Teneryfa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Teneryfa Teneryfa
Zdjęcie satelitarne wyspy
Zdjęcie satelitarne wyspy
Kontynent Afryka
Państwo  Hiszpania
Akwen Ocean Atlantycki
Powierzchnia 2034 km²
Populacja (2009)
 • liczba ludności
 • gęstość

899 833
442,31 os./km²
Położenie na mapie Afryki
Mapa lokalizacyjna Afryki
 Teneryfa
Teneryfa Teneryfa
Ziemia 28°19′N 16°34′W/28,316667 -16,566667Na mapach: 28°19′N 16°34′W/28,316667 -16,566667
Mapa wyspy
Mapa wyspy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Warstwy skał wulkanicznych na Teneryfie

Teneryfa (hiszp. Tenerife) – należąca do Hiszpanii wyspa na Oceanie Atlantyckim, u północno-zachodnich wybrzeży Afryki, zaliczana do Makaronezji[1]. Jest największą i najludniejszą wyspą w archipelagu Wysp Kanaryjskich i najludniejszą wyspą hiszpańską[2]. Teneryfa, choć geograficznie leży w północnej Afryce, jest integralną częścią Hiszpanii i Unii Europejskiej. Obowiązującą na wyspie walutą jest Euro, a językiem urzędowym język hiszpański. Z mieszkańcami można się też porozumiewać w językach angielskim i niemieckim, w tych językach są też niektóre tablice informacyjne.

Santa Cruz de Tenerife jest największym miastem na wyspie i zarazem jej stolicą oraz prowincji Santa Cruz de Tenerife. Jest też, wspólnie z Las Palmas de Gran Canaria, stolicą autonomii Wysp Kanaryjskich.

Teneryfa oraz sąsiednia wyspa Gran Canaria jest często nazywana kontynentem w miniaturze ze względu na kilka typów krajobrazu i kilka stref klimatycznych na nich występujących. Na Teneryfie znajdują się dwa obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO: wulkan Teide, który jest parkiem narodowym, oraz zabytkowe miasto La Laguna.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Teneryfa ma 2034 km² powierzchni, około 80 km długości i 50 km szerokości.

Ponadto administracyjnie Teneryfa obejmuje również około 200 małych wysp będącymi nieużytkami. Najczęściej są to duże skały wystające z wody. Łączna ich powierzchnia wynosi 213 835 m². Zalicza się do nich m.in. Roques de Anaga czy Roque de Garachico[3].

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Teneryfa jest wyspą pochodzenia wulkanicznego, której powstanie odbywało się w kilku etapach. Pierwszy szacuje się na około 30 mln lat temu w oligocenie, kiedy to z dna Atlantyku rozpoczęła wydobywać się lawa tworząc wzniesienia, na których powstały Wyspy Kanaryjskie. Kolejny okres rozpoczął się ok. 7 mln lat temu w miocenie. Ponad powierzchnię wody wystawały wówczas masywy Adeje, Anaga i Teno. Na kolejnych etapach rozwoju wyspy głównym elementem kształtującym teren była erozja oraz budowanie się centralnej części Teneryfy poprzez liczne erupcje. W ten sposób powstał najwyższy szczyt całej Hiszpanii Pico del Teide (3718 m n.p.m.)[4].

Znane nam erupcje wulkaniczne na Teneryfie to:

  • 1492 – Boca Cangrejo
  • 1704 – 1705 – Siete Fuentes, Fasnia, Arafo
  • 5 maja 1706 – Montaña Negra – erupcja ta zniszczyła port w miejscowości Garachico
  • 9 czerwca 1798 – Pico Viejo – ostatnia erupcja na terenie Parku Narodowego Teide i Las Cañadas
  • 11 listopada 1909 – Chinyero[5].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Teneryfa znajduje się pomiędzy 28° i 29° N i 16° i 17° W. Znajduje się na północ od Zwrotnika Raka, zajmując centralne miejsce między innymi wyspami archipelagu: Gran Canaria na wschodzie oraz La Gomera i La Palma na zachodzie. Wyspa znajduje się około 300 km od kontynentu afrykańskiego (państw: Maroka i Sahary Zachodniej) oraz około 1000 km od Półwyspu Iberyjskiego (państw: Hiszpanii i Portugalii kontynentalnej)[6].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na kształtowanie się klimatu mają istotny wpływ dwa prądy morskie: Golfstrom (cieplejszy) i Kanaryjski (chłodniejszy). Powoduje to wahania temperatury oceanu od 18 do 20 °C. Mimo niewielkiej powierzchni wyspa ma zróżnicowany klimat. Spowodowane jest to przedzieleniem jej przez wysokie pasmo górskie. Północno-wschodnia część wyspy ma klimat wilgotny, z częstymi mgłami i opadami. Temperatury wahają się w granicach 6 °C pomiędzy najzimniejszym i najcieplejszym miesiącem i oscylują wokół 20 °C. Część południowo-zachodnia ma klimat suchy. Wahania temperatury są mniejsze, a średnioroczna temperatura waha się wokół 25 °C. Informacje te dotyczą wybrzeża wyspy. Wraz ze wzrostem wysokości średnie temperatury spadają, a ilość opadów wzrasta. Pomimo niewielkiej odległości pomiędzy położonymi w górach miejscowościami a wybrzeżem występują duże różnice temperatur (nawet ponad 10 °C) oraz w opadach. W okresie zimowym krater El Pico del Teide często pokryty jest śniegiem. Warunki klimatyczne maja wpływ na szatę roślinną. Północno-wschodnia część wyspy jest zielona i ma dobre warunki dla rolnictwa, część południowo-zachodnia jest uboga w szatę roślinną. W wyższych partiach wyspy rośnie sosna kanaryjska o długich, miękkich igłach, posiadająca zdolność absorbowania wody z mgły. Na stokach wulkanu El Pico del Teide utworzono park narodowy Parque Nacional de las Cañadas del Teide.

Masywy górskie[edytuj | edytuj kod]

Teide[edytuj | edytuj kod]

Teide – masyw wulkaniczny o wysokości 3718 m n.p.m. i wysokości od dna morza 7500 metrów. Jest najwyższym szczytem w Hiszpanii, najwyższym punktem Oceanu Atlantyckiego oraz 13 najwyższym szczytem Unii Europejskiej (jest najwyższym szczytem nie leżącym w Alpach). Ostatnia erupcja wulkanu (Chinyero) miała miejsce w 1909 roku.

Stożek wulkanu wraz z kraterem o średnicy do 15 km i obwodzie około 40 km i otaczającą go równiną stanowi od 1954 Park Narodowy Teide (hiszp. Parque Nacional del Teide). Park zajmuje 18 900 ha powierzchni. Czyni go piątym co do wielkości parkiem narodowym w Hiszpanii. Występują tu endemiczne gatunki roślin i zwierząt.

Na wysokości około 2000 m n.p.m. rozłożone są równiny Cañadas. Teren ten ukształtowany jest przez działalność wulkanu – pokrywają go bazaltowe, pumeksowe i obsydianowe formacje skalne, a przez całą długość zbocza wulkanicznego stożka ciągną się zastygłe strumienie lawy.

Na wysokości 2356 m n.p.m. ma swój początek kolej linowa Teleférico del Teide ze stacją końcową na wysokości 3555 m n.p.m. Na wysokości 2400 m n.p.m. znajduje się obserwatorium astrofizyczne Teide. Na terenie parku znajduje się też schronisko oraz hotel. Na tym obszarze znajdują się także inne szczyty, m.in. Pico Viejo (Montaña Chahorra) o wysokości 3134 m n.p.m., Montaña Blanca o wysokości 2750 m n.p.m., Alto de Guajara o wysokości 2718 m n.p.m., Roque de la Grieta o wysokości 2576 m n.p.m. czy Chinyero o wysokości 1561 m n.p.m.

Aktualnie Teide jest uważany za najbardziej emblematyczny pomnik przyrody Archipelagu Kanaryjskiego. Stanowi również dużą atrakcję turystyczną, która każdego roku przyciąga miliony osób z różnych miejsc świata – w rzeczywistości, Parque Nacional del Teide jest najczęściej odwiedzanym hiszpańskim parkiem narodowym, z 3.142.148 odwiedzających w roku 2007. Ponadto, jest zarazem najczęściej odwiedzanym parkiem narodowym Europy i drugim najczęściej odwiedzanym na świecie[7]

Teno[edytuj | edytuj kod]

Widok na klify Los Gigantes, nabrzeżną część masywu Teno

Masyw Teno (hiszp. Macizo de Teno) położony jest w północno-zachodniej części wyspy między gminami Santiago del Teide, Los Silos, El Tanque i Buenavista del Norte. Najwyższym szczytem jest Montaña de Gala mający 1342 m n.p.m. Podobnie jak w przypadku masywu Anaga, jest to obszar głębokich wąwozów i skał, które powstały w znacznym stopniu pod wpływem erozji. Powstał od 5 do 7 milionów lat temu. Charakterystyczną częścią masywu są klify Los Gigantes, z pionowymi ścianami, które mogą osiągnąć w niektórych miejscach do 500 metrów wysokości. W górskich wioskach: Masca, Teno Alto, Carrizales, El Palmar, Las Portelas nadal praktykowane są stare tradycje rolnicze z Wysp Kanaryjskich. Istnieje tutaj park wiejski Teno o powierzchni 8063 hektarów. Masyw ten charakteryzuje się dużą różnorodnością flory i fauny. Jest to również ważny obszar zasobów morskich i jedno z najlepszych miejsc do nurkowania w archipelagu. Są tu też archeologiczne pozostałości osadnictwa Guanczów wskazujące, że obszar Wysp Kanaryjskich był zamieszkany od czasów antycznych[8][9][10]. Pierwsze osadnictwo miało miejsce około 3000 lat p.n.e.

Anaga[edytuj | edytuj kod]

Góry Anaga

Masyw Anaga (hiszp. Macizo de Anaga) znajduje się w północno-wschodniej części wyspy. Ma nieregularny i poszarpany profil topograficzny. Najwyższym szczytem jest Cruz de Taborno o wysokości 1024 m n.p.m. Na wybrzeżu Anaga zdominowany jest przez skały, w tym regionie znajduje się mała ilość plaż. U podnóża masywu leży stolica – Santa Cruz de Tenerife oraz sąsiadująca z nim La Laguna. Historia powstania masywu sięga od 7 do 9 milionów lat, jest jedną z najstarszych części wyspy[8][9][10].

Adeje[edytuj | edytuj kod]

Masyw Adeje (hiszp. Macizo de Adeje) znajduje się w południowej części wyspy. Najwyższym szczytem jest Roque del Conde o wysokości 1001 m n.p.m. Z powodu intensywnej erozji i procesów geologicznych, które następowały przez tysiące lat masyw Adeje stracił swój pierwotny wygląd i rozmiary[8][9][10].

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Teneryfa składa się z gleby wulkanicznej, o porowatej i przepuszczalnej powierzchni, dzięki czemu jest w stanie maksymalnie wchłaniać wodę. Woda łatwo wnika do podłoża zarówno po opadach deszczu, po topnieniu czapy lodowej na najwyższych szczytach, jak i po absorpcji wody z mgły w leśnych partiach wyspy (sosna kanaryjska)[11].

Ze względu na różnorodność i nietypowość opadów oraz warunki geologiczne na wyspie, nie stosuje się zwykłych popularnych metod magazynowania i wydobywania wody, takie jak budowa zapór czy zbiorników wodnych. Większość wody (ok. 90%) pochodzi ze studzienek oraz galerii perforowanych (hiszp. galería filtrante) służących do pozyskiwania hydrologicznych zasobów z ziemi[12].

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Tajinaste – roślina występująca jedynie na Teneryfie

Teneryfa pomimo niewielkiej powierzchni ma zróżnicowana faunę i florę. Wynika to z panujących tu różnych mikroklimatów. Flora na wyspie liczy około 1400 gatunków, w tym 200 gatunków endemicznych Wysp Kanaryjskich, z czego 140 występuje tylko i wyłącznie na Teneryfie[13]. Fauna obejmuje około 400 gatunków ryb, 56 gatunków ptaków, 5 gatunków gadów, 2 gatunki płazów, 13 gatunków ssaków lądowych i kilka tysięcy gatunków bezkręgowców.

Delfin

Faunę i florę Teneryfy można podzielić na 6 głównych obszarów, które są związane z wysokością:

  • 0–700 m n.p.m. (suche i słoneczne) – na tym obszarze żyją gatunki odporne na silne działanie promieni słonecznych i niskie opady. Z flory występuje tu m.in. euphorbia atropurpurea, kaktus. W tej części ekosystemu występuje niewiele gatunków kręgowców. Licznie reprezentowane są owady.
  • 200 – 600 m n.p.m.(ciepłolubne leśne) – ten obszar charakteryzuje się większymi opadami i mniejszą ilością słońca niż partia niższa. Florę reprezentuje m.in. jałowiec, dracena, palmy; faunę m.in. motyl vanessa vulcania i owadożerne ptaki np. pokrzewka aksamitna i kapturka.
  • 500–1000 m n.p.m. (lasy laurowe – laurisilva) – ten obszar charakteryzuje się obfitymi opadami i częstymi mgłami. Porośnięty jest gęstym lasem dużych drzew, potomków flory w kenozoika. Występuje tu głównie wawrzyn (laur), a także ostrokrzew, heban, mahoń, lipy, paprocie, canarina canariensis. Obszar ten jest bogaty pod względem występowania bezkręgowców. Wiele gatunków endemicznych – robaków, mięczaków oraz stawonogów. Z kręgowców żyją tu m.in. dwa gatunki zagrożone wyginięciem: Columba bollii (paloma turqué) i Columba junoniae (paloma rabiche).
  • 1000 – 1500 m n.p.m. (suche lasy) – występujące tu lasy są suche i ubogie w gatunki. Rosną m.in. wrzos, woskownica, erica arborea, ostrokrzew.
  • 800–2000 m n.p.m. (lasy sosnowe) – obszar z większymi różnicami temperatury dzień-noc oraz lato-zima, porośnięty lasami sosnowymi – przede wszystkim sosną kanaryjską, występują tu również czystkowate. Fauna nie jest zróżnicowana. Żyją tu m.in. dzięcioły i fringilla teydea.
  • ponad 2000 m n.p.m. (wysokie góry) – obszar o ekstremalnym klimacie. Żyją tu m.in. tajinaste, janowiec, viola cheiranthifolia, a także chrząszcze, pluskwiaki i inne.

W wodach przybrzeżnych żyje około 400 gatunków ryb oraz kilka gatunków żółwi morskich, wielorybów i delfinów. W parku naturalnym dziko żyją sprowadzone z innych krajów zwierzęta, m.in. papugi czy goryle.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Mapa obszarów ochronnych na Teneryfie oraz ich klasyfikacja

Prawie połowa wyspy (48,6%)[14] jest objęta ochroną zarządzaną przez Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos. Spośród 146 chronionych obszarów Wysp Kanaryjskich[15] 43 znajdują się na Teneryfie[16]. Znajduje się tu osiem typów obszarów chronionych. Oprócz parku narodowego Teide, znajduje się park naturalny Parque Natural de la Corona Forestal, dwa parki wiejskie: (Parque rural de Anaga i Parque rural de Teno), cztery rezerwaty (El Pijaral, Ijuana, Roques de Anaga, La Resbala), sześć specjalnych rezerwatów (m.in. Malpaís de Güímar, Barranco del Infierno, Chinyero), czternaście pomników przyrody, dziewięć obszarów chronionego krajobrazu i sześć miejsc naukowego zainteresowania.

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie największe zanieczyszczenia emituje rafineria, dwie elektrociepłownie oraz ruch drogowy. Wyspy Kanaryjskie mają niski poziom zanieczyszczenia powietrza z powodu niewielkiego uprzemysłowienia oraz dzięki wiejącym pasatom. Według danych hiszpańskiego Ministerstwa Zdrowia i Przemysłu, Teneryfa jest jednym z najczystszych miejsc w kraju[17]. Na Teneryfie (jak i na La Palma) zanieczyszczenia są stale monitorowane, aby nie przeszkadzać pracy obserwatoriów astrofizycznych położonych na szczytach[18].

Plaże wyspy zostały sklasyfikowane przez Ministerstwo Zdrowia i Konsumpcji jako wody nadające się do kąpieli[19].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda głosi, że Teneryfa jest pozostałością zaginionej Atlantydy. Niepotwierdzone hipotezy datują pierwsze osadnictwo na XII wiek p.n.e. Badania archeologiczne i analizy wykonane metodą datowania radiowęglowego wskazują, że ludzie pojawili się na Teneryfie około 200 roku p.n.e. Do 1402 roku, czyli do przybycia na wyspy Hiszpanów, była ona zamieszkana przez Guanczów (nazwa nadana przez Hiszpanów). Według przekazów mieli oni jasną cerę i włosy oraz niebieskie oczy. W świetle ostatnich badań byli ludem pochodzenia berberyjskiego a poprzednie hipotezy o pochodzeniu celtyckim lub, że byli potomkami wikingów nie zostały potwierdzone. Guanczowie podzielili wyspę na 10 okręgów administracyjnych – królestw. 12 grudnia 1495 w bitwie pod Acentejo Guanczowie zostali pokonani przez hiszpańskich konkwistadorów i ulegli eksterminacji lub zostali wywiezieni do Europy jako niewolnicy. Resztki rdzennej ludności szybko się zasymilowały i przeszły na katolicyzm, a ich język poszedł w zapomnienie. Hiszpanie zakładają miasto La Laguna, które było pierwszą stolicą wyspy (do roku 1723). Lokalizacja w głębi wyspy podyktowana była względami bezpieczeństwa, gdyż wybrzeża nękane były przez angielskich piratów. Duża ilość opadów na tym obszarze zapewniała zaopatrzenie w słodką wodę.

25 lipca 1797 Teneryfa została zaatakowana przez flotę brytyjską. Celem ataku było Santa Cruz de Tenerife, siedziba władz hiszpańskich. Atakiem dowodził Horatio Nelson, który w walce stracił prawe ramię.

Początkowo wyspa wraz z całym archipelagiem przeżywała okres prosperity, znajdowały się na niej porty tranzytowe dla żeglugi do obu Ameryk. Stopniowo jednak wyspa traciła na znaczeniu, a podstawowe produkty: cukier trzcinowy oraz karmin zostały wyparte z rynku przez tańszą konkurencję. W 1821 wyspa została włączona do Hiszpanii jako prowincja ze stolicą w Santa Cruz de Tenerife. W 1936 Teneryfa została opanowana przez wojska generała Franco. Pod jego rządami wyspa popadła w kłopoty gospodarcze. W latach 50. sytuacja była tak dramatyczna, że wielu mieszkańców emigrowało do Wenezueli. Na początku lat 60. wyspa została przekształcona w strefę turystyczną, początkowo dla turystów brytyjskich. W tym okresie na Teneryfę i sąsiednią Gran Canarię pływał z Polski MS Batory z tzw. „wycieczkami orbisowskimi”.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka Teneryfy oparta jest usługach, które mają 78,08% udział w całej zdolności produkcyjnej wyspy. Znaczenie pozostałych sektorów gospodarki jest kluczowe dla dalszego rozwoju wyspy. Największym motorem gospodarki Teneryfy jest turystyka, następnie handel oraz lokalny przemysł.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Plaża na Teneryfie
Bazylika Matki Boskiej z Candelaria, patronki Wysp Kanaryjskich.

Teneryfa jest jednym z głównych ośrodków turystycznych świata. Wytwarza około 60% PKB Teneryfy. W 2005 na Wyspy Kanaryjskie przybyło 9 276 963 turystów, z czego około 1/3 (3 442 787) przybyło na Teneryfę (nie licząc turystów z innych części Hiszpanii, co stanowi dodatkowo około 30%). Według sprawozdania Kanaryjskiego Centrum Statystycznego (ISTAC) najwięcej turystów pochodziło z Wielkiej Brytanii – 1 600 000. Na drugim miejscu są turyści z Niemiec, później Belgii, Holandii, Szwecji, Finlandii, Danii, Norwegii, Włoch, Francji, Austrii, Irlandii i Szwajcarii. Teneryfa należy do tych nielicznych ośrodków turystycznych świata, w których sezon trwa cały rok.

Turystyka jest najbardziej rozpowszechniona w południowej części wyspy, w której jest wiele turystycznych miejscowości oraz dobrze rozwinięta infrastruktura turystyczna.

Obszar znany jako Costa Adeje (Las Americas, Los Cristianos) ma największy potencjał turystyczny (hotele, centra handlowe, pola golfowe, restauracje, parki wodne i zwierzęce, obiekty kulturalne oraz piaszczyste plaże).

Znane jest także miasto Candelaria, jest to miejsce popularnych pielgrzymek do Sanktuarium Matki Boskiej z Candelaria, patronki Wysp Kanaryjskich.

Rolnictwo i rybołówstwo[edytuj | edytuj kod]

Udział rolnictwa w PKB Teneryfy wynosi mniej niż 10%, choć jego udział jest niezbędny dla wyspy, gdyż utrzymuje obszary wiejskie, jak i wartości kulturowe. W północnej części wyspy uprawiane są m.in. pomidory i banany, w środkowej części (z częstymi opadami deszczu): ziemniaki, zboża i tytoń, w południowej – m.in. cebula[10].

Większość bananów na Wyspach Kanaryjskich pochodzi z Teneryfy. Roczna produkcja wynosi około 150 000 ton. Plantacje bananów obejmują 4200 hektarów[20]. Nieco ponad 90% uprawy przeznaczonych jest na rynek międzynarodowy.

Po uprawie bananów duże znaczenia mają uprawy pomidorów, winogron, ziemniaków oraz kwiatów.

Rybołówstwo jest ważną gałęzią gospodarki Teneryfy. Są tutaj drugie co do wielkości łowiska ryb w Hiszpanii.

Auditorio de Tenerife (Santa Cruz de Tenerife)

Handel i przemysł[edytuj | edytuj kod]

Handel stanowi prawie 20% PKB z czego większość wytwarzane jest w stolicy Santa Cruz. Przemysł generuje 10% PKB. Do największych zakładów należy rafineria, która dostarczająca produkty ropopochodne dla archipelagu Wysp Kanaryjskich oraz Hiszpanii, Afryki i Ameryki. Teneryfa i Gran Canaria gromadzi ponad 80% obiektów przemysłowych i 90% pracowników zatrudnionych w tym sektorze gospodarki Wysp Kanaryjskich.

Przemysł energetyczny[edytuj | edytuj kod]

Sektor energetyczny generuje 2,85% PKB. Energia elektryczna produkowana jest tylko na rynek wewnętrzny. Mimo że dzięki rozwojowi turystyki ogromnie wzrosło zapotrzebowanie na energię wciąż produkcja prądu jest na niewielką skalę, gdyż jest tu niewielka ilość zakładów przemysłowych.

Większość energii elektrycznej pochodzi z dwóch elektrowni cieplnych zużywających olej napędowy. Jedna znajduje się w gminie Granadilla de Abona, druga w gminie Candelaria. Produkcja energii z wody jest znikoma. Rozwija się produkcja energii elektrycznej z elektrowni wiatrowych, lecz nadal jest to znacznie poniżej możliwości wyspy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Wykres demograficzny

Wyspa Teneryfa jest najgęściej zaludnioną wyspą archipelagu, 1 stycznia 2008 mieszkało tu 886033 mieszkańców, z czego około 25% (221 956 osób) mieszkało w stolicy Santa Cruz de Tenerife i około 50% (424 200 osób)[21] w jej obszarze miejskim, natomiast 581 947 w obszarze metropolitalnym (13 największy obszar metropolitalny w Hiszpanii)[22].

Drugim co do wielkości miastem jest La Laguna – 148 375, miasto graniczące z Santa Cruz. Inne większe miasta to Arona (75 903), Adeje (41 002), La Orotava (40 945), Granadilla de Abona (38 866), Los Realejos (37 385) i Puerto de la Cruz (31 804).

Teneryfa w ostatnich latach notowała znaczny wzrost liczby ludności – znacznie powyżej średniej państwa. W roku 1990 mieszkało tu 663 306 osób natomiast w 2000 roku 709 365 – wzrost liczby ludności – 46 059 osób. W latach 2000-2007 również zanotowano dużą stopę wzrostu ludności – 155 705 osób w 2000 roku, aby zamknąć się liczbą 865070 mieszkańców w 2007[23]. Łącznie od 1990 roku do 2008 liczba mieszkańców wyspy wzrosła o 222 727 osób.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Teneryfy

Teneryfa składa się z 31 gmin:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Autostrada TF-5

Do najważniejszych dróg na Teneryfie zalicza się dwie autostrady biegnące obrzeżami wyspy: TF-5 (Autopista del Norte) o długości około 40 km łącząca Santa Cruz z gminą Los Realejos znajdującą się w zachodniej części wyspy oraz TF-1 (Autopista del Sur) o długości około 81 km łącząca Santa Cruz z południem wyspy. Te dwie drogi są połączone autostradą TF-2 (Autovía de Interconexión Norte-Sur).

Oprócz autostrad, istnieje tu sieć gminnych dróg. W górach spotykane są serpentyny. Zarządzaniem dróg zajmuje się Cabildo de Tenerife. Pod jego opieką znajduje się obecnie 128 dróg.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Samoloty są głównym środkiem transportu umożliwiającym dostanie się na Wyspy Kanaryjskie, w tym na Teneryfę. Istnieją tu dwa międzynarodowe lotniska: powstały w 1929 roku – port lotniczy Teneryfa-Północ (hiszp. Aeropuerto de Tenerife Norte), który w 2007 roku obsłużył 4 125 034 pasażerów oraz powstały w 1978 roku port lotniczy Teneryfa-Południe (hiszp. Aeropuerto de Tenerife Sur), który w 2007 roku obsłużył 8 639 341 pasażerów (łącznie od powstania lotniska obsłużył 173 912 207 pasażerów). Port Teneryfa-Północ leży w obszarze metropolitalnym Santa Cruz niedaleko autostrady TF-5, natomiast Teneryfa-Południe około 60 kilometrów na południe od stolicy, na samym południu wyspy niedaleko autostrady TF-1[24].

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Statek Trasmediterránea w porcie Santa Cruz

Na Teneryfie znajdują się dwa porty morskie: Port Santa Cruz (hiszp. Puerto de Santa Cruz) oraz Port Los Cristianos (hiszp. Puerto de Los Cristianos). Port Santa Cruz jest największym portem Wysp Kanaryjskich.

Istnieją plany budowy trzeciego portu w południowej części wyspy, w gminie Granadilla de Abona[25].

Transport autobusowy[edytuj | edytuj kod]

Teneryfa posiada rozbudowaną sieć klimatyzowanych autobusów, które na Wyspach Kanaryjskich nazywane są guaguas. System obejmuje zarówno autobusy miejskie, jak i międzymiastowe łącząc większość populacji wyspy. Największy przystanek znajduje się w centrum przesiadkowym Intercambiador de Transportes de Santa Cruz de Tenerife. Autobusy są zarządzane przez TITSA (Transportes interurbanos de Tenerife)[26].

Transport tramwajowy[edytuj | edytuj kod]

Tramwaje na Teneryfie

Tramwaje na Teneryfie kursują na obszarze miasta Santa Cruz de Tenerife i sąsiadującego z nim La Laguna. Infrastruktura obejmuje 21 przystanków i ma zasięg 12,5 km. Dziennie obsługuje 46000 mieszkańców. Podróż na całej linii nr 1 trwa 37 minut. Każdy z 20 tramwajów Alstom Citadis ma pojemność 200 pasażerów w tym 60 miejsc siedzących i potrafi osiągnąć maksymalną prędkość 70 km/h.

Na trasie tramwaju znajdują się szpitale, uczelnie, jak i obiekty kulturalne. Tramwaje zarządzane są przez spółkę akcyjną Metropolitano de Tenerife (MTSA). Prąd dostarczany do infrastruktury pochodzi z elektrowni wiatrowych. Planowane jest utworzenie dodatkowych 4 przystanków linii nr 1 oraz uruchomienie linii nr 2[27].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Na Teneryfie nie ma linii kolejowej. Firma będąca właścicielem tramwajów w latach 2007-2008 rozpoczęła prace nad budową linii kolejowej, która połączy Santa Cruz z południową częścią wyspy. Rada Teneryfy zatwierdziła budowę[28]. Łączna trasa ma wynosić około 80 km a czas podróży całą trasą do 35 minut, natomiast z zatrzymaniem się na każdej stacji – 45 minut[29].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

Stadion na Teneryfie podczas meczu CD Tenerife – Real Sociedad

W Federacji Piłkarskiej Teneryfy (Tinerfeña Federación de Fútbol) jest zarejestrowanych 305 zespołów piłkarskich rywalizujących w różnych ligach i boiskach rozproszonych po całej wyspie[30]. Głównym klubem piłkarskim wyspy jest CD Tenerife[31], grający obecnie w Segunda División. Stadionem klubowym jest Estadio Heliodoro Rodríguez López (Estadio de Tenerife) mający około 24 000 miejsc dla widzów.

Siatkówka[edytuj | edytuj kod]

Głównym klubem siatkarskim Teneryfy jest Spar Teneryfa Marichal (Club Voleibol Tenerife), wielokrotny Mistrz Hiszpanii, zdobywca Superpucharu Ligi, Pucharu Królowej oraz medali w europejskich rozgrywkach. Występuje w ekstralidze hiszpańskiej i gra w hali Pabellón Insular Santiago Martín o pojemności 5100. Innymi ważniejszymi klubami są kobiece kluby: Club Voleibol Aguere i La Caja de Canarias występujące w rozgrywkach ekstraligi oraz męski Arona Playa de las Americas również grający w ekstralidze. Siatkówka cieszy się na Teneryfie coraz większym zaiteresowaniem[32].

Surfing, windsurfing, kitesurfing[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie są praktykowany surfing i windsurfing, jak i rzadziej uprawiany kitesurfing. Znajduje się tu dziesięć szkół, w tym jedna która jest własnością miasta oraz kilka kursów do szybkiej nauki tych sportów. Głównymi miejscowościami gdzie uprawia się te sporty są: Médano, Playa de Las Americas, wybrzeża Santa Cruz de Tenerife, wybrzeża Guimarás i Orotava Valley i Playa del Socorro w Los Realejos. Niektóre te miejsca były gospodarzami Pucharu Świata (Grand Slam) w tych dyscyplinach.

Pływanie, nurkowanie[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak w przypadku surfingu i windsurfingu wzdłuż wybrzeża można znaleźć szkoły pływania i nurkowania. Pływanie oraz piłka wodna są uprawiane zarówno w wodach przybrzeżnych jaki i sztucznych basenach. Na Teneryfie istnieje szesnaście klubów pływackich[33]. Na wyspie znajduje się ponad trzydzieści punktów nurkowania, gdzie można odkrywać morską florę i faunę, jak również zatopione statki. Wśród najlepszych miejsc do nurkowania są m.in. Las Galletas, Playa Paraiso i Punta de la Rasca, Garachico, Puerto de la Cruz, Punta de Teno[34].

Sztuki walki[edytuj | edytuj kod]

Na Teneryfie są uprawiane dyscypliny sztuk walki wywodzące się z Wysp Kanaryjskich. Palo canario jest sztuką walki kijem. Praktykowana jeszcze przez potomków rdzennych mieszkańców wysp – Guanczów. W związku z rozwojem turystyki walki stały się ważnym elementem folkloru wysp. Lucha canaria to odmiana wrestlingu. Na Teneryfie istnieją 24 szkółki tego sportu[35].

Pozostałe sporty[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie jest dobra infrastruktura do gry w golfa. Znajdują się tu również szkółki do nauki tego sportu. Golf generuje znaczne dochody Teneryfy. Istnieje łącznie dziewięć pól golfowych na wyspie[36]: Real Club de Golf de Tenerife, Abama Golf, Golf Las Americas, Costa Adeje Golf, Golf del Sur, Amarilla Golf & Country Club Centro de Golf Los Palos, Buenavista Golf i Golf La Rosaleda.

Na wyspie oprócz obiektów do gry i nauki piłki nożnej czy siatkówki są także do koszykówki. Istnieje tu kilka klubów koszykówki[37]. Do najważniejszych należy Tenerife Rural i CB Canarias występujące w drugiej lidze hiszpańskiej.

Spadochroniarstwo i paralotniarstwo odgrywa ważną rolę na wyspie[38]. Rozgrywany jest tutaj Międzynarodowy Festiwal Paralotniarstwa (Festival Internacional de Parapente).

Istnieje tu również infrastruktura do sportów motorowych: motocross, karting i rajdów samochodowych. Przez cały rok rozgrywane są konkursy według różnych podziałów w ramach jazd amatorskich, jak i regionalnych mistrzostw Wysp Kanaryjskich.

Innymi sportami popularnymi na Teneryfie są: jazda na rowerze, wiosłowanie, tenis, squash, jazda konna, judo, karate, lekkoatletyka oraz turystyka.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Uniwersytet La Laguna

Początki systemu edukacji na Teneryfie sięgają XVI wieku. W 1530 roku w zakonie Dominikanów zaczęto studiować filozofię. Rozwój edukacji nastąpił w XVIII i XIX wieku. Dzięki pracy Económica Real Sociedad de Amigos del País powstawały nowe instytucje oraz szkoły. Jednym z nich był instytut szkolnictwa średniego utworzony w 1846, który wypełnił lukę po zamknięciu Universidad de San Fernando[39]. W 1850 roku powstała pierwsza elementarna szkoła na Wyspach Kanaryjskich która w 1866 roku została przemieniona w kolegium nauczycielskie. Punktem zwrotnym było powstanie II Republiki Hiszpańskiej (Segunda República Española). W latach 1929-1933 liczba szkół wzrosła prawie dwukrotnie.

Na Teneryfie jest obecnie 301 przedszkoli, 297 szkół podstawowych, 140 gimnazjów i 86 szkół średnich[40]. Istnieje tu również pięć uniwersytetów: Uniwersytet La Laguna, Universidad Nacional de Educación a Distancia, Universidad Internacional Menéndez Pelayo, Universidad Alfonso X el Sabio i Universidad de Vic oraz kilkanaście instytutów, w tym Kanaryjski Instytut Astrofizyczny (Instituto de Astrofísica de Canarias), którego częścią jest obserwatorium astronomiczne na Teide.

Lecznictwo[edytuj | edytuj kod]

Na Teneryfie istnieje łącznie 39 ośrodków podstawowej opieki zdrowotnej oraz specjalistycznych klinik[41]

Głównymi szpitalami na wyspie są: Hospital Universitario de Canarias i Hospital Universitario Nuestra Señora de Candelaria. Oba te szpitale są uniwersyteckie i podlegają Uniwersytecie La Laguna. Powstają dodatkowe szpitale specjalistyczne, jeden w gminie Arona.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Robert Machowski, Mariusz Rzętała. Teneryfa i La Gomera – wyspy przyrodniczych osobliwości dla geografów. „Z badań nad wpływem antropopresji na środowisko”. 12, s. 139-143, 2011. ISSN 1895-6777. 
  2. Estadísticas de la Comunidad Autónoma de Canarias.
  3. Instituto Nacional de Estadística.
  4. Historia geologiczna Teneryfy.
  5. Historia geologiczna Teneryfy.
  6. García Rodríguez – „Atlas interinsular de Canarias”, Editorial interinsular canaria, 1990, ISBN 978-84-86733-09-4.
  7. kierunekteneryfa.com
  8. 8,0 8,1 8,2 Gran Enciclopedia Virtual Interactiva de Canarias.
  9. 9,0 9,1 9,2 Alejandro González Morales – „Canarias isla a isla (clima)”, Centro de la Cultura Popular Canaria, 2000, ISBN 84-7926-357-1.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Hernández Pedro – „Natura y Cultura de las Islas Canarias”, Tafor, 2003, ISBN 978-84-932758-0-8.
  11. Página oficial de turismo de Tenerife.
  12. Información del Consejo Insular de Aguas de Tenerife.
  13. Cabildo de Tenerife (Flora y Fauna: introducción).
  14. La protección de los espacios naturales en Canarias (Gobierno de Canarias).
  15. Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos.
  16. Relación de los Espacios Naturales protegidos de Tenerife.
  17. Portal sobre contaminación atmosférica.
  18. Asociación Tinerfeña de Amigos de la Naturaleza.
  19. Información sobre la Calidad del agua de baño.
  20. Estadísticas de la Asociación de Productores de Plátanos de Canarias (ASPROCAN).
  21. Datos del proyecto AUDES5 [1] – áreas urbanas.
  22. Conurbaciones en 2007.
  23. Evolución histórica de la población de Tenerife (ISTAC).
  24. Transportes y Comunicaciones de Tenerife (información turística de Tenerife.
  25. Página web de la Autoridad Portuaria de Santa Cruz de Tenerife.
  26. „Tenerife’s main bus service, TITSA, is efficient and covers the island well. Most of the vehicles are new, air conditioned, clean and painted white and green.” Barrett, Pam (2000) Insight Guide Tenerife and Western Canary Islands (4th ed.) Insight Guides, APA Publications, Singapore, p. 280, ISBN 1-58573-060-2.
  27. Página web de Metropolitano de Tenerife.
  28. Navarro, Ricardo Melchior (23 October 2005) „Apuesta por el transporte público” El Dia).
  29. Información referente a los proyectos de tren en Tenerife.
  30. Página de la Federación Tinerfeña de Futbol.
  31. Web oficial del C.D. Tenerife.
  32. Federación canaria de voleibol.
  33. Federación Insular de Natación de Tenerife.
  34. Federación canaria de actividades subacuáticas.
  35. Página web oficial de la federación de lucha canaria de Tenerife.
  36. Información sobre los campos de golf en la isla de Tenerife (Turismo de Tenerife).
  37. Federación insular de baloncesto de Tenerife.
  38. Federación canaria de deportes aéreos.
  39. Página de la Universidad de La Laguna.
  40. Consejería de Educación, Universidades, Cultura y Deportes.
  41. Información del Gobierno de Canarias sobre los centros de atención primaria y especializada de Tenerife.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Turismo de Canarias Oficjalna strona turystyki na Wyspach Kanaryjskich (również w jęz. polskim)