Pardwa mszarna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pardwa mszarna
Lagopus lagopus[1]
(Linnaeus, 1758)
Pardwa mszarna wiosną
Pardwa mszarna wiosną
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd grzebiące
Rodzina kurowate
Rodzaj Lagopus
Gatunek pardwa mszarna
Synonimy
  • Tetrao lagopus Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • L. l. scotica (Latham, 1787)
  • L. l. variegata Salomonsen, 1936
  • L. l. lagopus (Linnaeus, 1758)
  • L. l. rossica Serebrovski, 1926
  • L. l. koreni Thayer & Bangs, 1914
  • L. l. maior T. Lorenz, 1904
  • L. l. brevirostris Hesse, 1912
  • L. l. kozlowae Portenko, 1931
  • L. l. sserebrowsky Domaniewski, 1933
  • L. l. okadai Momiyama, 1928
  • L. l. alascensis Swarth, 1926
  • L. l. muriei Gabrielson & Lincoln, 1949
  • L. l. alexandrae Grinnell, 1909
  • L. l. leucoptera Taverner, 1932
  • L. l. alba (J. F. Gmelin, 1789)
  • L. l. ungavus Riley, 1911
  • L. l. alleni Stejneger, 1884
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Pardwa mszarna, pardwa[4] (Lagopus lagopus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono kilkanaście podgatunków L. lagopus[5][6][7]:

  • L. lagopus scoticapardwa szkockaWielka Brytania, Irlandia.
  • L. lagopus variegata – wysepki wokół zachodniej Norwegii.
  • L. lagopus lagopuspardwa mszarnaSkandynawia, północna Rosja.
  • L. lagopus rossicakraje bałtyckie do centralnej Rosji.
  • L. lagopus koreniSyberia do Kamczatki.
  • L. lagopus maior – północny Kazachstan, południowo-zachodnia Syberia.
  • L. lagopus brevirostris – zachodnie Himalaje do południowej Syberii oraz zachodnia Mongolia.
  • L. lagopus kozlowae – północna Mongolia, południowa Syberia.
  • L. lagopus sserebrowsky – północno-wschodnia Mongolia do południowo-wschodniej Syberii oraz północno-wschodnie Chiny.
  • L. lagopus okadaiSachalin.
  • L. lagopus alascensisAlaska.
  • L. lagopus murieiAleuty, Kodiak.
  • L. lagopus alexandrae – wyspy południowo-wschodniej Alaski, północno-zachodnia Kolumbia Brytyjska.
  • L. lagopus leucoptera – północna część Kanady i jej arktyczne wyspy.
  • L. lagopus alba – północna Kanada.
  • L. lagopus ungavus – północno-wschodnia Kanada.
  • L. lagopus alleniNowa Fundlandia.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Wiele podgatunków zamieszkuje okołobiegunowe okolice półkuli północnej Europy i Ameryki Północnej. Granica jego występowania wciąż przesuwa się ku północy. Południowym ograniczeniem areału jest linia lasu. Występuje licznie w Skandynawii, gdzie jest ptakiem łownym. Podgatunek pardwa szkocka (L. lagopus scoticus, niekiedy uznawana za odrębny gatunek Lagopus scoticus) zamieszkuje wrzosowiska i torfowiska Szkocji, północnej Anglii i Irlandii (jest tam licznym ptakiem łownym).

Na terenie Polski w jej dzisiejszych granicach jeszcze w XVI wieku ptak ten być może gniazdował (jest wspomniany w dziele Mateusza Cygańskiego). Później zalatywał tylko wyjątkowo – w XIX wieku stwierdzony był dwukrotnie w północno-wschodniej Polsce. Mógł to być tylko podgatunek L. lagopus rossicus. Ponadto dawniej kilkakrotnie podejmowano próby aklimatyzacji, np. w 1901 r. próbowano osiedlić pardwy szkockie nad jeziorem Łebsko[8]. Nadal figuruje w spisie rodzimych gatunków, choć nie jest widywana.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Obie płci wyglądają podobnie i pierzą się 3 razy w roku. Koguty odróżnia się po większej czerwonej narośli skórnej nad okiem, tzw. róży - fragment nagiej skóry o czerwonym zabarwieniu pokryty brodawkami. Mają mocny dziób, niewielkie skrzydła i krótkie nogi. Pardwy mszarne podobne są do pardwy górskiej, ale nieco od niej większa. Wydziela się 2 główne podgatunki:

  • L. lagopus lagopus – nad okiem czerwona róża, która jest wyraźniejsza u samca. Skrzydła białe, skrajne sterówki czarne. Zimą biała (nie ma czarnego paska oczne tak jak pardwa górska), natomiast wiosną głowa i szyja szarobrunatna, boki ciała rude, a spód biały. Latem cała (poza białymi skrzydłami i ogonem) ruda w różnych odcieniach, samce są kasztanowobrązowe. W okresach przejściowych upierzenie pośrednie. Ma gęsto opierzony skok i pazury, dlatego też nogi z nitkowatymi piórami przypominają małe łapy ssaka. Ułatwiają one ptakom poruszanie się po śniegu.
Dzwoniący głos samca, jaki można usłyszeć, przypomina ludzki śmiech.
Młody samiec pardwy w letnim upierzeniu, Alaska
  • Pardwa szkocka (L. lagopus scoticus) – od pardwy mszarnej różni się ciemniejszym ubarwieniem latem i rdzawymi skrzydłami. Nie przybiera białej szaty zimowej.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

  • Długość ciała ok. 40–41 cm
  • Rozpiętość skrzydeł 60–65 cm
  • Masa ciała ok. 600 g
Samica pardwy w upierzeniu zimowym, Norwegia

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Tundra, lasotundra, wrzosowiska o niskiej roślinności i pojedynczych krzewach oraz mszary. Są to zatem nieleśne siedliska powyżej granicy lasu w górach lub otwarte przestrzenie.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Jaja pardwy mszarnej (L. l. lagopus)

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Lęg zakładany w zagłębieniu w ziemi, podobnie jak u pardwy górskiej. Skąpo wyścielają gniazdo częściami roślin. Otoczone jest krzewami lub trawami. Tworzą monogamiczne pary.

Samica pardwy w upierzeniu letnim, północny Ural

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Jeden lęg w roku (w maju lub czerwcu) z 8 do 12 jaj.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Jaja wysiadywane są przez okres 21 dni przez samicę. Zwykle 6-10 pisklętami opiekują się oboje rodzice. Szybko rosną, tak, że już po 1,5 tygodniu zaczynają podlatywać. Młode dojrzewają płciowo w wieku jednego roku.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Różne części roślin - pąki, jagody, nasiona, latem (w czasie wychowywania młodych) również bezkręgowce.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lagopus lagopus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. McGowan 1994 ↓, s. 402.
  3. Lagopus lagopus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Busse i in. 1991 ↓, s. 53.
  5. Frank Gill, David Donsker: Family Phasianidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.5. [dostęp 2013-11-03].
  6. Willow Grouse (Lagopus lagopus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-11-03].
  7. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Włodzimierz Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. ISSN 0550-0842. 
  8. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 268. ISBN 83-919626-1-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  • P. J. K. McGowan: Family Phasianidae (Pheasants and Partridges). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 2: New World Vultures to Guineafowl. Barcelona: Lynx Edicions, 1994. ISBN 84-87334-15-6. (ang.)
  • Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X.
  • Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.