Pęcice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pęcice
Kościół św. Piotra i Pawła
Kościół św. Piotra i Pawła
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat pruszkowski
Gmina Michałowice
Liczba ludności (2006) 120
Strefa numeracyjna (+48) 22
Kod pocztowy 05-816
Tablice rejestracyjne WPR
SIMC 0005279
Położenie na mapie gminy Michałowice
Mapa lokalizacyjna gminy Michałowice
Pęcice
Pęcice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pęcice
Pęcice
Ziemia 52°09′12″N 20°50′57″E/52,153333 20,849167

Pęcicewieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, w gminie Michałowice, nad rzeką Utratą. Wśród zabytków znajdujący się w miejscowości występują kościół parafialny, pałac z parkiem, folwark i dwa cmentarze.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jest to stara wieś istniejąca już przed założeniem parafii, której powstanie datuje się na XIII wiek. Miejscowość nosi nazwę słowiańską dzierżawczą, patronimiczną, prawdopodobnie od imienia Pęcień, Pęcisław, Pęczek[1].

Parafia w Pęcicach została założona w XIII wieku z fundacji rodu Pierzchałów z gniazda rodowego z Pęcic i kilku okolicznych miejscowości. W XV wieku należało do niej 13 miejscowości[2].

W XVI wieku wieś dzielono na Pęcice tzw. szlacheckie, Pęcice tzw. kościelne oraz Salino – Pecice, z których ta ostatnia nomenklatura istniała nie dłużej niż 100 lat[3].

Do początku XVII wieku wieś składająca się z kilka folwarków znajdowała się w rękach szlachty herbu Pierzchała (Pęciccy) oraz Chądzyńskich herbu Ciołek. Kolejni Chądzyńscy dokupowali pola w sąsiedniej wsi Reguły[4].

Pod koniec XVII wieku jednym z właścicieli był Górski herbu Bożawola, który w XVIII wieku przyłączył do folwarku sąsiednią wieś Chlebowo, oraz dalsze części wsi Reguły.

Pod koniec XVIII wieku pęcicki majątek ze wszystkimi przydatkami w okolicznych wsiach przeszedł z rąk rodziny Górskich w ręce Pawła Zaborowskiego przez poślubioną przez niego Konstancję z Górskich.

W roku 1808 dobra nabył Jan Paweł Sapieha i zbudował tu pałac (cassino) jako miejsce podmiejskich bankietów dla towarzystwa wolnomularzy stowarzyszonym w Loży Braci Polaków Zjednoczonych na Wschodzie Warszawy[5] W pałac 1815 został nabyty ponownie przez Zaborowskich. W 1818 nabyty przez Antoniego Bieńkowskiego herbu Korwin. Bieńkowski dokupił następnie części okolicznych wsi Czechowic i Szamotów, Kaliszów, Reguł. W 1832 nabyty przez Popławskich herbu Jastrzębiec. Następnie poprzez Marię z Popławskich zamężną z Łuszczewskim w rękach Łuszczewskich herbu Korczak[6].

Do 1945 pałac znajdował się w rękach Marylskich herbu Ostoja. Antoni Marylski adoptowany został przez małżeństwo Łuszczewskich[7].

Jesienią 1914 roku podczas I wojny światowej Pęcice znalazły się na linii frontu między wojskami rosyjskimi i niemieckimi (miejscowość kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk). Rosyjski kontratak odbił wieś, a pałac, w piwnicach którego schroniła się miejscowa ludność, ostrzelała artyleria niemiecka. W wyniku ostrzału pałac uległ zniszczeniu i spaleniu. Duże szkody wyrządzono też w samej wsi, jak i w budynku miejscowego kościoła (pociski z tych wydarzeń do dziś tkwią w jednej z jego ścian). Pozostałością tych walk zwanych „bitwą o Pruszków” jest znajdujący się na północny wschód od Pęcic cmentarz poległych tu żołnierzy.

Po wybuchu powstania warszawskiego, pomiędzy 1 a 2 sierpnia 1944, wycofująca się z warszawskiej dzielnicy Ochota grupa 700 powstańców pod dowództwem komendanta obwodu, ppłk. Mieczysława Sokołowskiego ps. "Grzymała", przemieszczając się wzdłuż linii kolejki EKD, próbowała się przedostać do lasów sękocińskich poprzez Reguły i Pęcice, gdzie natknęła się na Niemców. W wyniku spotkania doszło do potyczki, w efekcie której większość 700-osobowego zespołu przebiła się w rejon Sękocina, a 67 powstańców zostało pochwyconych, po czym w większości zamordowanych. Zwłoki ofiar ekshumowano w 1946 i w większości zidentyfikowano. Na miejscu zbrodni ustawiono symboliczne mauzoleum.

 Osobny artykuł: Bój pod Pęcicami.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa warszawskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Piotra i Pawła[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, klasycystyczny, murowany, zbudowany w latach 1825-1832 według projektu Jana Postawki[8]. Wnętrze posiada interesujące zabytkowe wyposażenie, między innymi fragmenty rozbitego w roku 1914 późnorenesansowego nagrobka Andrzeja Chądzyńskiego. Przy kościele cmentarz parafialny. Na jego terenie kilka zabytkowych nagrobków, między innymi rodziny Popławskich, Tarczewskich, Marylskich. Przed kościołem figura NMP fundacji Popławskich.

Obiekt pałacowy[edytuj | edytuj kod]

Pałac klasycystyczny został zbudowany w latach 1808-1809 prawdopodobnie wg projektu Fryderyka Alberta Lessla, w późniejszych czasach kilkakrotnie rozbudowywany. Bardzo zniszczony w czasie I wojny światowej, odbudowany w latach dwudziestych XX wieku.

Wokół pałacu rozciąga się park krajobrazowy założony w latach 1808–1809 wg projektu Jana Chrystiana Szucha. W parku znajduje się staw z wyspą, lodownia, figurka NMP dwudziestowieczna. Występuje tu wiele cennych okazów drzew, między innymi: 250-letnie wiązy szypułkowe, oraz lipa drobnolistna o obwodzie 7 metrów oceniana na 400 lat i należąca do najstarszych okazów tego gatunku na Mazowszu. Teren parku łączy się z 50-hektarowym obszarem stawów, zasilanych przez rzekę Utratę, na których gnieździ się wiele gatunków ptactwa wodnego.

Dziś pałac znany jest pod nazwą Dwór Polski. Na attyce budynku nad wejściem znajduje się napis: Jam Dwór Polski. Co Walczy Mężnie i Strzeże Wiernie. W latach 1990-91 Dwór w Pęcicach był siedzibą spółki Art-B, a jej szefowie, Bogusław Bagsik i Andrzej Gąsiorowski, przyjmowali w nim polityków wszystkich ówczesnych partii[9]. Do niedawna mieścił się w nim pensjonat "Dwór Polski", obecnie obiekt jest zamknięty.

Cmentarz wojskowy z 1914 r. w Pęcicach

Obok parku, na terenie folwarku kilka zabytkowych budynków starszych od pałacu: rządcówka (1785), dwukondygnacjowa stajnia i spichlerz lub dawny młyn. Do niedawna na terenie parku znajdowały się ruiny (zniszczonej w 1914) klasycystycznej murowanej karczmy.

Przy północnym narożniku parku żeliwny krzyż przydrożny fundowany przez Popławskich w roku 1856[10]

Cmentarz z I wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W sąsiedztwie (52°09′25″N 20°51′06″E/52,157000 20,851800) znajduje się cmentarz żołnierzy niemieckich, rosyjskich i polskich poległych w 1914 roku o wymiarach około 53 na 17 metrów. Przed I wojną światową w miejscu tym odkryto groby z okresu kultury łużyckiej[11].

Przypisy

  1. Aleksander Gieysztor: Wiejska przeszłość Pruszkowa i jego okolic w średniowieczu i dobie nowożytnej – Dzieje Pruszkowa. Warszawa: KiW, 1983.
  2. Jozef Nowacki: Dzieje archidiecezji poznańskiej. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha, 1959-1964.
  3. W. Małcużyński: Rozwój terytorialny miasta Warszawy. Warszawa: Drukarnia E Lubowskiego i Ska, 1900.
  4. W. Knapiński: Notaty do historii kościołów w Diecezji Warszawskiej. maszynopis powielony, 1948, w zbiorach KOBIDZ, Warszawa, 1948.
  5. Z. Baranowska: Dokumentacja historyczno-architektoniczna PKZ. Warszawa: maszynopis, 1970.
  6. Galicka, Sygietyńska: Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 10, zeszyt 17. Warszawa: 1968.
  7. Jacek Moskwa: Antoni Marylski i Laski. Kraków: Znak, 1897.
  8. Tomasz Terlecki: Wiejski. Warszawa: Studio Bąk, 2009.
  9. Joanna Solska. Co zostało po Art B. „Polityka”, s. 21–23, 13 lipca 2011. [dostęp 2011-09-3]. 
  10. Galicka, Sygietyńska: Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 10, zeszyt 17. 1968.
  11. Antoni Marylski: Niemcy przed Warszawą. Epizod z Wielkiej Wojny. Warszawa: Wyd. Perzyński, Niklewicz i Ska, 1921.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]