Małżeństwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.
Para obrączek ślubnych stanowi symbol małżeństwa

Małżeństwo – związek dwóch osób, zazwyczaj kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki stron małżeństwa (partnerów) oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją[1][2][3][4]. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim. W cywilizacji zachodniej ugruntowane jest małżeństwo monogamiczne. Należy jednak zaznaczyć, że tradycyjne znaczenie małżeństwa w zasięgu niektórych kultur czy religii obejmowało bądź nadal obejmuje również poligynię. Niektóre grupy etniczne akceptują poliandrię. Współcześnie, systemy prawa niektórych państw lub też inne jurysdykcje zezwalają na zawarcie lub tylko uznają małżeństwo osób tej samej płci, a niektóre słowniki języka angielskiego wprowadziły drugie znaczenie słowa „małżeństwo” – małżeństwo jednopłciowe[2][5][6].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Jedna z hipotez omawiających etymologię słowa "małżeństwo" wskazuje, że wywodzi się od słowa małżonka, ściślej – od wcześniej już używanego wyrazu małżona o znaczeniu "żona pojęta uroczyście na mal", w którym mal- wywodzi się od starogermańskiego māl lub mahal oznaczającego "umowę, kontrakt". Drugi człon – žona – ma już charakter słowiański. Polszczyzna przejęła wyraz małżonka prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku z języka staroczeskiego – malženka, zdrobnienie od malžena czyli "ślubna żona". Z pierwszej połowy XVI wieku pochodzą dokumenty używające słowa małżonek (sporadycznie: małżon) utworzonego od leksemu małżonka. Natomiast słowo małżeństwo pojawia się wcześniej, bo już w pierwszej połowie XV wieku, prawdopodobnie też na wzór staroczeskiego malženstvo. Inna hipoteza zakłada, iż podstawą etymologiczną omawianego słowa był staroniemiecki leksem ge-mahelo (obecnie gemahl) – małżonek, przejęty przez Słowian bez nagłosowego ge-.

Główne aspekty małżeństwa[edytuj | edytuj kod]

W opisie encyklopedycznym małżeństwa można wyróżnić trzy główne aspekty: prawny, społeczny i religijny.

Aspekty posługują się odrębnymi definicjami małżeństwa.

Aspekt prawny[edytuj | edytuj kod]

Prawo małżeńskie stanowi zbiór przepisów prawnych regulujących rozpoczęcie, kontynuację i ważność małżeństwa. Małżeństwo jest prawomocnym związkiem zazwyczaj między jednym mężczyzną i jedną kobietą. Począwszy od Holandii w 2001 roku pewna liczba państw jak również kilka amerykańskich stanów uprawomocniły także małżeństwo osób tej samej płci. Ponadto niektóre systemy prawne (np. w kilku krajach europejskich i kilku stanach USA) wprowadziły rejestrowany związek partnerski (partnerstwo domowe), który zapewnia parze osób tej samej płci wiele takich samych praw i obowiązków, jak parze małżeńskiej.
 Osobny artykuł: Prawo małżeńskie.

Aspekt społeczny[edytuj | edytuj kod]

Umowa zawierana w obliczu społeczności lub jej reprezentanta, przez co najmniej dwie osoby, zazwyczaj kobietę i mężczyznę, która przede wszystkim sankcjonuje relacje seksualne małżonków i legitymizuje ich dzieci.

Aspekt religijny[edytuj | edytuj kod]

Chrześcijaństwo[edytuj | edytuj kod]

Doktryny: katolicka, prawosławna i anglikańska uznają w małżeństwie jeden z sakramentów, a protestantyzm – święte przymierze zawierane na mocy ustanowienia Bożego pomiędzy jedną kobietą i jednym mężczyzną.

Islam[edytuj | edytuj kod]

Nauka Mahometa pogłębiła istotę i treść związku małżeńskiego jako formy współżycia mężczyzny z kobietą, która przedtem oparta była tylko na prokreacji jako jedynym celu. Przyczyniła się do ochrony kobiety bardziej niż miało to miejsce kiedykolwiek przedtem – wymaga od męża szacunku dla kobiety i utrudnia mu rozwód.
 Osobny artykuł: Małżeństwo w islamie.

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Ideałem żydowskim jest małżeństwo monogamiczne, chociaż Biblia i Talmud nie wykluczają poligamii. W starożytności status mężczyzny i kobiety w małżeństwie był zbliżony do ustalonego w Kodeksie Hammurabiego. Rodzina miała wyraźny charakter patriarchalny.
 Osobny artykuł: Małżeństwo w judaizmie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. marriage. britannica.com. [dostęp 2012-12-04].  Cytat:
    (ang.) marriage, a legally and socially sanctioned union, usually between a man and a woman, that is regulated by laws, rules, customs, beliefs, and attitudes that prescribe the rights and duties of the partners and accords status to their offspring (if any). The universality of marriage within different societies and cultures is attributed to the many basic social and personal functions for which it provides structure, such as sexual gratification and regulation, division of labour between the sexes, economic production and consumption, and satisfaction of personal needs for affection, status, and companionship. Perhaps its strongest function concerns procreation, the care of children and their education and socialization, and regulation of lines of descent. Through the ages, marriages have taken a great number of forms.
    (pol.) małżeństwo, związek zatwierdzony prawnie i społecznie, zazwyczaj między mężczyzną i kobietą, regulowany prawami, zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi przywileje i obowiązki partnerów oraz status ich potomstwa (jeżeli jest). W różnych społeczeństwach i kulturach małżeństwu powszechnie przypisuje się regulację wielu podstawowych funkcji społecznych i osobistych, takich jak zaspokojenie potrzeby seksualnej, podział zatrudnienia między płciami, produkcja i konsumpcja dóbr czy zaspokajanie indywidualnej potrzeby uczucia, własnej wartości i koleżeństwa. Być może w największym stopniu związane jest z prokreacją, opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją oraz regulacją stopnia pokrewieństwa. Na przestrzeni wieków, małżeństwa przyjmowały różne formy.
  2. 2,0 2,1 marriage. merriam-webster.com. [dostęp 2012-12-04].  Cytat:
    (ang.) marriage (1): the state of being united to a person of the opposite sex as husband or wife in a consensual and contractual relationship recognized by law (2): the state of being united to a person of the same sex in a relationship like that of a traditional marriage <same-sex marriage>
    (pol.) małżeństwo (1): stan zjednoczenia z osobą płci przeciwnej jako mąż lub żona w zgodnych i umownych stosunkach regulowanych przez prawo (2): stan zjednoczenia z osobą tej samej płci w relacji podobnej do tradycyjnego małżeństwa (małżeństwo jednopłciowe)
  3. małżeństwo, prawo. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2012-12-04].
  4. małżeństwo. sjpd.pwn.pl. [dostęp 2013-06-14].
  5. Bob Unruh: Słownik Webster'a redefiniuje pojęcie małżeństwa. wnd.com, 2009-03-17.  Cytat:
    (ang.) "In recent years, this new sense of 'marriage' has appeared frequently and consistently throughout a broad spectrum of carefully edited publications, and is often used in phrases such as 'same-sex marriage' and 'gay marriage' by proponents and opponents alike. Its inclusion was a simple matter of providing our readers with accurate information about all of the word’s current uses," Stamper wrote.
    (pol.) „W ostatnich latach, nowe znaczenie słowa «małżeństwo» pojawia się często w wielu uznanych publikacjach, a zwrotów w rodzaju «małżeństwo jednopłciowe» lub «małżeństwo gejowskie» używają obie strony polemik. Wystarczyło tylko dołączyć nowe znaczenie aby zapewnić naszym czytelnikom dokładne informacje odnośnie wszystkich bieżących zastosowań tego słowa”, napisała Kory Stamper. (współpracownik wydawnictwa Merriam-Webster)
  6. Daniel Redman: Webster daje swoje błogosławieństwo. slate.com, 2009-04-07.  Cytat:
    (ang.) But in their latest editions, the dictionaries have begun to switch sides—though until recently, no one seemed to have much noticed. The American Heritage Dictionary, Black's Law Dictionary, the Oxford English Dictionary, and Webster's have all added same-sex unions to their definitions of marriage. * The right-wing Web site WorldNetDaily broke the news in March about Webster's, reporting that the dictionary had "resolved the argument" over gay marriage by applying the ancient term "to same-sex duos."
    (pol.) W najnowszych swoich wydaniach słowniki zmieniły nastawienie do problemu, choć jeszcze niedawno nikt zdawał się go nie dostrzegać. Słowniki takie jak: "American Heritage", "Black's Law", "Oxford English" i "Merriam-Webster" dodały związki osób tej samej płci do definicji małżeństwa. Prawicowa strona internetowa WorldNetDaily (wnd.com), ustosunkowując się do decyzji wydawnictwa Merriam-Webster, napisała, że w słowniku "rozwiązano problem" co do małżeństw gejowskich, stosując tradycyjne określenie wobec "duetów tej samej płci".

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aldona Żurek: Atrakcyjność instytucji małżeństwa we współczesnych społeczeństwach. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2010.
  2. Andrzej Bańkowski: Etymologiczny słownik języka polskiego. PWN, 2000. ISBN 83-01-13019-9.
  3. Krystyna Długosz-Kurczabowa: Nowy słownik etymologiczny języka polskiego. PWN, 2003. ISBN 83-01-14008-9.