Pomoc:Jak napisać doskonały artykuł

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
link= Ta strona opisuje zalecenie edycyjne polskojęzycznej Wikipedii. Podaje rozwiązania problemów i niejasności pojawiających się przy pracy nad artykułami, a jej celem jest zapewnienie poprawności i jednolitości tekstu artykułów. W przypadku wątpliwości przejdź na stronę dyskusji.
AWBWH1.png

Poniżej znajduje się przepis na to, jak napisać hasło Wikipedii o wysokiej jakości, które w efekcie mogłoby zostać nominowane do grona Artykułów na medal lub Dobrych Artykułów.

Wybierz temat[edytuj | edytuj kod]

Wybór tematu do artykułu to indywidualna sprawa. Należy też pamiętać, że temat artykułu musi spełniać warunek encyklopedyczności. Możesz stworzyć idealny artykuł zarówno z już istniejącego, nie dość dobrego hasła, które rozwiniesz, możesz też zacząć pisać swój idealny artykuł od samego początku, jeśli wybrany temat nie został dotychczas opisany. W drugim przypadku upewnij się, czy temat nie został opisany pod nazwą bliskoznaczną lub synonimiczną, używając opcji wyszukiwania dotychczas napisanych haseł lub przeglądając odpowiednie kategorie tematyczne.

Chcąc utworzyć całkiem nowy artykuł, zapoznaj się wcześniej z zasadami jego tworzenia, a zwłaszcza z zasadami nazewnictwa haseł obowiązującymi w Wikipedii.

Po wyborze tematu hasła zapoznaj się z zawartością haseł tematycznie związanych z Twoim artykułem. W szczególności sprawdź czy wśród istniejących Artykułów na medal i Dobrych Artykułów nie ma opracowania podobnego tematu, które mogłoby stanowić pewien wzór do naśladowania. Sprawdź też czy dla danego tematu został opracowany odpowiedni standard edycyjny, jeśli tak – wykorzystaj go.

Zadbaj o odpowiednie źródła informacji[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Wikipedia:Weryfikowalność.

Podstawowym kryterium umieszczania treści w Wikipedii jest weryfikowalność. Oznacza to, że czytelnicy Wikipedii powinni mieć możliwość sprawdzenia, czy zamieszczone tu fakty i opinie zostały wcześniej opublikowane w wiarygodnych, publicznie dostępnych źródłach. Dla wielu tematów nieodzowne jest przejrzenie i wykorzystanie publikacji tradycyjnych – książek i czasopism. W Internecie znaleźć można niewielką część tego typu źródeł w bibliotekach cyfrowych.

Zawsze wskazane jest oparcie się przy tworzeniu hasła na możliwie jak najszerszym zbiorze źródeł, pozwalających na pewną weryfikację danych i szersze, wszechstronne ujęcie tematu. W przypadku wątpliwości i problemów z weryfikacją informacji we własnym zakresie, warto zwrócić się o pomoc do wikipedysty posiadającego odpowiednią literaturę przedmiotu (zobacz Wikipedia:Biblioteka) lub przedstawić problem w odpowiednim tematycznie wikiprojekcie.

Neutralność i styl[edytuj | edytuj kod]

Artykuł na medal powinien być pisany z neutralnego punktu widzenia, który jest podstawową zasadą edycyjną Wikipedii. W najkrótszym ujęciu oznacza to, że artykuł powinien bezstronne prezentować różne poglądy bez wskazywania, który z nich jest słuszny. Ważne jest, aby wszystkie te stanowiska były przedstawione tym samym, neutralnym językiem, w którym należy unikać przymiotników wartościujących, z których można by „między wierszami” wyczytać, które stanowisko jest właściwe. Szczególnie dotyczy to takich błędów stylu jak używanie próżnych i zwodniczych wyrażeń.

Oprócz tego artykuł powinien być napisany poprawnym, klarownym, zrozumiałym i encyklopedycznym językiem. Należy unikać przeładowywania artykułu specjalistycznym żargonem, stosowania skrótów myślowych, zbędnych figur stylistycznych, języka potocznego, kolokwializmów, unikać czasu teraźniejszego do opisu zdarzeń przeszłych oraz nie stosować równoważników zdań.

Nie rób błędów ortograficznych, stylistycznych i językowych. Wikipedia nie posiada niestety wbudowanego słownika, ale dobrym pomysłem jest pisanie tekstu w dowolnym edytorze tekstu, który ma taki słownik i przekopiowywanie sprawdzonego tekstu z edytora do pola edycyjnego Wikipedii. Niektóre przeglądarki, m.in. Firefox mają wbudowany korektor pisowni.

Błędy stylistyczne i językowe zdarzają się szczególnie często w artykułach tłumaczonych z innych języków, gdzie istnieje naturalna tendencja do kalkowania z oryginału niewłaściwego szyku zdań i nieprawidłowej terminologii fachowej.

Zawartość merytoryczna artykułu[edytuj | edytuj kod]

Od artykułu na medal oczekuje się, że powinien wyczerpywać omawiane zagadnienie. Przez „wyczerpanie” rozumie się sytuację, gdy w artykule są ujęte możliwie wszystkie znane i liczące się encyklopedycznie fakty, opinie i stanowiska dotyczące tematu. W przypadku kandydata na „dobry artykuł” oczekuje się, że przynajmniej nie pomija on istotnych, kluczowych dla tematu faktów i opinii. Ważne jest także, aby w bibliografii hasła znalazły się i zostały odpowiednio wykorzystane w jego treści ważniejsze, liczące się źródła. Nie należy jednak oczekiwać, aby hasło zawierało informacje, które komuś wydają się istotne, ale nikt nie potrafi wskazać dobrego źródła dla ich uzupełnienia. Wyczerpanie tematu to zgromadzenie wszystkich istotnych informacji, które są dostępne w wiarygodnych, publicznie dostępnych źródłach.

Z natury rzeczy hasła, które wyczerpują temat bywają długie, jednak to nie sama długość hasła powinna decydować o nadaniu mu medalu. Hasło nie powinno być nadmiernie przeładowane mało istotnymi, drugorzędnymi faktami, w których gąszczu trudno będzie czytelnikowi odnaleźć te naprawdę istotne. Dobór opisywanych faktów w encyklopedii wymaga rozsądnej selekcji, w taki sposób aby czytelnik otrzymał rzetelne, ciekawe i nie przegadane omówienie opisywanego tematu.

Na koniec warto dodać, że hasło musi być poprawne merytorycznie - nie zawierać fałszywych informacji, niezgodnych z przytaczanymi źródłami opinii czy też błędów rzeczowych i logicznych.

Układ idealnego artykułu[edytuj | edytuj kod]

Akapit wprowadzający – definicja i streszczenie[edytuj | edytuj kod]

Artykuł o obszernej treści powinien zaczynać się akapitem wprowadzającym, zawierającym treściwie sformułowaną definicję tematu i streszczenie najważniejszych informacji z całego artykułu. Wprowadzenie powinno zawierać informację możliwie kompleksową, choć krótką i w miarę możliwości bez stosowania specjalistycznego żargonu. Dzięki streszczeniu, czytelnik, który chce się tylko pobieżnie zapoznać z danym tematem, nie będzie musiał czytać całego tekstu. Długość tego akapitu jest zwykle skorelowana z długością całego hasła – wprowadzenie do bardziej rozbudowanych artykułów może zawierać nawet kilkanaście zdań.

Zaleca się rozpoczynanie hasła wytłuszczonym tytułem. Następnie w nawiasach można krótko wskazać na etymologię nazwy tematu, przy czym jeśli zagadnienie to jest obszerne i złożone – lepiej przenieść kwestie analizy nazewnictwa do dalszej części hasła. Następny element wprowadzenia to możliwie najkrótsza, jednozdaniowa definicja hasła wprowadzona po półpauzie. Kolejną częścią akapitu wprowadzającego jest streszczenie informacji zawartych w dalszej części artykułu. Ponieważ zawarte tu informacje powinny być rozszerzone i opatrzone przypisami bibliograficznymi w dalszej części artykułu – nie umieszcza się tutaj odsyłaczy do przypisów źródłowych.

Niektóre rodzaje artykułów mogą mieć ustalony standardowy układ akapitu wprowadzającego (np. artykuły biograficzne).

Do edytowania akapitu wprowadzającego warto wrócić po zakończeniu tworzenia głównej części artykułu. Po opracowaniu zasadniczej części hasła wskazane jest uzupełnienie streszczenia, tak by zawierało najważniejsze informacje rozwinięte dalej w artykule.

Główna część artykułu[edytuj | edytuj kod]

W miarę rozrastania się treści hasła pamiętaj o jego podziale na akapity i sekcje, poprawiających przejrzystość i czytelność artykułu. Pilnuj logicznego układu podtytułów i nie przesadzaj z ich liczbą – jeśli informacje na dany temat można zapisać w niezbyt długiej, pojedynczej sekcji – lepiej tak zrobić niż dzielić je na drobne podsekcje. Pamiętaj też o tym, że podział na sekcje dla wielu tematów opracowany został w postaci standardów edycyjnych.

Obszerne zestawienia danych (zwłaszcza liczbowych) przedstawiaj za pomocą tabel lub list.

Jeśli jakaś sekcja (tudzież lista lub tabela) hasła jest bardzo rozrośnięta, warto rozważyć zapisanie jej jako odrębnego hasła Wikipedii. Można wówczas poprawić czytelność hasła opracowywanego zamieszczając w nim streszczenie danego tematu (z reguły bez tabel, schematów itp.), a pod nagłówkiem sekcji umieścić szablon Osobny artykuł i parametr „1”, gdzie wpisujemy nazwę hasła szczegółowego.

Ilustracje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Pomoc:Ilustrowanie.

Zadbaj o odpowiednie zilustrowanie hasła – przejrzyj zasoby grafik zgromadzonych w siostrzanym projekcie Wikimedia Commons i odpowiednio rozmieść je w haśle, pamiętając o tym, że jeden obrazek jest często więcej wart niż 1000 słów. Jeśli dysponujesz obrazkiem wzbogacającym treść hasła i nie mającym odpowiednika w zasobach Commons – wykorzystaj go, zapisując uprzednio plik za pomocą strony Commons:Upload/pl (pamiętaj, że nie możesz jednak w ten sposób łamać praw autorskich właścicieli obrazków). Czasami warto też poszukać obrazka na stronach zawierających grafiki i zdjęcia dostępne na wolnych licencjach lub znajdujące się w domenie publicznej. Obszerny spis stron www, na których są setki tysięcy publicznie dostępnych obrazków można znaleźć na stronie: en:Wikipedia:Public domain image resources.

Obrazki opisz i zadbaj o to, by schematy i opisy umieszczone w obrębie grafik były podane w języku polskim. Nie przeładuj hasła nadmiarem grafik, dbając o oryginalny przekaz każdej z nich. 1000 przypadkowo dobranych obrazków bynajmniej nie jest więcej warte, niż jeden dobry akapit tekstu.

Linki do innych haseł w Wikipedii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Wikipedia:Linkowanie.

Zawartość Wikipedii zorganizowana jest w postaci hipertekstu co oznacza powiązanie haseł za pomocą odsyłaczy. Zamieniać na odsyłacze należy te terminy używane w haśle, które mogą pomóc w łatwiejszym zrozumieniu głównego tematu. Wstawiając odsyłacze do innych artykułów w Wikipedii nie należy z tym przesadzać, bo to zmniejsza czytelność hasła. Nie powinno się powtarzać wiele razy linków do tego samego hasła. Nie linkuj do słów trywialnych, które każdy rozumie (np: zło, dobro). Wyjątek stanowi sytuacja, gdy linkowany termin, mimo że dość oczywisty, jest ściśle związany z tematem artykułu. Unikaj linków do lat, miesięcy, dat oraz liczb. Unikaj zbyt dużego natłoku linków, bo to się źle czyta.

Wbudowuj linki do haseł w Wikipedii naturalnie w tekst – unikaj linków w nawiasach i wyróżnionych poprzez zapis typu "patrz też". Nie wstawiaj w treści hasła linków do stron w innych wersjach językowych Wikipedii. Do tego służą tzw. interwiki.

Pod tekstem hasła, jako pierwszą z sekcji końcowych możesz stworzyć sekcję „Zobacz też”, zawierającą wypunktowane odsyłacze do haseł powiązanych z tematem, rozszerzających podane informacje jednak nieobecne w treści zasadniczej hasła.

Sprawdź czy w projektach siostrzanych istnieją zasoby, hasła lub kategorie na ten sam temat i używając odpowiednich szablonów wskaż je w sekcji „Zobacz też”.

Wskazanie źródeł informacji[edytuj | edytuj kod]

Źródła informacji zawartych w haśle podać można w jednym z dwóch sposobów:

  • skróconych przypisów bibliograficznych i bibliografii z pełnym opisem bibliograficznym źródeł,
  • wyłącznie przypisów bibliograficznych, w których zawarty jest pełen opis źródeł.

Przypisy bibliograficzne podawać należy w szczególności przy informacjach kontrowersyjnych, rozmaicie interpretowanych w różnych publikacjach. Warto też przypisami bibliograficznymi opatrzyć informacje oryginalne, znalezione w jednym lub pojedynczych źródłach, nieobecne w innych.

Przypisy zestawiane są automatycznie w odrębnej sekcji między głównym tekstem lub sekcją „Zobacz też”, a „Bibliografią” za pomocą szablonu {{Przypisy}} lub {{Przypisy-lista}}. W obu przypadkach dobrze jest umieszczać treść przypisów na końcu artykułu, zamiast bezpośrednio w tekście, co znacznie poprawia czytelność kodu i tym samym ułatwia edycję.

W sekcji „Bibliografia” należy wymienić źródła wykorzystane przy pisaniu hasła. Opis bibliograficzny powinien być jak najdokładniejszy.

Jeśli wszystkie publikacje źródłowe zastały opisane w przypisach, sekcję z alfabetycznie ułożona „Bibliografią” można pominąć. Z drugiej strony, jeśli korzystało się tylko z jednego czy dwóch źródeł i na ich podstawie stworzyło się syntezę, w której trudno jest jednoznacznie ustalić, które fragmenty artykułu można przypisać do określonego źródła – można zrezygnować z korzystania z przypisów.

Zaleca się pisać artykuł w oparciu o możliwie jak najwięcej źródeł dokładnie oznaczając przypisami, fragmenty oparte na określonych publikacjach. Warto wspomagać się przy tym szablonami bibliograficznymi takimi jak {{Cytuj stronę}}, {{Cytuj książkę}}, {{Cytuj pismo}}.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Linki do stron zewnętrznych wolno dodawać jedynie w sekcji „Linki zewnętrzne” i mogą to być jedynie takie strony, które w istotny sposób poszerzają lub ilustrują wiedzę na temat, którego dotyczy artykuł. Nie należy w tej sekcji powtarzać stron, które wcześniej zostały użyte jako źródło i są już podane w sekcji „Przypisy” lub „Bibliografia”. Linki zewnętrzne wymień w postaci listy punktowanej opisując je w sposób możliwie pełny, tj. podając autora, tytuł i język, najlepiej wykorzystując do tego szablon {{cytuj stronę}}.

Kategorie i interwiki[edytuj | edytuj kod]

Pamiętaj o wstawieniu artykułu do odpowiedniej kategorii i dodaj artykuł do elementu Wikidanych (zob. interwiki).

Kolejność i wymagalność sekcji końcowych[edytuj | edytuj kod]

Końcowe sekcje artykułu powinny być umieszczane w takiej kolejności zgodnie z istniejącym zaleceniem[1]:

  • Zobacz też (opcjonalna) – tu podajemy linki do innych artykułów w polskojęzycznej Wikipedii, jeśli wcześniej nie było do nich linków w głównej części hasła;
  • Uwagi (opcjonalna) – tworzona za pomocą szablonu {{Uwagi}}, używana do zebrania ważnych uwag do informacji zawartych w treści hasła[2];
  • Przypisy (opcjonalna warunkowo - zamiennie z sekcją Bibliografia) – tworzona za pomocą szablonu {{Przypisy}} lub {{Przypisy-lista}}, podajemy tu bibliografię danych szczegółowych oraz ogólne notatki do głównej treści hasła;
  • Bibliografia (opcjonalna warunkowo - o ile wszystkie źródła są podane w przypisach) – tu podajemy ważniejsze źródła na podstawie których powstał artykuł, i które nie zostały z jakichś powodów podane w przypisach;
  • Linki zewnętrzne (opcjonalna) – tu podajemy linki do stron innych niż Wikipedia, jeśli ich zawartość istotnie rozszerza i uzupełnia informacje zawarte w haśle

Zalecenie to dotyczy wyłącznie kolejności i w razie niewystąpienia którejś sekcji, zostaje ona pominięta, a kolejność pozostaje bez zmian.

Należy zwrócić uwagę na wymagalność występowanie ww. sekcji końcowych, tzn. ich opcjonalność warunkową i bezwarunkową. Warunkowa opcjonalność dotyczy tylko dwóch sekcji - Przypisy i Bibliografia, jest wyjaśniona powyżej w nawiasach po ich nazwie, i jednoznacznie określa, że faktycznie w doskonałym haśle co najmniej jedna z nich jest obligatoryjna. Wymóg taki wynika wprost z podstawowej zasady Wikipedii dotyczącej weryfikowalności.

Jak zgłosić hasło do wyróżnienia?[edytuj | edytuj kod]

Skonsultuj jakość i zakres treści hasła z wikipedystami edytującymi w danej tematyce i specjalizującymi się w korekcie językowej. Możesz do takiej konsultacji wykorzystać też stronę dyskusji odpowiedniego tematycznie wikiprojektu. Zwróć uwagę na wątpliwości i problemy, poproś o ocenę napisanego tekstu. Następnie popraw hasło uwzględniając zasadne uwagi innych wikipedystów. Zgłoś hasło do warsztatu PANDA wskazując na problemy, z jakimi sam nie możesz sobie poradzić. Po takich konsultacjach możesz mieć nadzieję na pozytywny koniec nominacji na stronie Propozycji do Artykułów na medal lub Propozycji do Dobrych Artykułów. W trakcie konsultacji i nominacji bądź przygotowany na krytykę hasła, nie oczekuj samych pochwał. Wyjaśniaj wątpliwości i poprawiaj hasło w miarę padania zasadnych uwag. Pamiętaj też o tym, że nawet jeśli artykuł jest w 100% Twoim dziełem i ciężko się nad nim napracowałeś, nie stanowi on Twojej własności i każdy może go dalej ulepszać.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wynik głosowania nad zaleceniem dotyczącym kolejności sekcji końcowych. Głosowanie to nie dotyczyło sekcji "Uwagi" - sekcja taka w tamtym czasie w plwiki nie była znana.
  2. Jak już wspomniano wyżej, dana sekcja nie ma umocowania w postaci jednego z przyjętych w Wikipedii szerszych procesów decyzyjnych (konsensus, przybliżony konsensus (czyli tzw. widoma, optyczna większość) lub głosowanie) i została wprowadzona modyfikacją niniejszej strony 16 września 2011 r. na podstawie zasady śmiało modyfikuj strony. W związku z tym nie ma podstaw wymaganie, aby hasła zawierały sekcję "Uwagi", nie ma też podstaw, aby brak tej sekcji mógł dawać prawo do odmawiania takiemu hasłu miana doskonałego.