Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu
Neuer Mariendom (Hamburg);
Domkirche St. Marien
katedra
Nowa Katedra Mariacka
Nowa Katedra Mariacka
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy  Hamburg
Miejscowość Hamburg
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Najświętsza Maryja Panna
Położenie na mapie Hamburga
Mapa lokalizacyjna Hamburga
Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu
Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu
Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu
Ziemia 53°33′27″N 10°00′49″E/53,557500 10,013611Na mapach: 53°33′27″N 10°00′49″E/53,557500 10,013611
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Nowa Katedra Mariacka w Hamburgu (niem. Neuer Mariendom (Hamburg) lub Domkirche St. Marien) jest kościołem arcybiskupim archidiecezji Hamburg w Niemczech. Katedra jest położona w dzielnicy Sankt Georg przy ulicy Danziger Straße.

Wzniesiony w latach 1890-1893 kościół parafialny jest pierwszą od czasów reformacji budowlą katolicką wzniesioną w Hamburgu. Projekt kościoła wykonał architekt Arnold Güldenpfennig z Paderborn. Dwuwieżowa, romańska fasada świątyni nawiązuje do katedry w Bremie wskazując przez to na rok 831, kiedy to zostało w Hamburgu założone pierwsze arcybiskupstwo; założycielem zaś był św. Ansgar, który po zniszczeniu miasta przez Duńczyków został właśnie arcybiskupem Bremy.

Po powtórnym erygowaniu arcybiskupstwa w roku 1995 kościół stał się katedrą arcybiskupstwa w Hamburgu i siedzibą Kapituły Metropolitalnej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tablica informacyjna o katedrze przy portalu wejściowym.

Na początku XIX wieku w Hamburgu żyło niewielu katolików. Podczas industrializacji i rozbudowy portu liczba katolików znacznie wzrosła, zwłaszcza w dzielnicy St. Georg. W 1861 siostry zakonne założyły tu dom sierot. Na terenie ogródka, obok domu sierot, zaplanowano wybudowanie kościoła. Ludwig Windthorst, jeden z ówczesnych wpływowych polityków chadeckich, apelowal w swoim wystąpieniu z 29 grudnia 1887:

"Hamburg to brama Niemiec na świat. Niemcy, którzy tędy wyjeżdżają w świat, tu modlą się po raz ostatni na niemieckiej ziemi. Dlatego powinien on [kościół] nazywać się Mariacki – Stella Maris!" [1].

Architekt diecezjalny z Paderborn, Arnold Güldenpfennig, otrzymał w 1889 zlecenie budowy kościoła. Ówczesny biskup diecezji Osnabrück Bernhard Höting chciał, aby kościół był zbudowany „w wywierającym spokojne i skromne wrażenie stylu romańskim.” Budowa kościoła trwała 4 lata. Kościół został zbudowany w stylu neoromańskim a jego zachodnia, dwuwieżowa fasada o wysokości 64 m[2] nawiązywała stylem architektonicznym do katedry w Bremie; była ona na tyle wysoka, aby być widoczną z daleka.

28 czerwca 1893 roku gotowa budowla została poświęcona przez biskupa Hötinga i otrzymała wezwanie Najświętszej Marii Panny.

Kościół Najświętszej Marii Panny jest pierwszą budowlą kościelną w Hamburgu od czasów zapanowania reformacji w mieście (od 1517; w 1529 zabroniono odprawiana mszy katolickich) i jest symbolem odrodzenia świadomości katolickiej w diasporze[3].

Podczas drugiej wojny światowej a szczególnie w czasie operacji Gomora zostały zniszczone wszystkie okna w katedrze, część dachu i sklepień. Zniszczeniu uległy też budynki stojące przed kościołem, co umożliwiło ukształtowanie placu kościelnego w formie zachowanej do dziś.

7 stycznia 1995 papież Jan Paweł II powtórnie erygował (po 1100 latach) arcybiskupstwo w Hamburgu a kościół Mariacki został podniesiony do rangi katedry.

23 kwietnia 2007 z inicjatywy Polskiej Misji Katolickiej poświęcono pomnik papieża Jana Pawła II[4], ustawiony w okolicach kaplicy św. Ansgara.

Rzeźbę z brązu, której koszt wyniósł ok. 50000 euro, wykonał artysta-plastyk Józek Nowak. Rzeźba papieża ma upamiętniać powtórne erygowanie przez niego arcybiskupstwa w Hamburgu a także jego wysiłki na rzecz kształtowania nowej Europy i pojednania polsko-niemieckiego. Ma być:

"Znakiem wdzięczności dla Człowieka, który zmienił świat na lepsze"
(arcybiskup Werner Thissen[4])

Renowacja i modernizacja katedry w latach 2007–2008[edytuj | edytuj kod]

Widok katedry od strony prezbiterium.

Od lipca 2007 dotychczasowa budowla została przebudowana i powiększona, żeby sprostać wymaganiom stawianym świątyni o randze katedry. 23 listopada 2008 wraz z poświęceniem ołtarza ponownie otwarto katedrę jako nową katedrę Mariacką. Całkowity koszt przebudowy wyniósł ok. 7,8 mln euro i został pokryty z datków.

Modernizacja miała tez na celu uczynienie z katedry centrum katolicyzmu w północnych Niemczech. Nowe ukształtowanie wnętrza katedry jest dziełem kolońskiego artysty Wilhelma Giesa. Do najważniejszych zmian należy: nowe ukształtowanie przestrzeni wokółołtarzowej z amboną i stallami, dobudowanie atrium z zakrystią i lokalami użytkowymi, nowe portale, położenie kamiennej posadzki, renowacja detali szklarskich, remont i powiększenie organów, odnowienie ławek kościelnych, tynków i wewnętrznych malowideł jak również modernizacja techniczna budowli (ogrzewanie, instalacja elektryczna i oświetleniowa, nowa akustyka).

Kapituła metropolitalna[edytuj | edytuj kod]

Hamburska kapituła katedralna jest równocześnie kapitułą metropolitalną. Funkcjonowanie kapituły jest regulowane postanowieniami konkordatu zawartego 14 czerwca 1929 pomiędzy Prusami a Stolicą Apostolską. Umowa ta, znowelizowana w 1933, obowiązuje również erygowaną w 1995 archidiecezje hamburską i była częścią składową zasadniczych negocjacji w sprawie jej erygowania. Ponieważ okręgi kościelne Alt-Hamburg i Mecklenburg wcześniej nie należały do Prus, musiały najpierw zostać objęte postanowieniami tejże umowy.

Do zwykłych zadań kapituły katedralnej (zajmowanie się uroczystościami liturgicznymi w katedrze, wybór administratora diecezjalnego, doradzanie biskupowi i wspieranie go w kierowaniu diecezją, zarządzanie finansami katedry) doszło jeszcze prawo wyboru biskupa.

Hamburska kapituła katedralna składa się z dziewięciu kapłanów archidiecezjalnych: przełożonego kapituły (proboszcza katedry), obu biskupów pomocniczych, wikariusza generalnego oraz pięciu kapłanów katedralnych. Obecnie kapitułę tworzą[5]:

  1. proboszcz katedry Nestor Kuckhoff (przełożony)
  2. kapłan katedralny dr Thomas Benner (zarządzający kancelarią konsystorską)
  3. kapłan katedralny Hermann Haneklaus
  4. biskup pomocniczy Hans-Jochen Jaschke
  5. kapłan katedralny Wilm Sanders
  6. wikariusz generalny Franz-Peter Spiza
  7. kapłan katedralny Leo Sunderdiek
  8. kapłan katedralny Ansgar Thim
  9. biskup pomocniczy Norbert Werbs

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze katedry

Jednym z najcenniejszych elementów wyposażenia wnętrza katedry jest neobizantyjska mozaika w apsydzie przedstawiająca Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, wzorowana na podobnej mozaice z Bazyliki Matki Bożej Większej w Rzymie.

W apsydzie ustawione są tron biskupi i fotele biskupów pomocniczych. Nowoczesne w formie fotele biskupie są zbudowane na planie kwadratu. Fotel arcybiskupa zwany tradycyjnie katedrą ma wyższe oparcie i odróżnia się od pozostałych kolorystyką (czarne siedzenie i oparcie). Pionowy, czerwony pas umieszczony za oparciem oznacza pochodzenie władzy biskupiej ”z góry”, od Chrystusa przedstawionego powyżej, na mozaice.

Za stołem ołtarzowym wisi krucyfiks triumfalny, dzieło rzeźbiarza Heinricha Gerharda Bückera, powstały w 1993, w 100. rocznicę konsekracji katedry. Drzewo krzyża powstało z liczącego 4000 lat czarnego dębu. Umieszczony na nim Chrystus ukazany jest jako Zmartwychwstały, nie Cierpiący, pomimo że ma rozpostarte, przybite do krzyża ramiona. Figura została pozłocona.

W centralnym punkcie prezbiterium ustawiony jest nowoczesny, surowy w formie, wykonany z piaskowca stół ołtarzowy. Wspiera się on na trzech podåporach symbolizujących Trójcę Świętą. Na lewo od stołu ołtarzowego znajduje się tabernakulum, w którym jest przechowywany Przenajświętszy Sakrament. Tabernakulum zbudował w 1964 złotnik Claus Pohl według projektu Reinharda Hofbauera. Dolną jego część tworzy prosta, kamienna stela, zwieńczona u góry dekoracją przedstawiającą rajskie ”drzewo życia” a z tyłu ”ognisty krzew”, w którym Bóg ukazał się Mojżeszowi.

Z prawej strony stołu ołtarzowego znajduje się otwierana płyta nagrobna, dzieło hamburskiej rzeźbiarki Ricardy Wyrwol. Na epitafium widnieją imiona biskupów pogrzebanych w znajdującej się poniżej krypcie, do której można zajrzeć po podniesieniu płyty.

Z prawej strony krypty znajduje się kamień węgielny z 1890, do którego dołączony jest oryginalny dokument z nazwiskami wszystkich 397 000 katolików Hamburga i okolic, podlegających jurysdykcji ówczesnego kościoła Mariackiego.

Na ścianie oddzielającej pomieszczenie tabernakulum od ołtarza odkryto podczas restauracji stare malowidła z 1922, pędzla Eduarda Goldkuhle, przedstawiające życie Maryi. Na bocznych ścianach transeptu przedstawiona jest Droga krzyżowa.

W 11 okien katedry wstawiono nowoczesne w formie witraże dzieło Johannesa Schreitera. Motywem ikonograficznym witraży są dzieje proroka Izajasza.

Neoromańskie malowidła i wyposażenie katedry podlegały od lat 50. XX w. sukcesywnym zmianom, zgodnie z wymogami reformy liturgicznej zaleconej przez Sobór Watykański II.

Organy[edytuj | edytuj kod]

Organy katedralne

Organy w katedrze zbudował w 1966 zakład organmistrzowski Rudolf von Beckerath Orgelbau. Miały one trzy manuały i pedał. Podczas zakrojonej na szeroką skalę modernizacji katedry również i organy poddano przebudowie i unowocześnieniu. Dodano jeden manuał – Hinterwerk (z funkcją echo) i 1 głos w klawiaturze pedałowej (unterbass 32'); tym samym ilość głosów wzrosła do 65. W podanej dyspozycji nowe głosy zostały oznaczone gwiazdką (*).

Dyrektorem muzycznym w katedrze jest obecnie (2010) Eberhard Lauer.

Organy mają obecnie następującą dyspozycję[6][7]:

I Hauptwerk C– II Schwellwerk C– III Kronwerk C– IV Hinterwerk* C– Pedalwerk C–

Prinzipal 16'
Oktave 8'
Spielflöte 8'
Oktave 4'
Hohlflöte 4'
Quinte 22/3
Oktave 2'
Flachflöte 2'
Mixtur VI
Zimbel III
Trompete 16'
Trompete 8'

Gedackt 16'
Violprinzipal 8'
Gemshorn 8'
Schwebung 8'
Rohrflöte 8'
Oktave 4'
Blockflöte 4'
Nasat 22/3
Waldflöte2'
Terz13/5
Septime 11/7
Mixtur V
Englisch Horn 16'
Oboe8'
Tremulant

Gedackt 8'
Quintadena 8'
Prinzipal 4'
Rohrflöte 4'
Oktave 2'
Nasat 11/3
Sifflöte 1'
Sesquialtera II
Scharf IV
Krummhorn 8'
Schalmei 4'
Tremulant

Flûte allemande* 16'
Flûte harmonique* 8'
Salicional* 8'
Voix célèste* 8'
Principal* 4'
Fugara* 4'
Flûte octaviante* 4'
Octavin* 2'
Cornett* V 8'
Plein jeu* V 2'
Trompette harm.* 8'
Voix humana* 8'
Clairon harm.* 4'
Tremulant*

Unterbass* 32'
Prinzipal 16'
Subbass 16'
Quinte 102/3
Oktave 8'
Rohrgedackt 8'
Oktave 4'
Nachthorn 2'
Rauschpfeife III
Mixtur VI
Posaune* 32'
Fagott 32' (*16')
Posaune 16'
Trompete 8'
Trompete 4'

Połączenia:

  • Hauptwerk/Pedal
  • Schwellwerk/Pedal
  • Kronwerk/Pedal podwójna funkcja: jako cug (cięgło rejestrowe) i tryt (nożnie uruchamiany przyrząd rejestrowy)
  • Kronwerk/Hauptwerk
  • Schwellwerk/Hauptwerk

Wspomaganie gry:

  • 4 wolne kombinacje (wolne kombinacje typu setzer)
  • 2 odrębne kombinacje na każdą sekcję
  • mechaniczna traktura gry
  • elektryczna traktura rejestrowa
  • wiatrownica klapowo-zasuwowa

Plac katedralny[edytuj | edytuj kod]

Pomnik św. Ansgara

W 2000 z okazji obchodów tradycyjnego Dnia Katolika w Hamburgu odsłonięto na placu Katedralnym pomnik św. Ansgara. Dzieło to stanowiło prezent diecezji mogunckiej dla archidiecezji hamburskiej a wykonał je moguncki rzeźbiarz Karl-Heinz Oswald.

Oswald podczas pracy nad rzeźbą zrezygnował z triumfalizmu i gloryfikacji na rzecz normalności. Przedstawił św. Ansgara jako zwykłego człowieka w zakonnym habicie. Materiał, którego użyto do wykonania rzeźby, żelazo, miał podkreślać rodzimość rzeźby.

Podczas modernizacji katedry postanowiono również przekształcić plac Katedralny. Zadania tego podjął się znany szwajcarski architekt Mario Botta.

Katolicy w Hamburgu[edytuj | edytuj kod]

Na początku XIX w. w Hamburgu mieszkało kilkuset katolików. W następstwie industrializacji miasta i rozbudowy portu liczba ta wzrosła do ok. 22000 w 1878 i do 51000 w 1910 – 5% całej populacji miasta.

W 1931 wśród 1201782 mieszkańców Hamburga było 66782 katolików.

W 1988 w Hamburgu mieszkało ok. 140000 katolików a w 1991 – 180479; liczba ta utrzymała się w następnych latach.

Cudzoziemcy stanowią ok. 14,2% ludności Hamburga a wśród katolików odsetek ten sięga 25,9%. Katolicy hamburscy wywodzą się spośród 159 narodowości[8].

Największe spośród nich, portugalska (ok. 10000 członków) i chorwacka (również ok. 10000 członków), mają w każdą niedzielę nabożeństwa w ojczystych językach[9]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Katedra Mariacka w Hamburgu

Przypisy

  1. (niem. oryg. "Hamburg ist das Tor Deutschlands zur Welt. Die Deutschen, welche in die Welt hinausgehen, hier sprechen sie das letzte Gebet auf deutschem Boden. Deswegen soll sie Marienkirche heißen - Stella Maris!" Mariendom Hamburg: Mariendom Hamburg: Erneurung und Weiterentwicklung (niem.). [dostęp 2010-08-15].
  2. Emporis: Mariendom (ang.). [dostęp 2010-08-14].
  3. ST.MARIEN-DOM HAMBURG: Budowa nowego Kościoła Najśw. Marii Panny (pol.). [dostęp 2010-08-14].
  4. 4,0 4,1 ST.MARIEN-DOM HAMBURG: Denkmal für Papst Johannes Paul II. (niem.). [dostęp 2010-03-09].
  5. ST.MARIEN-DOM HAMBURG: Domkapitel (niem.). [dostęp 2010-08-14].
  6. Fritz Krämer w: Musik am Mariendom Hamburg: Orgel des Mariendoms Hamburg (niem.). [dostęp 2010-08-15].
  7. Dyspozycja organów została opracowana na podstawie stron: Wirtualne Centrum organowe – Słownik terminów organowych http://organy.art.pl/slownik.php i Gdańskie Organy – Organy Katedry w Oliwie, autor Marek Michalak http://organy.art.pl/slownik.php http://www.gdanskie-organy.com/organs.php?lang=pl&loc=oliwa&tab=stoplist. Wynika z nich, iż w polskiej terminologii obowiązuje terminologia niemiecka, jakkolwiek niektóre nazwy instrumentów mogą być tłumaczone na jęz. polski, jeżeli mają odpowiedniki.
  8. ST.MARIEN-DOM HAMBURG: Katholiken in Hamburg (niem.). [dostęp 2010-08-15].
  9. ST.MARIEN-DOM HAMBURG: Fremdsprachige Missionen (niem.). [dostęp 2010-08-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Gerhard N. Kamps: Hamburg: Domkirche St. Marien [Broschüre]. Wyd. 2. Regensburg: Schnell & Steiner, 2007. ISBN 978-3-7954-6301-4. (niem.)
  2. Der Neue Mariendom. Besucherinformation. Hamburg: Erzbistum Hamburg, 2008. (niem.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]