Nawozy mineralne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siewnik nawozów mineralnych podczas pracy

Nawozy mineralne – potocznie zwane nawozami sztucznymi, substancje używane w uprawie roślin w celu wzbogacenie gleby w składniki pokarmowe niezbędne dla rozwoju roślin i polepszenie jej właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych[1]. Nawozy mogą być produkowane z kopalin lub wytwarzane na szeroką skalę w zakładach chemicznych w procesie syntezy. Firmy zajmujące się tego rodzaju produkcją zalicza się do branży Wielkiej Syntezy Chemicznej[2].

Do najważniejszych składników nawozów należą: azot (N), fosfor (P), potas (K), bor (B), siarka (S) oraz wapń (Ca) i magnez (Mg)[1]. Nawozy mineralne dostarczane rolnictwu przez przemysł i na ogół zawierają jeden składnik pokarmowy[3]. Nawozy wieloskładnikowe, zawierające dwa (np. nawozy NP dostarczające azot i fosfor) lub więcej składników pokarmowych (np. nawozy NPK dostarczające azot, fosfor i potas) produkowane są od lat 80. XX wieku. Początkowo wykorzystywane były wyłącznie w uprawach specjalistycznych[1]. Mogą one zawierać dodatkowo biostymulator[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nawozy azotowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Nawozy azotowe.

Ich zastosowanie w największym stopniu wpływa na zwiększenie masy plonu[5] oraz wydłużenie okresu wegetacji. Azot zawarty w glebie jest z niej szybko wymywany, więc nawożenie należy rozłożyć w czasie, a także stosować w okresie intensywnego wzrostu roślin[6].

Nawozy fosforowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Nawozy fosforowe.

Fosfor zatrzymywany jest w glebie i nie ulega wymywaniu nawet pod wpływem deszczu. Nawożona fosforem gleba akumuluje pierwiastek przez lata, dlatego nawozy fosforowe stosuje się w skomasowanych dawkach, co 2-3 lata. Nawozy tego typu należy stosować w glebie na głębokości 10-40 cm[7].

Nawozy potasowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Nawozy potasowe.

Nawozy tej grupy wpływają na zwiększenie masy plonu, ilości cukrów prostych w roślinie i odporności roślin na trudne warunki atmosferyczne. Potas stosowany jest w fazach intensywnego wzrostu roślin.

Nawozy wapniowe[edytuj | edytuj kod]

Związki wapnia w nawozach wapniowych służą przede wszystkim do regulowania odczynu gleby. Wapń występujący w glebie jest słabo przyswajalny dla roślin, lub tak jak w glebach polskich, jest go za mało. Dlatego też, regularne nawożenie wapniem zabezpiecza rośliny przed samo rozkładem tkanek[8].

Nawozy magnezowe[edytuj | edytuj kod]

Magnez odpowiada za prawidłowy wzrost roślin od wczesnych faz rozwoju. Wpływa również na skalę pobierania składników odżywczych i odporność rośliny. Z uwagi na łatwe wymywanie magnezu z gleby, nawożenie tym pierwiastkiem powinno odbywać się systematycznie[9].

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Nawozy azotowe[edytuj | edytuj kod]

Produkcja nawozów azotowych oparta jest na amoniaku. Amoniak w zakładach azotowych otrzymywany jest przeważnie na drodze reformingu gazu ziemnego lub gazyfikacji węgla. Najmniej rozpowszechnioną metodą produkcji amoniaku jest spalanie produktów ropopochodnych. Największym producentem nawozów azotowych w Polsce jest Grupa Azoty[10].

Nawozy potasowe[edytuj | edytuj kod]

Surowcem do produkcji nawozów potasowych jest chlorek potasu (sól potasowa). Źródłem soli potasowej są przede wszystkim minerały - sylwin, karnalit, kainit. Sposób wydobycia soli potasowych nie odbiega przeważnie od metod eksploatacji złóż węgla kamiennego.

Nawozy fosforowe[edytuj | edytuj kod]

Produkowane w wyniku potraktowania fosfatydów kwasem siarkowym lub fosforowym. Na skutek reakcji powstają łatwo rozpuszczalne w wodzie sole fosforowe.

Negatywny wpływ na środowisko[edytuj | edytuj kod]

Zastosowanie nawozów mineralnych w rolnictwie rośnie. Ich nadmiar może oddziaływać szkodliwie na glebę i organizmy w niej żyjące. Spływająca z przenawożonych pól woda zawiera duże ilości związków mineralnych, głównie azotu i fosforu. Spływy te oraz ścieki obficie wzbogacają wody w substancje pokarmowe, tym samym powodując użyźnianie zbiorników wodnych, co prowadzi do silnego rozwoju roślin wodnych, przede wszystkim glonów, wywołując ich zakwity. Masowo występujące glony ulegają rozkładowi, zużywając tlen zawarty w wodzie.

Zalecane bezpieczne dawki przez producentów zależą od rodzaju gleby i tak[11]:

  • najniższa dawka przeznaczona jest do gleb piaszczystych; zbyt duża dawka może spowodować uszkodzenie korzeni roślin, a także obumarcie mikroorganizmów;
  • dawka najwyższa przeznaczona jest do gliniastych gleb.

Negatywny wpływ, jaki może mieć nawożenie na środowisko naturalne może być minimalizowany poprzez racjonalne nawożenie i uprzednią analizę gleby, a także dostosowanie ilości nawozu do potrzeb pokarmowych roślin. Pozwala to nie tylko na ochronę przyrody, ale również maksymalizację efektywności użytych nawozów[12].

Rolnictwo zrównoważone[edytuj | edytuj kod]

Jednym ze sposobów minimalizowania negatywnego wpływu m.in. nawozów mineralnych na środowisko naturalne jest stosowanie metod produkcji rolnictwa zrównoważonego. Zgodnie z jego założeniami produkcja rolna dążyć ma do jak najbardziej racjonalnego wykorzystania zasobów przyrody[13]. Nawożenie odbywa się według ściśle określonego planu, a dawki nawozów są precyzyjnie dozowane, celem uniknięcia m.n. przenawożenia[14].

Pozytywny wpływ na środowisko[edytuj | edytuj kod]

Nawozy mineralne w porównaniu z naturalnymi, dostarczają większej ilości łatwo przyswajalnych składników mineralnych, niezbędnych do wzrostu i rozwoju rośliny. Zastosowanie nawozów mineralnych prowadzi do zwiększenia plonów z hektara, oraz podwyższenia ich jakości. Prawidłowe nawożenie warzyw i owoców przyczynia się do wzrostu ilości białka, cukrów i soli mineralnych w nich zawartych. Nawozy mineralne pomagają w przywróceniu równowagi chemicznej w glebach ubogich w jeden lub kilka pierwiastków, pozwalając przystosować do zasiewu grunty początkowo ubogie w składniki odżywcze[15].

Stosowanie nawozów wpływa na zwiększenie biomasy roślin uprawnych. Im większa biomasa roślin, tym więcej dwutlenku węgla z atmosfery mogą one przyswoić. Zwiększona plenność roślin powodowana wykorzystaniem nawozów mineralnych wpływa korzystnie na zmniejszenie emisji dwutlenku węgla do atmosfery[16].

Produkcja i zużycie nawozów mineralnych na świecie[edytuj | edytuj kod]

Największymi producentami nawozów na świecie są Chiny (31% globalnej produkcji), Indie, USA (po 10%), Rosja (8%) i Kanada (5%). Szacuje się, że 57-59% globalnej produkcji nawozów stanowią nawozy azotowe, następnie fosforowe (21-23%) i potasowe (17-19%)[17]. Od kilku lat zauważalny jest dynamiczny wzrost globalnego zapotrzebowania na nawozy[18].

Produkcja i zużycie nawozów mineralnych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Do niedawna zauważalna była tendencja wzrostowa w ilości zużywanych w Polsce nawozów. W roku gospodarczym 2011/12 zużyto w Polsce w przeliczeniu: 125,1 kg nawozów na 1 hektar użytków rolnych[19]. Grupę najczęściej sprzedawanych nawozów stanowią nawozy azotowe, których ogółem w 2013 roku wyprodukowano 1 832 tysiące ton (dane wg GUS 2014). Największym producentem nawozów azotowych i wieloskładnikowych w Polsce jest Grupa Azoty. Koncern produkuje m.in. nawozy azotowe, nawozy azotowe z siarką[20], nawozy fosforowe[21] oraz nawozy wieloskładnikowe (NPK)[22].

Zdolności produkcyjne spółek Grupy Azoty[23]
Nazwa firmy Produkcja roczna (w tys. ton)
Grupa Azoty Zakłady Azotowe "Puławy" S.A. 3788 tys.
Grupa Azoty POLICE 2273 tys.
Grupa Azoty S.A. 790 tys.
Grupa Azoty ZAK S.A. 780 tys.
GZNF "Fosfory" 360 tys.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Nawozy mineralne. [dostęp 2014-12-08].
  2. Wśród liderów restrukturyzacji. [dostęp 2014-12-08].
  3. Nawozy mineralne. [dostęp 2014-12-08].
  4. Nowy nawóz z "Puław". [dostęp 2014-12-08].
  5. Azot amonowy, czy azotanowy w mineralnym żywieniu roślin. [dostęp 2014-12-08].
  6. Nawozy azotowe. [dostęp 2014-12-08].
  7. Nawozy fosforowe. [dostęp 2014-12-08].
  8. Nawożenie wapniem: ważne nie tylko dla gleby!. [dostęp 2014-12-08].
  9. Nawozy magnezowe. [dostęp 2014-12-08].
  10. "PUŁAWY" dostarczą nawozy za ponad 700 mln złotych!. [dostęp 2014-12-08].
  11. Nawozy mineralne. Jak stosować nawozy mineralne?. [dostęp 2014-12-08].
  12. Nawożenie z głową. [dostęp 2014-12-08].
  13. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone. [dostęp 2014-12-08].
  14. Jakie ma być nasze rolnictwo?. [dostęp 2014-12-08].
  15. Food and Agriculture Organization of the United Nations International Fertilizer Industry Association, Fertilizers and their use. A pocket guide for extension officers, Rzym 2000, s.6
  16. Fertilizers Europe: Harvesting energy with fertilizers. Sustainable agriculture in Europe. [dostęp 2014-12-10].
  17. Urea Fertilizers Snapshot (ang.). [dostęp 2014-12-08].
  18. P. Heffer, M. Prud'homme, Fertilizer Outlook 2013-2017, International Fertilizer Industry Association (IFA), Chicago 2013, s. 3-4.
  19. Zużycie nawozów mineralnych w Polsce w 2013 roku. [dostęp 2014-12-08].
  20. Nowe nawozy z PUŁAW. [dostęp 2014-12-08].
  21. "Fosfory" wyprodukują nawozy z odpadów. [dostęp 2014-12-08].
  22. Nawozy. [dostęp 2014-12-08].
  23. Grupa Azoty. [dostęp 2014-12-08].