Magdeburg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Magdeburg
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Saksonia-Anhalt
Powierzchnia 200,97 km²
Populacja (31 grudnia 2009)
• liczba ludności
• gęstość

230 456
1 147 os./km²
Tablice rejestracyjne MD
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Magdeburg
Magdeburg
Ziemia 52°08′N 11°37′E/52,133333 11,616667Na mapach: 52°08′N 11°37′E/52,133333 11,616667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Magdeburg w 1640

Magdeburg (dolnoniem. Meideborg; pol. hist. Dziewin[1]) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Saksonia-Anhalt. Siedziba zarówno biskupstwa ewangelickiego, jak i katolickiego. Działają tu dwie uczelnie: Uniwersytet Ottona von Guerickego (Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg) i Wyższa Szkoła Magdeburg-Stendal (Hochschule Magdeburg-Stendal). W roku 2005 Magdeburg obchodził 1200 lat swego istnienia.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Magdeburg leży nad Łabą w północno środkowej części Niemiec, we wschodniej części równiny lessowej Magdeburger Börde. Do Berlina jest około 130 kilometrów, do Brunszwiku około 75 kilometrów, a do Halle (Saale) około 80 kilometrów.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Magdeburga.
  • Wykres liczby ludności Magdeburga od (1550 r.) do dnia dzisiejszego.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roku wynosi 8,7 °C, średnia roczna ilość opadów wynosi 494 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (17,5 °C) i sierpień (17,3 °C), a najzimniejszy jest styczeń (-0,4 °C) i luty (0,5 °C).

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny miasta (w kolorze żółtym Stare Miasto)

Miasto podzielone jest na 40 dzielnic ("Stadtteil").

  • Alt Olvenstedt
  • Alte Neustadt
  • Altstadt
  • Barleber See
  • Berliner Chaussee
  • Beyendorfer Grund
  • Beyendorf-Sohlen
  • Brückfeld
  • Buckau
  • Cracau
  • Diesdorf
  • Fermersleben
  • Gewerbegebiet Nord
  • Großer Silberberg
  • Herrenkrug
  • Hopfengarten
  • Industriehafen
  • Kannenstieg
  • Kreuzhorst
  • Leipziger Straße
  • Lemsdorf
  • Neu Olvenstedt
  • Neue Neustadt
  • Neustädter Feld
  • Neustädter See
  • Nordwest
  • Ottersleben
  • Pechau
  • Prester
  • Randau-Calenberge
  • Reform
  • Rothensee
  • Salbke
  • Stadtfeld Ost
  • Stadtfeld West
  • Sudenburg
  • Sülzegrund
  • Werder
  • Westerhüsen
  • Zipkeleben

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • znane od IX wieku (ośrodek handlu z krajami słowiańskimi)
  • w X wieku miasto i centrum kultury (ośrodek tzw. odrodzenia ottońskiego)
  • 973 w katedrze pochowany zostaje cesarz Otton I Wielki
  • od 968 arcybiskupstwo magdeburskie (sekularyzowane 1648)
  • jedno z największych i najbogatszych niemieckich miast średniowiecza, członek Hanzy
  • w 1631 złupiony przez wojska pod dowództwem Johana von Tilly; wszyscy mieszkańcy miasta (ok. 20 tys.) zostali zabici
  • od 1680 pod panowaniem elektorów brandenburskich
  • od początku XVIII wieku budowa twierdzy, do swojej likwidacji w 1912 jednej z najpotężniejszych w Prusach i Niemczech
  • w latach 1806-1813 pod panowaniem Francji
  • od 1816 stolica pruskiej prowincji Saksonia
  • w XX wieku, rozwój przemysłu
  • II wojna światowa a szczególnie anglo-amerykańskie bombrdowanie miasta,16 I 1945 r. zniszczyło 80% zabudowy miasta.
  • 1949 Magdeburg został wcielony do NRD
  • 1953 w mieście miało miejsce powstanie robotnicze
  • 1954-1956 budowa nowego centrum miasta w duchu socrealizmu. zburzono wiele zabytków, w tym niemal nietknięty podczas wojny kościół Św. Ulryka (Sankt-Ulrich-und-Levin)
  • 1990 – po zjednoczeniu Niemiec Magdeburg zostaje stolicą landu Saksonia-Anhalt

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Jeździec Magdeburski (Magdeburger Reiter)

W 919 król Henryk I Ptasznik ufortyfikował osadę w obronie przed Węgrami i Słowianami. W 929 miasto przeszło w ręce córki Edwarda Starszego Edyty, dzięki jej ślubowi z Ottonem I. Znane ze źródeł nazwy Magadoburg, Morgengabe – oznaczają nie tylko zamek, lecz także dar, który zgodnie z niemieckim zwyczajem był wręczany pani młodej z rąk pana młodego i jego rodziny w ramach ślubu, co zgodne jest z przesłankami historycznymi. Pierwsza żona Ottona I wybrała Magdeburg jako miejsce swojej rezydencji, po śmierci została pochowana w późniejszej katedrze. W 937, Magdeburg był miejscem narad królewskich. Otton I ufundował benedyktynom opactwo pw. Świętego Maurycego (St.-Mauritius-Kloster lub Moritzkloster) z kościołem (który wkrótce stał się katedrą) nadał im włości na terenie okolic Magdeburga, oraz prawa korzystania z różnych dochodów pochodzących m.in. z dziesięcin i pańszczyzny. Otto I został także pochowany w magdeburskiej katedrze.

Arcybiskupstwo Magdeburg zostało założone w 968 na synodzie w Rawennie; pierwszym arcybiskupem został Adalbert. W skład arcybiskupstwa weszły biskupstwa Havelberga, Brandenburga, Merseburga, Miśni, oraz Naumburg-Zeitz. Arcybiskupstwo odgrywało kluczową rolę w niemieckiej kolonizacji ziem słowiańskich na wschód od Łaby.

W 1035 Magdeburg otrzymał patent nadający miastom prawo do handlu i zjazdów, co było podwaliną niemieckiego prawa miejskiego znanego jako prawa magdeburskie. Prawo magdeburskie było powszechne w następnych stuleciach na terenie środkowej i wschodniej Europy. Magdeburskie prawo miejskie (łac. Ius Municipale Magdeburgense) stało się wzorem upowszechnionym od XIII wieku w znacznej części środkowej i wschodniej Europy. Miasto dzięki przybyszom z różnych stron kontynentu urosło do potęgi gospodarczej. W 1118 większa część miasta padła ofiarą pożaru.

W XIII w. Magdeburg stał się członkiem Ligi Hanzeatyckiej. Wraz z innymi ośrodkami, jak: Bruksela, Antwerpia, Kolonia, Norymberga, Lubeka, Padwa, Mantua, Cremona, Werona, Piacenza, Mediolan, Genua, Florencja, Metz i Strasburg, należał do Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Magdeburg liczył wówczas ponad 20 tys. mieszkańców. Miasto prowadziło handel zewnętrzny m.in. z miastami portowymi Flandrii, a także handel wewnętrzny (np. z Brunszwikiem). Wzrosła pozycja mieszczaństwa, które stale walczyło z arcybiskupem o niezależność od niego, którą osiągnęło pod koniec XV wieku.

Czasy nowożytne[edytuj | edytuj kod]

W 1524 Marcin Luter został powołany do Magdeburga, gdzie głosił swoje nauki, które przekonały mieszkańców do przejścia z katolicyzmu na nową religię. Idee reformacji znalazły licznych zwolenników w mieście, w którym zresztą Luter żył, będąc szkolnym uczniem. Interwencje cesarza Karola V, który usiłował pozbawić miasto jego praw, nie przyniosły skutku, co więcej, miasto przyłączyło się do sojuszu w Torgau i związku szmalkaldzkiego. W konsekwencji czego podczas I wojny szmalkaldzkiej miasto zostało oblężone (1550-1551) przez Maurycego, elektora Saksonii, byłego protestanta, który dał się przekonać cesarzowi. Dzięki odparciu najeźdźców miasto zachowało swoją niezależność. Na miejsce arcybiskupa powoływano administrację, w skład której wchodzili członkowie z dynastii protestanckich. W następnych latach Magdeburg zyskał renomę twierdzy protestantyzmu, stał się pierwszym i głównym miejscem publikacji pism Lutra. W Magdeburgu Matthias Flacius i jego zwolennicy napisali szereg broszur i pamfletów o wymowie antykatolickiej oraz tzw. Centurie Magdeburskie, w których Kościół rzymskokatolicki został nazwany królestwem antychrysta.

W okresie wojny trzydziestoletniej Magdeburg był zdominowany przez protestantów. Miasto stawiło opór w 1629 podczas oblężenia przez wojska Albrechta Wallensteina. W 1631 wojska cesarskie pod dowództwem Tilly'ego zaatakowały miasto, po jego zdobyciu żołnierze dokonali rzezi, w wyniku której zginęło ok. 20 000 mieszkańców, zaś majątki zostały złupione, a miasto spalone. Wydarzenia te znane są jako Magdeburgs Opfergang. Zgodnie z pokojem westfalskim (podpisanym w 1648), Magdeburg został przydzielony Brandenburgii-Prusom. Po śmierci ówczesnego administratora, Augusta von Sachsen-Weissenfels (1680) zostało siedzibą półautonomicznego księstwa Magdeburga.

XIX i XX w.[edytuj | edytuj kod]

Jedna z bram dawnej cytadeli, widoczne panoplia
Socrealistyczna zabudowa centrum miasta
w 1900...

Podczas rządów pruskich miasto zostało zamienione w cytadelę. W dobie wojen napoleońskich, twierdzę oblegały wojska francuskie w 1806. W 1807 na mocy pokoju w Tylży miasto weszło w skład Królestwa Westfalii podporządkowanego Napoleonowi. Burmistrzem miasta został powołany przez Hieronima Bonaparte książę Heinrich Leopold August von Blumenthal. W 1815, po kongresie wiedeńskim, Magdeburg został główną siedzibą prowincji Saksonia podporządkowanej królestwu pruskiemu. W 1912 rozebrano starą twierdzę.

W dobie III Rzeszy miasto stało się stolicą Prowincji Magdeburg utworzonej w 1941. Liczył ok. 340 000 mieszkańców. Działania wojenne nie oszczędziły Magdeburga, który stał się celem alianckich nalotów dywanowych w 1943 oraz 16 stycznia 1945. 80% zabudowy uległo zniszczeniu, głównie na terenie historycznego centrum. Po zdobyciu miasta przez wojska amerykańskie i radzieckie zarząd miasta został przyznany Sowietom. Od 1949 znalazło się w granicach Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

... i dziś – Widok na rynek i ratusz, w głębi kościół św. Jana (St.-Johannis)

Podczas odbudowy miasta większość historycznego centrum otrzymało zabudowę w duchu socrealizmu. Wyburzono przy tym wiele zabytków, których zniszczenia nie były wielkie, np. kościół Św. Ulryka (Sankt-Ulrich-und-Levin-Kirche), liczne kamienice, natomiast pieczołowicie odbudowano katedrę, wraz z najbliższym otoczeniem, niektóre kościoły oraz częściowo rynek. W 1990 po Zjednoczeniu Niemiec Magdeburg stał się stolicą kraju związkowego Saksonia-Anhalt. W 1994 miała miejsce reaktywacja katolickiego biskupstwa podporządkowanego arcybiskupstwu Paderborn. Siedzibą został kościół Św. Sebastiana (Sankt-Sebastian). Dokonano licznych inwestycji, które nadały miastu nowoczesny charakter.

Zielona Cytadela, dzieło Friedensreicha Hundertwassera

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Już w połowie XIX wieku Magdeburg był ważnym miastem przemysłowym. Przemysł maszynowy i przemysł metalowy były najważniejszymi branżami.

W czasach NRD najważniejszymi branżami były nadal przemysł maszynowy i przemysł metalowy oraz przemysł chemiczny i przemysł spożywczy.

Po zjednoczeniu Niemiec wiele dużych zakładów zostało zamkniętych. Zostały tylko mniejsze firmy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dziedziniec dawnego klasztoru Norbertanów
  • Katedra św. Katarzyny i św. Maurycego - najważniejszy zabytek Magdeburga, gotycka, wzniesiona od 1209 do 1509 r. Wraz z katedrą w Naumburg (Saale) i Bambergu należy do najważniejszych przykładów wczesnogotyckiej architektury w Niemczech. Wewnątrz m.in. tzw. rzeźby patronów katedry, gotycka pietà, liczne posągi Marii, Portal Rajski z figurami Panien Madrych i Panien Głupich. Miejsce spoczynku cesarza Ottona I
  • zespół klasztorny Norbertanów, z romańskim kościołem (Unser Lieben Frauen). Wzniesiony w dwóch fazach od 1120 r. do 1240 r. jako trójnawowa bazylika z potężnym masywem wieżowym Późnoromański klasztor umieszczony został wbrew regule zakonnej, na północy od kościoła jest jedną z siedzib Kulturhistorisches Museum Magdeburg gdzie się znajduje się liczny zbiór rzeźby średniowiecznej z regionu oraz oryginał Jeźdźca Magdeburskiego Magdeburger Reiter) – najstarszy tego typu pomnik w Niemczech, datowany na połowę XIII wieku
  • zespół dwóch kościołów w północnej części Starego Miasta:
    • Augustianów (tzw. Waloński) (Sankt-Augustini, Wallonerkirche) konsekrowany w 1366 r. kościół halowy o typowej dla dojrzałego gotyku surowej architekturze mendykanckiej
    • św. Piotra (Sankt-Petri) kościół katolicki, gotycki, halowy (przebudowa w 1400 r.), z zachowaną wcześniejszą romańską wieżą. Od strony południowej do kościoła przylega malownicza kamienno-ceglana kruchta zwieńczona schodkowym szczytem. Obok, niewielka datowana na 1315 r. kaplica Św. Marii Magdaleny (Mariae Magdalenae).
Kościoły Augustianów (Sankt-Augustini) i Św. Piotra (Sankt-Petri)
  • kościół św. Jana (Sankt-Johannis) - gotycki z XIV wieku z elementami XV-wiecznymi (piękna gotycka kruchta z trzema portalami). Potężnie zniszczony podczas ostatniej wojny, następnie stał się wielkim placem badawczym dzięki czemu odkryto relikty kościoła z czasów ottońskich.
  • kościół św. Sebastiana (Sankt-Sebastian) zachował liczne fragmenty romańskie, jest trzecim na tym miejscu kościołem, w XIV w. otrzymał chór, przebudowany w XV wieku na halę zachował do dziś dwa XV-wieczne tryptyki, krucyfiks, oraz kilka wcześniejszych witraży. Jest katedrą biskupstwa katolickiego.
  • ratusz istnieje od przełomu XII i XIII w. (obok obecnego ratusza zachowało się fragmentarycznie jedno z pomieszczeń), obecną formę przyjął w 1689 r. w stylu baroku niderlandzkiego, zwieńczonym wieżą z carillonem. Przed ratuszem stoi w barokowej galeryjce z baldachimem kopia Jeźdźca Magdeburskiego (Magdeburger Reiter)
  • Zielona Cytadela (Grüne Zitadelle) budynek zaprojektowany przez Friedensreicha Hundertwassera. Pomimo krytyki został wybudowany w latach 2004/2005.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Teatry i muzea[edytuj | edytuj kod]

W Magdeburgu jest kilka teatrów, m.in. miejski Opernhaus oraz Schauspielhaus, Teatr Lalki "Puppentheater" i kilka kabaretów oraz sceny mlodzieżowe. Ponadto jest kilka muzeów, w tym Kulturhistorisches Muzeum Magdeburg, Muzeum Techniki (Technikmuseum Magdeburg) i Muzeum Sztuki w kościele Unser Lieben Frauen (Kunstmuseum Magdeburg).

Parki[edytuj | edytuj kod]

W mieście jest park miejski Stadtpark oraz Elbauenpark, w którym w 1999 roku odbyła się federalna wystawa ogrodnicza (Bundesgartenschau). Ponadto jest kilka mniejszych, jak np. Nordpark.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Magdeburg jest węzłem transportu drogowego i kolejowego Saksonii-Anhalt.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszym dworcem kolejowym jest dworzec główny Magdeburg Hauptbahnhof. Tam zatrzymują się pociągi IC oraz ICE – ostatni jednak tylko dwa razy na dobę. Pociągi IC na trasie Lipsk - Norddeich i Lipsk - Kolonia jadą przez Magdeburg, natomiast ICE można tylko dojechać do Berlina i Hanoweru. Tzw. "pociągi regionalne" ("Regionalbahn/Regional-Express") z m.in. Stendal, Uelzen, Halle (Saale) i Brunszwiku zatrzymują się także na mniejszych stacjach Magdeburg-Neustadt, Magdeburg-Buckau, Magdeburg-Eichenweiler i Magdeburg-Südost.

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj elektryczny pojawił się w Magdeburgu w 1899. Obecna sieć posiada normalny rozstaw szyn (szerokość 1435mm). Długość sieci w 2009 wynosiła 55 km, a funkcjonowało 9 linii. Ruch obsługiwały Magdeburger Verkehrsbetribe GmbH (MVB) w ramach taryfy MUM (Magdeburger+Umland-Tarif). Na tabor składały się 63 sztuki Tatr T4D, 10 sztuk Tatr T6A2 i 72 sztuki Alstom NGT 8D[2].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Osoby[edytuj | edytuj kod]

urodzone w Magdeburgu[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Otto von Guericka

związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W. Dzwonkowski, 1918. Prahistorja ziem polskich. Słowiańszczyzna pierwotna. Początki polskiej kultury i organizacji. Warszawa; mapa
  2. Robert Schwandl: Schwandl Tram Atlas Deutschland, Robert Schwandl Verlag, Berlin, 2009, ss.136-137, ISBN 978-3-936573-09-1

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Statistische Landesamt Sachsen-Anhalt, Halle (Saale), 2009