Rezus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rezus
Macaca mulatta
(Zimmermann, 1780)
Rezus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd Haplorrhini
Nadrodzina makakokształtne
Rodzina makakowate
Rodzaj Macaca
Gatunek rezus
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Rezus, makak rezus (Macaca mulatta) – gatunek małpy wąskonosej z rodziny makakowatych. Żyje od Afganistanu po Indie i Chiny. Nie jest gatunkiem zagrożonym.

Jego ciało osiąga długość 45–64 cm, ogon 19–32 cm, ciężar ciała samców mieści się w przedziale 6–12 kg. Dymorfizm płciowy przejawia się w rozmiarach ciała, samice są znacznie mniejsze, ważą średnio 5,5 kg. Rezusy są zwierzętami socjalnymi, ale nie wykazują terytorializmu, ich stada mogą liczyć do dwustu osobników, jednak na ogół są mniejsze. Stadu przewodzą samice. Rezusy są małpami bardzo głośnymi. Potrafią pływać i lubią przebywać w wodzie. W miocie rodzi się najczęściej jedno małpię o masie urodzeniowej 400–500 g. Młode pozostaje przy matce do czasu osiągnięcia samodzielności.

Ze względu na genetyczne i fizjologiczne podobieństwo do człowieka rezus jest wykorzystywany w badaniach z zakresu biologii, medycyny i psychologii jako zwierzę doświadczalne, między innymi w neurobiologii i badaniach nad infekcjami wirusowymi (np. HIV). U rezusów po raz pierwszy wykryto istnienie białka Rh. W 2000 przeprowadzono udane całkowite klonowanie przedstawiciela naczelnych – była to właśnie samiczka rezusa nazwana Tetra[2]. Tetra była pierwszym klonem naczelnych, identycznym z organizmem-matrycą nie tylko pod względem DNA jądrowego, ale także pod względem genów mitochondrialnych. Użyto rozszczepiania zarodków jako techniki klonowania. Jednak już w 1997 sklonowano z powodzeniem dwa rezusy z użyciem metody transferu jąder komórkowych, tej samej którą użyto klonując owcę Dolly[3]. W 2001 urodził się pierwszy transgeniczny przedstawiciel naczelnych, zwany ANDi – rezus niosący gen GFP pochodzący z meduzy[4]. W 2007 poznano jego genom (jako trzeciego po ludziach i szympansach przedstawiciela naczelnych)[5].

Rezus o imieniu Sam przed udanym lotem w kosmos w 1959 roku

Rezus, jako jeden z niewielu gatunków naczelnych, rozpoznaje swoje odbicie w lustrze[6].

Rezusy były pierwszymi małpami wykorzystywanymi do badania możliwości przeżycia w czasie lotu kosmicznego. Od 1948 roku w amerykańskich programach kosmicznych zginęło z tego powodu niespełna 20 rezusów. W 1951 pierwszy osobnik (Yorick) powrócił żywy z odbytego lotu rakietą, lecz zmarł wkrótce po lądowaniu. Podróże kosmiczne odbyły jeszcze Able, Sam i Miss Sam.

Information icon.svg Zobacz też: Zwierzęta w kosmosie.

Gatunek ten jest chętnie hodowany w ogrodach zoologicznych. W niewoli żyje około 25 lat, na wolności zwykle nie więcej niż 15.

W niektórych regionach Indii rezusy są czczone i chronione, natomiast w innych traktowane są jako szkodniki w sadach i ogrodach.

Przypisy

  1. Macaca mulatta. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. Chan AW., Dominko T., Luetjens CM., Neuber E., Martinovich C., Hewitson L., Simerly CR., Schatten GP. Clonal propagation of primate offspring by embryo splitting. „Science”. 287 (5451), s. 317-9, 2000. doi:10.1126/science.287.5451.317. PMID 10634789. 
  3. Meng L., Ely JJ., Stouffer RL., Wolf DP. Rhesus monkeys produced by nuclear transfer. „Biology of Reproduction”. 57 (2), s. 454-9, 1997. doi:10.1095/biolreprod57.2.454. PMID 9241063. 
  4. Chan et al. 2001 "Transgenic Monkeys Produced by Retroviral Gene Transfer into Mature Oocytes".
  5. Specjalne wydanie magazynu Science poświęcone genomowi rezusa.
  6. Rajala AZ., Reininger KR., Lancaster KM., Populin LC. Rhesus monkeys (Macaca mulatta) do recognize themselves in the mirror: implications for the evolution of self-recognition. „PLoS ONE 5(9): e12865”, 2010. doi:10.1371/journal.pone.0012865 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  2. L. Solski, 2008: Przewodnik Zoo Wrocław. (o lotach w kosmos)
  3. Seinfeld, J.: Macaca mulatta (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 2 stycznia 2009].
Makak Rezus z potomstwem