Musa Cälil

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Musa Cälil, [źalil] ros. Муса Джалиль, właściwe nazwisko Musa Mostafa ulı Cälilov (ur. 15 lutego 1906 r. w wiosce Mostafa w guberni orenburskiej w Rosji, zm. 25 sierpnia 1944 r. w więzieniu w Berlinie) – tatarskojęzyczny poeta sowiecki, niemiecki kolaborant, a następnie antyhitlerowski bojownik podczas II wojny światowej.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Jako nastolatek zaczął pisać wiersze. Został członkiem Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Studiował literaturę na Uniwersytecie w Moskwie, a następnie podjął pracę jako dramaturg w Państwowej Operze Tatarskiej w Kazaniu. W 1935 r. zostały opublikowane po rosyjsku jego wiersze. W 1940 r. został przewodniczącym Tatarskiego Związku Literackiego. Po najeździe Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 r., powołano go do wojska; był komisarzem politycznym i korespondentem wojennym. W czerwcu 1942 r. został ciężko ranny, po czym dostał się do niemieckiej niewoli. Po wyzdrowieniu wstąpił pod fałszywym nazwiskiem Gumierow do kolaboracyjnego Legionu Tatarów Nadwołżańskich (Legion Idel-Ural), składającego się głównie z Tatarów nadwołżańskich i Baszkirów. Służył w oddziale propagandowym. Wkrótce zorganizował tajną grupę żołnierzy Legionu, która prowadziła antyniemiecki sabotaż i dywersję w Lager Jedlnia. Był pomysłodawcą uprowadzenia pociągu z legionistami za linię frontu. W sierpniu 1943 r. został aresztowany wraz z towarzyszami broni i osadzony w więzieniu Moabit w Berlinie. 12 lutego 1944 r. skazano go na karę śmierci, wykonaną 25 sierpnia w berlińskim więzieniu Plötzensee poprzez ścięcie toporem.

Musa Cälil jest obecnie uważany za jednego z największych tatarskich poetów.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • "İptäşkä" (1929 r.)
  • "Ordenlı millionnar" (1934 r.)
  • "Altınçäç" (1935-1940)
  • "Xat taşuçı", "İldar" (libretto opery) (1940 r.)
  • "Tupçı antı" (1943 r.)