Bor

Z Wikipedii

Bor
5 B Układ okresowy pierwiastków
Bor
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Bor, B, 5
Grupa, okres, blok	13 (IIIA), 2, p
Własności metaliczne	metaloid
Własności atomowe Masa atomowa 10,811 u Promień atomowy 85 (87) pm Promień walencyjny 82 pm Konfiguracja elektronowa [He]2s²2p¹ e⁻ na poziom energetyczny 2, 3 Elektroujemność 2,04 (Pauling) 2,01 (Allred) Stopień utlenienia 3 Własności kwasowe tlenków lekko kwaśne
Własności fizyczne Stan skupienia stały Gęstość 2460 kg/m³ Temperatura topnienia 2 349 K 2 075,85 °C Temperatura wrzenia 4 200 K 3 926,85 °C Objętość molowa 4,39×10-6 m³/mol Ciepło parowania 489,7 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 0,348 Pa (2573 K) Prędkość dźwięku 16200 m/s (293,15 K)
Pozostałe dane Ciepło właściwe 1026 J/(kg*K) Konduktywność 1,0×10-4 S/m Przewodność cieplna 27,4 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 800,6 kJ/mol II. 2427,1 kJ/mol III. 3659,7 kJ/mol IV. 25025,8 kJ/mol V. 32826,7 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 8B {syn.} 772 ms w.e.,α 18 4He 10B 19,9% stabilny izotop z 5 neutronami 11B 80,1% stabilny izotop z 6 neutronami
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Bor (B, łac. borum) jest pierwiastkiem chemicznym, o właściwościach półmetalu.

Spis treści 1 Charakterystyka 2 Odmiany alotropowe 3 Zastosowanie 4 Odkrycie 5 Występowanie 6 Związki 7 Znaczenie biologiczne 8 Bibliografia

[edytuj] Charakterystyka

Bor pod względem chemicznym przypomina krzem i węgiel, gdyż tworzy borowodory - analogi węglowodorów i krzemowodorów. Reakcja boru z gorącym, stężonym kwasem azotowym(V) prowadzi do utworzenia kwasu borowego H₃BO₃. Bor tworzy kompleksy z alkoholami polihydroksylowymi, reakcja kwasu borowego z mannitolem jest jednym ze sposobów oznaczania zawartości boru w próbce.

[edytuj] Odmiany alotropowe

Bor posiada dwie odmiany alotropowe:

• bor amorficzny – posiadający brązowy kolor,
• bor krystaliczny – czarny, bardzo twardy (twardość 9.3 w skali Mohsa). Bor krystaliczny jest słabym przewodnikiem prądu elektrycznego.

[edytuj] Zastosowanie

Bor w postaci wolnego pierwiastka stosuje się jako domieszkę do półprzewodników, natomiast związki boru znajdują zastosowanie w postaci lekkich materiałów, nietoksycznych środków owadobójczych i konserwantów oraz odczynników dla syntezy chemicznej.

[edytuj] Odkrycie

Czysty bor został wyizolowany w 1808 r. jednocześnie przez trzech chemików: Humphry Davy, Joseph Louis Gay-Lussac i Louis Jacques Thénard.

[edytuj] Występowanie

Zawartość w górnych warstwach Ziemi wynosi 0,0009%. Ważniejsze minerały boru to: boraks, kernit, kolemanit i aszaryt.

Stabilne izotopy to ¹⁰B oraz ¹¹B. W naturze nigdy nie występuje jako wolny pierwiastek, jego głównym źródłem jest boraks.

Z punktu widzenia odżywiania, bogatym źródłem boru są świeże warzywa i owoce, a wśród tych ostatnich przede wszystkim orzechy.

[edytuj] Związki

Bor tworzy szereg związków chemicznych, w których przyjmuje formalne stopnie utlenienia od -3 do +3.

Przykładowe związki boru:

• borowodorek sodu NaBH₄
• borowodory, np. B₂H₆
• borazol (nieorganiczny benzen) B₃N₃H₆
• czterochlorek czteroboru B₄Cl₄
• tlenek boru(II) B₂O₂
• tlenek boru B₂O₃, kwas ortoborowy(III) H₃BO₃, ortoboran(III) metylu B(OCH₃)₃

Tworzy też iminoboran, borki i inne.

Roztwór 3% kwasu ortoborowego(III) służył i czasem dalej służy do przemywania ran. Lotne związki boru, takie jak estry kwasu borowego z alkoholem metylowym albo etylowym barwią płomień na kolor zielony.

[edytuj] Znaczenie biologiczne

Bor, będąc pierwiastkiem śladowym, jest niezbędny dla roślin i zwierząt. U roślin odpowiada za transport związków organicznych w łyku (głównie cukrów), wpływa na prawidłowy wzrost łagiewki pyłkowej (jego brak powoduje zahamowanie jej wzrostu), wpływa na wytworzenie elementów płciowych u roślin. Jest pierwiastkiem, który bardzo trudno przemieszcza się w roślinie. Jego niedobór może powodować zgorzel liści sercowych i suchą zgniliznę korzeni buraka.

Bor ma również wpływ na organizm człowieka, przede wszystkim na jego kościec. Przypuszcza się, iż jest niezbędny do prawidłowej gospodarki wapniowej organizmu. Razem z wapniem, magnezem i witaminą D reguluje metabolizm, wzrost, rozwój tkanki kostnej.

Jego niedobór powoduje utratę wapnia i demineralizację kości.

W większych ilościach, związki boru, szczególnie te lotne, są trujące.

[edytuj] Bibliografia

p • d • e Układ okresowy pierwiastków
H																															He
Li	Be																									B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg																									Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca															Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr															Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Uub	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo
Metale alkaliczne Metale ziem alkalicznych Lantanowce Aktynowce Metale przejściowe Inne metale Metaloidy Inne niemetale Halogeny Gazy szlachetne