Oulu

	Oulu
	Herb Oulu
Państwo	Finlandia
Region	Pohjois-Pohjanmaa
Prowincja (stara)	Oulu
Burmistrz	Kari Nenonen
Powierzchnia	1 511,3 km²
Populacja (2011); • liczba ludności; • gęstość	; 141 962; 100 os./km²
Nr kierunkowy	08
Kod pocztowy	FIN-90015
	Położenie na mapie Finlandii ; Oulu
	65°03′N 25°28′E / 65.05, 25.466666666667Na mapach: 65°03′N 25°28′E / 65.05, 25.466666666667
	Strona internetowa

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Panorama Oulu z 1840 roku - litografia J. Boströma

Przystań w Toppili w latach 40

Elektrownia Toppila - widok z Toppilansaari

Zapora elektrowni wodnej Merikoski zimą

Katedra w Oulu

Dworzec kolejowy w Oulu

Oulu (szw. Uleåborg, rus. О́улу) - miasto w zachodniej Finlandii, od 1776 do 2009 stolica prowincji Oulu. Leży nad Zatoką Botnicką przy ujściu rzeki Oulujoki. Największe miasto leżące poza Finlandią Południową, centrum regionalne o dużym znaczeniu, szóste pod względem liczby ludności miasto Finlandii. Liczba ludności wynosi 141 962 osób^[2]. Miasto zajmuje powierzchnię 1 511,3 km², z czego 1 409,8 km² to ląd, a 101,5 km² woda^[1].

Oulu jest ważnym portem Zatoki Botnickiej, zamarzającym przez zimę. Jest też miastem uniwersyteckim, a ze względu na niezwykle efektywną współpracę uniwersytetu, ośrodków badawczych i parku technologicznego zwanym "doliną krzemową Finlandii". Centrum nowych technologii, w tym uniwersytet, centrum badań w dziedzinie technologii oraz park technologiczny Technopolis, mieści się w północnej części miasta zwanej Linnanmaa. Rozwinięty przemysł chemiczny i drzewny, skórzany i spożywczy. Ważny węzeł kolejowy, ze stacją Oulu i drogowy. Jest to również port handlowy i lotniczy. Miłośnicy sportu znają miasto m.in. dzięki drużynie hokejowej – Kärpät.

W mieście działa także polski konsulat honorowy.

Historia [edytuj]

Słowo Oulu pochodzi najprawdopodobniej z języka Lapończyków i oznacza powódź, jednakże istnieją też inne teorie o pochodzeniu nazwy^[3].

Ujście Oulujoki do Zatoki Botnickiej było jednym z głównych terytoriów spornych pomiędzy królestwem Szwecji i Nowogrodem Wielkim. Pierwszą próbą wyznaczenia granic pomiędzy dwoma państwami podjęto w 1323 roku w traktacie z Pähkinäsaari. Oulujoki wraz z Oulujärvi znalazły się wówczas na północ od niej, na terytoriach należących do Nowogrodu. Nie powstrzymało to szwedzkich osadników, którzy często osiedlali się poza granicą swojego państwa. W 1375 roku u ujścia Oulujoki powstał zamek Kastelli, umacniający pozycję Szwedów w regionie. W 1590 Pietari Bagge zbudował zamek Oulu na dzisiejszej wyspie Linnansaari. Jednak dopiero w 1595 roku, po pokoju w Tayssina, granica została przesunięta na północ, przyznając Oulujoki Szwecji.

Prawa miejskie Oulu otrzymało w 1605 roku i szybko stało się ważnym miejscem handlowym. Do tego miasta sprowadzano futra z Laponii. W XVIII wieku ulegało licznym pożarom (m.in. w 1654, kiedy spłonął ratusz), więc zachowało się niewiele starych obiektów. W latach 1714-21, podczas tzw. Wielkiego Gniewu, Oulu znajdowało się w pasie ziemi, gdzie toczyły się szczególnie zażarte walki pomiędzy wojskami szwedzkimi i rosyjskimi. Miasto było wielokrotnie plądrowane i palone przez Kozaków. Populacja spadła o prawię połowę (do 400 osób).

Po powodzi w 1724 roku Oulujoki znalazła nowe ujście do morza, odcinając część Toppili od stałego lądu (dziś Toppilansaari). Wyspa była doskonałym miejscem na nowy port i rzeczywiście wkrótce powstała tam przystań, przejmując rolę głównego portu od dotychczasowej przystani Hahtiperä w dzisiejszym centrum miasta. W 1737 roku miasto miało już około 1000 mieszkańców. W 1765 miasto uzyskało prawo do handlu międzynarodowego, choć zagraniczne statki nie mogły zawijać do portu w Oulu. W 1776 roku miasto stało się stolicą prowincji Oulu, a Karl Magnus Jögerhorn jej pierwszym zarządcą.

W 1809 roku, po pokoju w Hamina, kończącym kolejną wojnę rosyjsko-szwedzką, Oulu zostało włączone do Wielkiego Księstwa Finlandii, będącego protektoratem imperium rosyjskiego. W 1822 miasto strawił kolejny wielki pożar. Źródła podają, że spłonęło 330 domów, a tylko 65 uratowało się od ognia. W 1854 w ramach wojny krymskiej w porcie w Oulu stanęła, po ostrzelaniu statków handlowych, brytyjska flota. Miasto nie stawiło oporu, dzięki czemu nie zostało spalone.

W połowie XIX wieku miasto stało się największym na świecie ośrodkiem produkcji smoły. Wtedy też zaczął się rozwijać w mieście przemysł. W 1886 otwarto linię kolejową.

W 1917 roku Finlandia ogłosiła niepodległość. Wkrótce potem wybuchła wojna domowa pomiędzy Czerwonymi i Białymi. Walki w Oulu toczyły się w styczniu i lutym 1918 roku. Po zwycięstwie Białych, na Raatinsaari powstał obóz więzienny, w którym zginęły 23 osoby; zamknięto go w sierpniu 1918. Ogólnie w walkach zginęło 90 osób.

Podczas wojny zimowej Oulu również zostało oszczędzone - zostało zbombardowane dwukrotnie, 1 i 21 stycznia 1940, co kosztowało życie 5 osób. W czasie wojny kontynuacyjnej miasto stanowiło jeden z ważniejszych garnizonów armii niemieckiej. Zbombardowane przez lotnictwo radzieckie w lutym 1944.

W 1959 roku założony został uniwersytet. W latach 80. Oulu stało się ważnym ośrodkiem wysokich technologii, w tym przemysłu informatycznego, telekomunikacyjnego, optoelektroniki i zastosowań nowoczesnych technologii w medycynie. W 1990 populacja miasta przekroczyła 100 000.

Gospodarka [edytuj]

W średniowieczu i czasach nowożytnych miasto znane było z handlu dziegciem, śledziami, futrami i produktami ze skóry. W XIX wieku było obok Archangielska najważniejszym północnoeuropejskim portem handlującym dziegciem. Jego produkcja kwitła w głębi kraju, następnie transportowano go w beczkach rzekami na wybrzeże. Beczki ładowano w Oulu na statki i stamtąd płynęły do całej Europy, a często po przeładunku w portach, głównie angielskich, do Ameryki Północnej.

Oprócz tego miasto ma długą tradycję produkcji papieru i przetwórstwa drzewnego. Finlandia jest światowym potentatem w produkcji papieru, największe na świecie fabryki znajdują się właśnie nad Zatoką Botnicką.

Zapotrzebowanie miasta na energię jest pokrywane za pomocą elektrowni Toppila, jednej z największych elektrowni torfowych na świecie, na rzece Oulujoki znajduje się też elektrownia wodna Merikoski (ponad 39 MW). Po południowej stronie Hierasaari i na wszystkich wyspach archipelagu jest wiele nowoczesnych elektrowni wiatrowych.

Obecnie Oulu to miasto uniwersyteckie i centrum technologii informacyjnych. Znajduje się tam wiele drobnych firm informatycznych, a także duży ośrodek badań firmy Nokia. Uniwersytet znajduje się około 6 km od centrum Oulu, w dzielnicy Linnanmaa, gdzie tworzy drugie mniejsze centrum miasta.

Praca [edytuj]

Ponad 55% zatrudnionych w Oulu pracuje w sektorze usług. Na drugim miejscu znajduje się przemysł, w którym zatrudnione jest 16%^[4] (2007).

Najważniejsi pracodawcy w roku 2009^[4]:

Miasto Oulu - 9 674 osób
Pohjois-Pohjanmaan sairaanhoitopiiri (szpital) - 5 681 osób
Uniwersytet w Oulu - 2 900 osób
Grupa Nokia - 2 500 osób
Nokia Siemens Networks - 2 200 osób

Religia [edytuj]

Do Oulu została skierowana przez Jana Pawła II jedna z pierwszych rodzin w misjach. Znajduje się tu katolicki kościół Świętej Rodziny.

Zabytki [edytuj]

Ruiny zamku Kastelli z 1375 roku. Jest to najstarszy budynek w mieście
Pozostałości zamku Oulu z 1590 roku na wyspie Linnansaari
Ratusz miejski z 1880 roku
Katedra (Tuomiokirkko) z 1770 roku
Stary cmentarz z około 1600 roku
Park z około 1600 roku
Rahtinasaari - wioska położona na wyspie niedaleko twierdzy z XVIII wieku
Muzeum Sztuki z 1620 roku
Teatr z 1965 roku
Pikkisaari - skansen z 1820 roku
Hala targowa (Kauppatori) z 1890 roku
Dworzec kolejowy z 1900 roku
Szkoła tańca z 1885 roku
Franzénin puisto - park w centrum miasta z 1935 roku

Transport [edytuj]

Oulu jest ważnym węzłem drogowym. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 4, bedąca w tym miejscu również elementem tras europejskich E8 (Tromsø – Turku) oraz E75 (Vardø – Sitía). W Oulu rozpoczyna się również droga krajowa nr 20 do Kuusamo oraz nr 22 do Kajaani.

Stacja kolejowa Oulu leży na zbiegu pohjanmaan rata z Seinäjoki, linii Oulu – Tornio i Oulu – Kontiomäki. Najkrótszy czas przejazdu pociągiem z Oulu do Helsinek wynosi 5 godzin 44 minuty. Poza stacją główną w mieście znajdowały się jeszcze dwie inne – Oulu Toppila na odgałęzieniu obecnie rozebranej linii na Vihreäsaari oraz Oulu Tuira na linii do Tornio.

Port Oulu jest najbardziej ruchliwym portem w Botniku Północnym. Składa się z czterech przystani:

Terminala paliwowego oraz suchych ładunków masowych na Vihreäsaari
Doków Nuottasaari w bezpośrednim sąsiedztwie papierni Stora Enso
Przystani Oritkari, przeładowującej głównie kontenery
Przystani Toppila, obecnie praktycznie nieużywanej

Port lotniczy Oulu jest drugim w Finlandii po Helsinki-Vantaa pod względem liczby pasażerów. Znajduje się on w Oulunsalo, około 15 km na południe od centrum miasta.

Autobusowy transport miejski obsługuje Koskilinjat Oy oraz kilka spółek z sąsiadujących z Oulu gmin, m.in. Haukipudas.