Republika Nowogrodzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Новгородская земьля
Rzeczpospolita Nowogrodzka
Ruś Kijowska 1136-1478 Wielkie Księstwo Moskiewskie
Flaga
Flaga
Położenie
Język urzędowy staro-cerkiewno-słowiański
staroruski
rosyjski
Stolica Nowogród Wielki
Ustrój polityczny republika
Zależne od Wielkiego Księstwa Kijowskiego (1136-1169)
Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego (1169-1389)
Korony Królestwa Polskiego (1389-1392 i 1407-1412)
przekształcenie w republikę 1136
Podbite przez Wielkie Księstwo Moskiewskie
1478
Religia dominująca prawosławie
Mapa
Rzeczpospoplita Nowogrodzka na tle innych państw ruskich w XIV w.
Bitwa Aleksandra Newskiego ze Szwedami w 1242 r. Ilustracja Borisa Czorikowa do książki Artysta Karamazin lub historia Rosji w obrazach (Sankt Petersburg, 1836).
Zniszczenie Nowogrodu przez Iwana III. Obraz pędzla Klaudiusza Lebiediewa, Galeria Trietiakowska, Moskwa.

Republika Nowogrodzka lub Rzeczpospolita Nowogrodzka (rosyjski Новгородская республика lub Новгородская земля, staroruski Новгородская земьля) – średniowieczne państwo ruskie istniejące w latach 1136-1478, położone pomiędzy Bałtykiem a Syberią. Powstało na skutek usamodzielnienia się Księstwa Nowogrodzkiego w czasie rozbicia dzielnicowego Wielkiego Księstwa Kijowskiego. W państwie o ustroju feudalnym rozwinęła się z czasem specyficzna forma demokracji.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W wyniku rozdrobnienia Wielkiego Księstwa Kijowskiego zapoczątkowanego śmiercią Jarosława Mądrego (1054), północna jego część – Księstwo Nowogrodzkie, uzyskało niepodległość. Stolicą księstwa był największy ruski gród – Nowogród Wielki, z którym powiązane są początki państwowości ruskiej. W państwie tym szybko rozwinęła się specyficzna demokracja: zgromadzenie obywateli miasta (wiec), kupców i bojarów, wybierało najemnego władcę – księcia (mogło go też usunąć). Stąd też państwo to jest nazywane potocznie przez Rosjan Republiką Bojarską. Bojarzy i kupcy mieli znaczący wpływ na decyzje wiecu. Wybuchały też okresowo bunty spowodowane konfliktami społecznymi (1136, 1207, 1215, 1228).

Do 1169 roku Nowogród Wielki pozostawał w stosunku wasalnym do Wielkiego Księstwa Kijowskiego, od 1169 do Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego. W XII-XV wieku Nowogród zajął znaczne tereny położone między Bałtykiem a Uralem a także część Syberii, tzw. „Jugrę”.

Rządy Aleksandra Newskiego[edytuj | edytuj kod]

Po klęsce sił rusko-połowieckich w bitwie nad Kałką (1223) Batu-chan podbił wszystkie państwa ruskie z wyjątkiem księstw połockiego, Pińskiego oraz Republiki Nowogrodzkiej, która jednak zmuszona była uznać zwierzchność Mongołów i opłacać trybut. Tatarzy nie przejęli bezpośrednich rządów w podbitych księstwach, zadowolili się każdorazowym zatwierdzaniem kandydata do tronu książęcego we Włodzimierzu, który z kolei pełnił funkcje zwierzchnie nad resztą księstw ruskich i miał prawo zwracania się o pomoc do chana.

W okresie panowania mongolskiego wodzem dużej rangi i zręcznym politykiem okazał się książę nowogrodzki Aleksander Newski z rodu Rurykowiczów. W 1236 został wybrany na księcia Nowogrodu. W tym czasie na zachodzie coraz większe zagrożenie stwarzał Zakon kawalerów mieczowych, a z północy zaczęli zagrażać Szwedzi. Aleksander Newski pokonał Szwedów w 1240 roku w bitwie nad Newą, stąd wziął się jego przydomek. W 1242 na zamarzniętym jeziorze Pejpus zwyciężył wojska Zakonu kawalerów mieczowych i zdobył Psków, co zapobiegło niemieckiej ekspansji na ziemie ruskie. Następnie pokonał najeżdżające Nowogród wojska litewskie.

Będąc doskonałym dyplomatą, jednocześnie zawierał z Tatarami okresowe porozumienia. W 1249 przyjął tytuł księcia kijowskiego, a w 1252 – wielkiego księcia włodzimierskiego. W 1257 odbył wraz z Tatarami ekspedycję karną do Nowogrodu, powstrzymującego się z wypłatą danin. Aleksander Newski był przodkiem pierwszych carów rosyjskich, m.in. Iwana IV Groźnego. Jego syn Daniel był założycielem moskiewskiej linii Rurykowiczów.

XIV-XV wiek[edytuj | edytuj kod]

Związki z Litwą i Polską[edytuj | edytuj kod]

W latach 1389-1392 oraz 1407-1412 Republika Nowogrodzka pozostawała w stosunku lennym do Korony Królestwa Polskiego, związana osobą brata JagiełłyLingwenem. Wojska Nowogrodzkie brały udział w bitwie pod Grunwaldem walcząc przeciw Krzyżakom. Od 1470 do 1478 r. w unii personalnej z Wielkim Księstwem Litewskim. Patriarcha Nowogrodu przyjął na prośbę Kazimierza Jagiellończyka wiarę katolicką i uznał papieża za zwierzchnika kościelnego do tej pory prawosławnego biskupstwa Nowogrodu[potrzebne źródło].

W Wielkim Księstwie Moskiewskim[edytuj | edytuj kod]

W XV wieku zaczęły rosnąć wpływy Rusi Moskiewskiej, której władcy chcieli doprowadzić do zjednoczenia Rusi na swoich zasadach. W 1478 r. Republika Nowogrodzka została zdobyta przez wielkiego księcia Iwana III Srogiego i wcielona do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Nowogród Wielki w Wielkim Księstwie Moskiewskim cieszył się specjalnymi przywilejami[potrzebne źródło]. Przez kilka pokoleń wybuchały bunty przeciwko władzy moskiewskiej, były bardzo krwawo tłumione.

Rządy Iwana IV Groźnego[edytuj | edytuj kod]

W XVI wieku, za panowania cara Iwana IV Groźnego wstrzymano przywileje dla miasta co doprowadziło do potajemnych pertraktacji rady miejskiej z Litwą. Wywiad Iwana IV się o tym dowiedział. Car zdecydował się wysłać ekspedycję karną przeciw miastu, co skończyło się tzw. „masakrą nowogrodzką” (1570). Wojska ekspedycji wymordowały ok. 60 tys. mieszkańców[potrzebne źródło]. Iwan IV osobiście niszczył mury, szukając skarbów miejscowych. Wkrótce do Moskwy, wywieziono wiele wozów złota i biżuterii[potrzebne źródło]. Mordowanie Nowogrodzian trwało 6 tygodni. Ponoć ludzie cara przywiązywali dzieci do matek i wrzucali do rzeki[potrzebne źródło]. Szczególnie rolę w tym wydarzeniu odegrała opricznina, której przedstawiciele kierowali masakrą, jak i brali w niej udział.

Legendy nowogrodzkie[edytuj | edytuj kod]

Istnieje legenda o gołębiu, który podczas zdobywania Nowogrodu przez wojska Iwana Groźnego przysiadł na moście. Przerażony tym, co widzi, zamienił się w kamień. Do dziś stoi tam pomnik przedstawiający gołębia naturalnej wielkości[potrzebne źródło].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik tysiąclecia Rosji w Nowogrodzie Wielkim. Założenie Nowogrodu Wielkiego przez kniazia Ruryka w 862 roku uważa się za początek historii Rosji.

Miasto Nowogród powstało ok. 860-862 r., do XII w. pozostawało największym ruskim miastem, zwanym „Panem Nowogrodem Wielkim”. Po ekspedycji karnej Iwana IV Groźnego miasto podupadło i straciło przydomek „Wielki”. Uzyskało go z powrotem w 1998 r.

Republikańska tradycja rosyjska była na tyle niewygodna dla władzy, że dzieje Nowogrodu nie były opisywane ani w carskiej, ani radzieckiej, ani współczesnej Rosji. Istnieje tylko jedna monografia tego państwa, wydana w latach 60. XIX w.[potrzebne źródło]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Bratkowski, Pan Nowogród Wielki, wyd. 1999, ISBN 83-88072-23-4
  • Zdeněk Váňa, Świat dawnych Słowian, Warszawa 1985, s. 141-149.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons