Kodon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tabela kodonów

Kodon (triplet) – jednostka w sekwencji mRNA składająca się z trzech nukleotydów kodujących określony aminokwas. Istnieją 64 kodony określające 20 aminokwasów. Wyjątek stanowią cztery kodony: kodon AUG, który inicjuje translację (kodon Start), oraz kodony "UAG", "UGA" i "UAA", które są sygnałami do zakończenia translacji (kodon Stop).

Fakt, iż kodonów jest więcej niż aminokwasów nazywamy degeneracją kodu genetycznego (kilka kodonów może dyktować ten sam aminokwas). Takie synonimy różnią się między sobą pozycją tolerancji (trzecią pozycją kodonu).

Rozpoznawanie kodonu[edytuj | edytuj kod]

Cząsteczka mRNA zawierająca określone kodony aminokwasu jest rozpoznawana przez tRNA z dołączonym na końcu 3' aminokwasem charakterystycznym dla danego kodonu. Umożliwia to włączenie aminokwasu we właściwej pozycji do peptydu. Rozpoznanie odbywa się poprzez pętlę antykodonową tRNA (głównie przez jej fragment – antykodon). Antykodon wiąże się z kodonem zgodnie z komplementarnością zasad. Ze względu na występowanie degeneracji kodu, jedna cząsteczka tRNA musi rozpoznawać więcej niż jeden kodon dla jednego aminokwasu. Jest to możliwe dzięki zdolności pierwszej zasady antykodonu do wiązania się z różnymi zasadami z trzeciej pozycji kodonu. Zdolność tą nazywa się regułą tolerancji lub degeneracją trzeciej zasady. Ponieważ pętla antykodonowa jest nieliniowa, wiązanie kodon-antykodon jest niedoskonałą helisą RNA. Umożliwia to tworzenie się niestandardowych par zasad (np. G z pierwszej pozycji antykodonu może tworzyć parę z U lub C z trzeciej pozycji kodonu; inozyna z pierwszej pozycji antykodonu może parować się z C, A lub U).

Degeneracja kodu i reguła tolerancji są elementami komórkowego zabezpieczania się przed mutacjami.

Tabela standardowych kodonów dla mRNA[edytuj | edytuj kod]

Kodon Aminokwas Kodon Aminokwas Kodon Aminokwas Kodon Aminokwas
UUU fenyloalanina UCU seryna UAU tyrozyna UGU cysteina
UUC fenyloalanina UCC seryna UAC tyrozyna UGC cysteina
UUA leucyna UCA seryna UAA Ochre (Stop) UGA1 Opal (Stop)
UUG leucyna UCG seryna UAG Amber (Stop) UGG tryptofan
CUU leucyna CCU prolina CAU histydyna CGU arginina
CUC leucyna CCC prolina CAC histydyna CGC arginina
CUA leucyna CCA prolina CAA glutamina CGA arginina
CUG leucyna CCG prolina CAG glutamina CGG arginina
AUU izoleucyna ACU treonina AAU asparagina AGU seryna
AUC izoleucyna ACC treonina AAC asparagina AGC seryna
AUA izoleucyna ACA treonina AAA lizyna AGA arginina
AUG2 metionina (Start) ACG treonina AAG lizyna AGG arginina
GUU walina GCU alanina GAU asparaginian GGU glicyna
GUC walina GCC alanina GAC asparaginian GGC glicyna
GUA walina GCA alanina GAA glutaminian GGA glicyna
GUG3 walina GCG alanina GAG glutaminian GGG glicyna
1 UGA – w mitochondriach i u niektórych jednokomórkowych protistów koduje tryptofan;
2 AUG – u Prokaryota występuje formylometionina;
3 GUG – alternatywny kodon Start niektórych Prokaryota.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło kodon w Wikisłowniku