Sen nocy letniej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sen nocy letniej
A Midsummer Night's Dream
MND title page.jpg
Strona tytułowa pierwszego wydania
Autor William Szekspir
Język angielski
Data I wyd. 1600
Wydawca Thomas Fisher
Typ utworu komedia
Przekład m.in. Stanisław Koźmian, Maciej Słomczyński
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Sen nocy letniej (ang. A Midsummer Night's Dream) – komedia Wiliama Szekspira, która powstała pod koniec XVI wieku. Zalicza się do najpopularniejszych dzieł tego autora[1].

Sztuka w oryginale liczy 2165 wersów. Jest podzielona na 5 aktów, z których najkrótszy jest akt 4, zaś najdłuższy - akt 5[2].

Geneza utworu[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstała ta sztuka. Uważa się jednak, że był to rok 1595 lub 1596. Istnieją dwie hipotezy co do celu jej powstania. Pierwsza mówi, że był to utwór napisany specjalnie na wesele bliżej nieznanej, bogatej pary – w 1596 roku miało miejsce wiele takich ślubów. Druga zaś stwierdza, że Sen nocy letniej został napisany dla królowej. Niemniej jednak nie ma na to żadnych dowodów. Sztuka została opublikowana w Pierwszym Folio w 1623 roku, można ją było także znaleźć w Fałszywym Folio.

Komedia ta przedstawia świat wyobraźni i mitologii, nawiązuje do "Oberona i Tytanii". Niektóre wątki mogą jednak być zaczerpnięte z Metamorfoz Owidiusza, którymi Szekspir zajmował się jeszcze w czasach szkolnych. Sen nocy letniej powstawał w tym samym okresie, co Romeo i Julia. Możliwe, że utwór ten jest komicznym odzwierciedleniem tamtej tragicznej sztuki.

Opis fabuły[edytuj | edytuj kod]

Sztuka opowiada historię trzech par: Hermii i jej narzeczonego Lizandra, Demetriusza i zakochanej w nim Heleny oraz króla elfów Oberona i nieposłusznej królowej elfów Tytanii.

Ojciec Hermii nie zgadza się na jej małżeństwo z Lizandrem. Zrozpaczeni kochankowie uciekają do lasu. W ślad za nimi podąża zazdrosny o Hermię Demetriusz i zrozpaczona z miłości Helena. W historię mieszają się też leśne duchy, a szczególnie ważną postacią jest duch Puk.

Opowieść kończy się dobrze, a szczęśliwe pary wracają do Aten po wielu niezwykłych przygodach. Sami twierdzą, że to, co im się przytrafiło, musiało być "letnim snem", a nie jawą.


Postacie[edytuj | edytuj kod]

Puck, Joshua Reynolds; 1789
  • Postacie fantastyczne[3]:
    • Oberon - król elfów
    • Tytania - królowa elfów
    • Puk - psotnik
    • pozostałe elfy, m.in. Gorczyczka, Pajęczynka, Ciemka, Groszek
  • Postacie o wyższym statusie społecznym[3]:
    • Tezeusz - książę Aten
    • Egeusz - ojciec Hermii
    • Lizander - ukochany Hermii
    • Demetriusz - adorator Hermii
    • Hipolita - królowa Amazonek
    • Hermia - zakochana w Lizandrze
    • Helena - zakochana w Demetriuszu
  • Postacie o niższym statusie społecznym[3]:
    • Filostat - mistrz ceremonii
    • Głodniak - krawiec
    • Pigwa - cieśla
    • Spój - cieśla
    • Dudka - miechownik
    • Spodek - tkacz
    • Ryjek - kotlarz

Publikacje i inscenizacje[edytuj | edytuj kod]

Oberon i Tytania, Joseph Noel Paton

Po raz pierwszy dzieło to zostało wydane w 1600 roku przez znanego księgarza, Thomasa Fishera. Ponownie było wydawane w 1619 roku i w 1623, jako część tzw. "Pierwszego Folio".

Podczas angielskiego bezkrólewia, w latach 16421660, ze względu na zamknięcie teatrów, sztuka ta nie była wystawiana na scenie. Powróciła w 1660 roku, w formie adaptowanej.

Do ważniejszych angielskich inscenizacji zaliczyć należy jeszcze jej wersję z 1840 roku, wystawioną przez Madame Vestris, gdzie dodano elementy muzyczne i baletowe.

Do utworu tego Felix Mendelssohn-Bartholdy w wieku 17 lat skomponował uwerturę koncertową.

Polska[edytuj | edytuj kod]

Bałtycki Teatr Tańca w Operze Bałtyckiej w Gdańsku zrealizował balet z librettem dramatu Szekspira Sen Nocy Letniej. Muzyka: Goran Bregoviċ, Choreografia i reżyseria: Izadora Weiss. Premiera 26 maja 2013.

Film i opera[edytuj | edytuj kod]

Sztuka ta była przenoszona na ekran ośmiokrotnie. Pierwszej ekranizacji dokonano w 1935 roku, w reżyserii Maxa Reinhardta i Williama Dieterle'go. Film ten zdobył dwa Oscary.

W 1982 roku Woody Allen wyreżyserował A Midsummer Night's Sex Comedy, w którym u jego boku zagrała Mia Farrow. Dzieło Allena luźno odnosi się do utworu Szekspira, nie pojawia się tam ani jeden dialog z tej komedii.

W 2005 roku telewizja BBC dokonała adaptacji tej sztuki. Akcja przeniesiona została do czasów współczesnych, dialogi jedynie nawiązują do tych ze Snu nocy letniej.

Zainspirowany tą komedią jest także amerykański film Were the World Mine nakręcony w roku 2008 i wyreżyserowany przez Toma Gustafsona. Jego tytuł to fragment wypowiedzi Heleny z pierwszej sceny pierwszego aktu, który w polskim tłumaczeniu brzmi:

 Przekład Stanisława Koźmiana
Ach! Gdyby moją była ziemia cała

Brytyjski reżyser i scenarzysta Jeremy Sams wykorzystał wątki Snu nocy letniej w operze Zaczarowana wyspa, której premiera odbyła się w Metropolitan Opera w grudniu 2011.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. William Farina: De Vere as Shakespeare: an Oxfordian reading of the canon (ang.) (dostęp 27 sierpnia 2009)
  2. Leslie Dunton-Downer, Alan Riding: Szekspir. Warszawa: Hachette Livre, 2005, s. 199-201. ISBN 83-7184-496-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 Imiona postaci za tłumaczeniem Stanisława Koźmiana.