Mysikrólik zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mysikrólik zwyczajny
Regulus regulus[1]
(Linnaeus, 1758)
Mysikrólik zwyczajny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina mysikróliki
Rodzaj Regulus
Gatunek mysikrólik zwyczajny
Synonimy
  • Motacilla Regulus Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • R. r. regulus (Linnaeus, 1758)
  • R. r. teneriffae Seebohm, 1883
  • R. r. ellenthalerae Päckert, Dietzen, J. Martens, Wink & Kvisthm, 1883, 2006
  • R. r. azoricus Seebo
  • R. r. sanctaemariae Vaurie, 1954
  • R. r. inermis Murphy & Chapin, 1929
  • R. r. buturlini Loudon, 1911
  • R. r. hyrcanus Zarudny, 1910
  • R. r. coatsi Sushkin, 1904
  • R. r. tristis Pleske, 1892
  • R. r. himalayensis Bonaparte, 1856
  • R. r. sikkimensis Meinertzhagen & A. Meinertzhagen, 1926
  • R. r. yunnanensis Rippon, 1906
  • R. r. japonensis Blakiston, 1862
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     występuje całorocznie

     zimowiska

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło mysikrólik w Wikisłowniku

Mysikrólik zwyczajny (Regulus regulus) – gatunek małego ptaka z rodziny mysikrólików (Regulidae), wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilkanaście podgatunków R. regulus[4][2][5]:

  • mysikrólik zwyczajny (Regulus regulus regulus) – Europa i zachodnia Syberia.
  • mysikrólik kanaryjski (Regulus regulus teneriffae) – La Gomera i Teneryfa (zachodnio-środkowe Wyspy Kanaryjskie).
  • Regulus regulus ellenthaleraeLa Palma i El Hierro (zachodnie Wyspy Kanaryjskie).
  • Regulus regulus azoricusSão Miguel (wschodnie Azory).
  • Regulus regulus sanctaemariaeSanta Maria (południowo-wschodnie Azory).
  • Regulus regulus inermis – zachodnie i środkowe Azory.
  • Regulus regulus buturliniKrym, Anatolia i obszar Kaukazu.
  • Regulus regulus hyrcanus – północny Iran.
  • Regulus regulus coatsi – południowo-środkowa Syberia.
  • mysikrólik wschodni (Regulus regulus tristis) – Tienszan (środkowa Azja).
  • mysikrólik himalajski (Regulus regulus himalayensis) – wschodni Afganistan do zachodnich Himalajów.
  • Regulus regulus sikkimensis – wschodnie Himalaje do północno-środkowych Chin.
  • Regulus regulus yunnanensis – środkowe i południowo-środkowe Chiny, północno-wschodnia Mjanma.
  • Regulus regulus japonensis – południowo-wschodnia Syberia, północno-wschodnie Chiny, Korea i Japonia.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje nieomal w całej Europie (na południu rzadziej, najliczniej w środkowej i wschodniej) aż po wschodnią Syberię i w Azji Mniejszej. Izolowane populacje w Azji Północnej oraz w Ameryce Północnej. Nie zamieszkuje dalekiej Północy. Częściowo osiadły (południowe populacje), częściowo wędrowny (przeloty od marca do kwietnia i odloty od września do listopada populacji północnych) lub koczujący. Zimuje w południowej Europie, północnej Afryce i południowej części Ameryki Północnej.

W Polsce liczny lub bardzo liczny ptak lęgowy, pospolity zwłaszcza w lasach świerkowych gór i w północno-wschodniej części kraju (np. w puszczach: Augustowskiej, Knyszyńskiej i Białowieskiej). Nieliczny jedynie na obszarach bez świerka. Spotkać go można w górach do górnej granicy lasu do wysokości 1500 m n.p.m. Dość licznie zimuje, choć rokrocznie w zmiennej liczbie. W niektórych latach notuje się inwazyjne naloty ptaków z północnego wschodu Europy[6]. Najczęściej spotyka się je w trakcie migracji wiosną i jesienią, kiedy to wędrują w większych grupach.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Widoczna charakterystyczna jaskrawa pręga na głowie

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Najmniejszy ptak Europy, choć niektórzy błędnie uznają za takiego strzyżyka. Ma krępą, okrągłą sylwetkę, dużą głowę i krótki, szydłowaty ogon. Obie płci ubarwione podobnie i o zbliżonej wielkości. Upierzenie oliwkowozielone, jaśniejsze od spodu i ciemniejsze z wierzchu. Przez ciemniejsze skrzydła przechodzą dwie białe pręgi na brzegach lotek. Na oliwkowozielonej głowie żółtopomarańczowa (dorosły samiec) lub żółta (samica) kreska z czarną obwódką. Podczas toków samiec pokazuje tę kreskę, unosząc pióra na wierzchu głowy. Białe policzki i czoło, oczy stosunkowo duże i czarne, wokół nich widać rozjaśnienie. Ma jasnożółty kuper, żółtoszary brzuch, brązowe lotki i sterówki. Delikatny, krótki dziób i tęczówki oczu są czarnobrązowe. Nozdrza przykrywa pojedyncze piórko. Nogi mają natomiast kolor oliwkowobrązowy. Młode podobne do dorosłych, ale z jednolicie szarą głową (bez widocznego z dala rysunku) i bardziej matowym upierzeniem. Tylko gdy trzyma się je w ręku, widać pojedyncze żółte piórka na ciemieniu. Jeśli u młodego ptaka widać jasną i ciemną kreskę nad okiem, oznacza to, że jest to mysikrólik, a nie spokrewniony z nim zniczek, który ma bardziej wyrazistszą (czarną) kreskę przechodząca przez oko.
Mimo niewielkich rozmiarów jest bardzo ruchliwy. Przypomina z wyglądu miniaturkę świstunki, jednak ma 2 białe prążki na skrzydłach. Trudno go zauważyć, gdyż większość czasu spędza wysoko w koronach drzew. Łatwiej go usłyszeć, zwłaszcza cicho odzywa się w borach. Nisko lata. Schodzi na ziemię tylko wyjątkowo, głównie w sytuacji znacznego głodu. Lot nie jest charakterystyczny.

Mysikrólik nie ma w zwyczaju chować się w dziuplach lub innych zakamarkach nawet zimą. Świadczy to o jego wytrzymałości, bo potrafi w 15-stopniowym mrozie przesiedzieć na gałązce nawet 16 godzin. To sprawia, że oznaczono go łacińską nazwą gatunkową regulus wywodząca się od rex, czyli króla. Zgrabne połączenie natury ptaka ujęto w polskiej nazwie - w ciele wielkości myszy kryje się królewski hart ducha, co wydaje się podkreślać żółta niby-korona.

Głos[edytuj | edytuj kod]

Różnica pomiędzy płciami widoczna jest w jaskrawości paska na głowie (na dole samiec)

Wydaje ciche, szczebioczące "si si si", "sri sri sri" z akcentem na kończącym pieśń trelu lub o podobnej wysokości falujący śpiew wabiący. Samiec często śpiewa i w różnych porach roku - robi to najczęściej blisko swego gniazda na wierzchołku drzewa. Usłyszeć go można w lesie iglastym nawet zimą. Milknie w okresie wylęgu piskląt, aby nie zwracać uwagi na gniazdo i nie tracić czujności.
Od śpiewu zniczka odróżnia go szybko powtarzane "si si", a następnie głośniejsza, dwusylabowa, modulowana seria zakończona delikatnym trelem.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

długość ciała 
ok. 9 cm[7]
rozpiętość skrzydeł 
ok. 13–15 cm

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

4,5–7 g[7]

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Zwarte bory iglaste i mieszane (z przewagą drzew iglastych, najlepiej luźno stojących świerków) z licznymi podrostami. Ptak związany z występowaniem świerka pospolitego i jodły. Rzadziej widywany w lasach sosnowych, sadach, ogrodach. Tam, gdzie występuje stale przelatuje między gałęziami świerkowymi w których chętnie się gnieździ i żeruje. Mogą to być też sztuczne nasadzenia iglaków np. w parkach czy cmentarzach. Początkowo ptak ten zasiedlał tylko wysokogórskie naturalne lasy świerkowe. Wprowadzenie sztucznych monokultur świerkowych na niżej położonych obszarach rozszerzyło jego areał lęgowy i pojawił się tam, gdzie dotychczas środowisko nie było ekologicznie odpowiednie. Obszary występowania z pierwotnie wyspowych stały się bardziej zwarte. Pomimo to nie spotkamy mysikrólika w lasach liściastych i na krzewach (chyba, że w czasie przelotów), a rzadko w mieszanych i przerzedzonych kompleksach leśnych.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Toki[edytuj | edytuj kod]

Na gałęzi świerku 3 500 m n.p.m. w Kullu w Indiach

W czasie godów samce wykorzystują swe jaskrawe prążki na głowie - stroszą pióra w czubek. Samice odpowiadają podobnym zachowaniem. Tworzone pary są monogamiczne. Okres lęgowy trwa od kwietnia do lipca.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Przytwierdzone od spodu pod boczną gałęzią świerka lub jodły ulokowane w gęstej koronie drzew iglastych na znacznej wysokości[8], wiszące. Jest wplecione w zwisające, cienkie 2 poprzeczne względem siebie gałązki większej gałęzi, przeważnie na wysokości 4–12 m nad ziemią. Jego kształt zbliżony jest do czarki o zamkniętej misternej konstrukcji z mchu, porostów i roślinnych włókien, a wyściółkę stanowią pióra i sierść; średnica zewnętrzna to blisko 10 cm, wewnętrzna – 7 cm[7]. Otwór wlotowy jest zwężony od góry. Budowę ptak rozpoczyna od zlepienia gałązek nićmi pajęczymi i kokonami z jajami pająków i poczwarek owadów. To pozwala na utworzenie głębokiej, miseczkowatej całości. Wobec niewielkich rozmiarów ptaka rzuca się w oczy masywność konstrukcji. Budowa całego gniazda trwa zwykle 3 tygodnie.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo w formie kulistej z otworem znajdującym się od góry. Dwa lęgi w roku pod koniec kwietnia i w połowie czerwca. W zniesieniu 8–10 jaj[7], o średnich wymiarach 13x10 mm, znacznie jaśniejszych od jaj zniczka, o tle kremowobiałym, z gęsto usianymi jasnobrązowymi plamkami, które na tępym końcu tworzą wianuszek.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Od zniesienia ostatniego jaja trwa przez okres 14–16 dni i czynnością tą zajmuje się jedynie samica. Młode, gniazdowniki, opuszczają gniazdo po 14–16 dniach[7].

Najstarszy zaobrączkowany osobnik dożył 7,5 roku[7].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Mysikrólik w trakcie zbierania owadów ze spodniej powierzchni liścia

Wiosną i latem drobne owady nadrzewne jak małe muchówki i mikroskopijne komary, ich jaja, poczwarki (zwłaszcza zimą) i larwy, pająki, inne bezkręgowce, sporadycznie również nasiona sosny zwyczajnej i innych iglaków.
Wyjątkowa żywotność tych ptaków nie zanika nawet zimą. Nawet przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych nie opuszczają one terenów lęgowych. Tylko osobniki z północnych populacji migrują na południe. W tej porze roku w warunkach panujących w Europie Południowej mysikróliki muszą w trakcie krótkiego dnia nazbierać odpowiednią liczbę stężałych od zimna i poukrywanych w kryjówkach owadów i innych bezkręgowców. Nie wszystkim ptakom udaje się przetrwać jednak do wiosny. Wysoką śmiertelność rekompensuje duża liczba składanych jaj (10) i wyprowadzanie czasem nawet dwóch lęgów w ciągu roku.
Żerując na gałęziach świerkowych, rzadziej sosnowych lub modrzewiowych, często zawisa głową na dół (podobnie jak sikorki przeszukując jedną gałązkę po drugiej).

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].

Przypisy

  1. Regulus regulus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Goldcrest (Regulus regulus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-10-31].
  3. Regulus regulus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Frank Gill, David Donsker: Family Regulidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.2. [dostęp 2012-10-31].
  5. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Regulidae Vigors, 1825 - mysikróliki - Goldcrests, Kinglets. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2012-10-31].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 662. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego liczny oznacza zagęszczenie 100–1000 par na 100 km2, bardzo liczny – 1000–10 000 par na 100 km2, a nieliczny – 1–10 par na 100 km2.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Andrzej Kruszewicz: Ptaki Polski. Warszawa: MULTICO, 2007, s. 239. ISBN 978-83-7074-474-9.
  8. Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010.
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]