Prokonsul (małpa)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Prokonsul
Proconsul
Hopwood, 1933
Prokonsul
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Rząd naczelne
Rodzina Proconsulidae
Rodzaj prokonsul
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Prokonsul (Proconsul) – rodzaj kopalnych małp z rodziny prokonsuli (Proconsulidae), żyjących w okresie miocenu (23-14 mln lat temu) na terenie Afryki, Azji oraz Europy. Cechy gatunków zaliczanych do tego rodzaju wskazują na pokrewieństwo ze wspólnym przodkiem małp człekokształtnych. Poruszały się na czterech kończynach, prowadziły nadrzewny i naziemny tryb życia.

Odkrycia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy na szczątki Proconsula natrafił w 1928 roku H.L. Gordon w Kenii, na terenie stanowiska Koru. Odkryte tam skamieniałości opisał w 1933 roku Arthur Tindell Hopwood, który sklasyfikował ją jako nowy rodzaj Proconsul. Nazwa pochodzi od szympansa, imieniem Consul, mieszkańca ogrodu zoologicznego w Birmingham. Jakiś czas później metodą K-Ar wiek stanowiska w Koru określono na wczesny miocen (20 – 19 mln lat temu). Kilkanaście lat późnej, w 1948 roku na szczątki Proconsula natrafiła ekspedycja z Uniwersytetu Kalifornijskiego. Doszło do tego w Lothidok na terenie północnej Kenii, gdzie wśród pokładów pyłu wulkanicznego znaleziono szczękę należącą do osobnika tejże małpy. Wiek pokładów określono później na 27,5 – 24,8 mln lat. Początkowo samą szczękę trudno było przypisać do konkretnego gatunku, jednak w końcu udało się ją połączyć z wcześniejszym znaleziskiem ze stanowiska Koru. Poszukiwania skamieniałości Proconsuli kontynuował Louis Leakey, który pracując w latach 1930 – 1960 na stanowisku mioceńskim na wyspie Rusinga, położonej w kenijskiej części Jeziora Wiktorii dokonał licznych odkryć skamieniałości Proconsuli, gdzie odnalazł m.in. najbardziej kompletny szkielet (1959), opisany w przyszłości przez Johna Napiera. Od lat 70. XX wieku poszukiwania prowadził Peter Andrews.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Mimo wielu prymitywnych cech, odziedziczonych po zwierzokształtnych przodkach, takich jak kształt twarzy, brak łuków brwiowych i cienkie szkliwo, Proconsul był w stosunku do nich znacznie bardziej rozwinięty: posiadał większy mózg, szersze siekacze oraz powiększoną powierzchnię zębów trzonowych.
Proconsul posiadał już nowoczesny staw barkowy, jednak budowa pozostałych części kończyny przedniej uniemożliwiała całkowite wyprostowanie się ramienia w łokciu. Dłoń budową przypominała dłoń człowieka, nie doszło do redukcji kciuka i wydłużenia pozostałej części, jak u obecnie żyjących małp. W przeciwieństwie do tylnych kończyn, przypominających kończyny wcześniejszych małp stopa i kostka Proconsula przypominały stopę i kostkę obecnie żyjących człekokształtnych. Proconsul poruszał się w pozycji czworonożnej, jednak nieco innej od sposobu poruszania się jego współczesnych krewnych. W przeciwieństwie do prymitywnych przodków nie posiadał ogona.
Niewykluczone, że podobnie jak dzisiejsze małpy człekokształtne Proconsul miał odpowiednie zdolności manipulacyjne i umysłowe, które umożliwiały mu używanie i wytwarzanie prostych narzędzi, potrzebnych np. do wygrzebywania termitów ze szczelin, tak jak robią to współczesne szympansy.

Środowisko życia[edytuj | edytuj kod]

Dzięki znalezionym skamieniałościom pochodzących z czasów Proconsuli można odtworzyć środowisko, w którym żyły te małpy. Niewątpliwie w przypadku większości gatunków był to ciepły, wilgotny las tropikalny, gdzie istniało kilka wyraźnie zaznaczających się pór roku. Przynajmniej jeden z gatunków żył natomiast na stałe lub tylko sezonowo w suchszym środowisku. Proconsul zajmował nisze ekologiczne dzisiejszych mniejszych małp.

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

W obrębie rodzaju Proconsul wyodrębniono 4 gatunki różniące się rozmiarami i masą ciała:

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]