Siedlisko (powiat nowosolski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miejscowości w powiecie nowosolskim. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Siedlisko
Siedliska kaplica
Siedliska kaplica
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat nowosolski
Gmina Siedlisko
Liczba ludności (2009) 1912[1]
Strefa numeracyjna 68
Kod pocztowy 67-112
Tablice rejestracyjne FNW
SIMC 0913479
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Siedlisko
Siedlisko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Siedlisko
Siedlisko
Ziemia 51°46′05″N 15°48′38″E/51,768056 15,810556Na mapach: 51°46′05″N 15°48′38″E/51,768056 15,810556
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Siedlisko (niem. Carolath/Karolath[2][3]) – wieś w Polsce, położona w województwie lubuskim, w powiecie nowosolskim, w gminie Siedlisko, której jest siedzibą (od 1973 roku).

W latach 1950–1975 miejscowość należała administracyjnie do województwa zielonogórskiego. W latach 1975–1998 miejscowość także należała administracyjnie do województwa zielonogórskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza, nieoficjalna, nazwa miejscowości po II wojnie światowej brzmiała Karolat[4].

12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Siedlisko[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze znane wzmianki o miejscowości pochodzą z 1298 r. z aktu dotyczącego nabycia kasztelanii bytomskiej przez księcia Henryka III głogowskiego. Zamek określony został w nim jako castrum in Sedlscho. Od 1361 r. dziedzicem Siedliska była rodzina Rechenberg[5][6].

W 1561 r. Siedlisko, wraz z Bytomem Odrzańskim i Tarnowem Jeziernym zostało kupione przez Fabiana von Schönaicha za 50 000 talarów; ziemie te stanowiły główną część późniejszego państwa stanowego i należały do rodu Schönaich do 1945 roku. Po śmierci Fabiana von Schönaicha 23 sierpnia 1591 r. i zakończeniu sporów finansowych z cesarzem Rudolfem II Habsburgiem 27 listopada 1593 roku, właścicielem dóbr został Georg von Schönaich, kanclerz śląski, bratanek Fabiana von Schönaicha. Ok. 1600 r. sprowadził on do zamku kronikarza Piotra Tietza, w celu spisywania historii rodu i wydarzeń związanych z trwającą budową zamku. Po śmierci Georga von Schönaicha 25 lutego 1619 roku, właścicielem dóbr został jego kuzyn albo bratanek, Johannes von Schönaich. Musiał on jednak opuścić miejscowość, gdy w wyniku nałożonej na niego kary za złożenie homagium Fryderykowi V podczas wojny trzydziestoletniej stracił część majątku na rzecz jezuitów głogowskich. W 1650 r. udało się rodzinie von Schönaich odzyskać część dóbr, natomiast całość została odzyskana przez Johanna Carla von Schönaicha, który sprawował pieczę nad majątkiem od 1710 roku[6][7].

W 1894 r. odnotowano w miejscowości sąd rejonowy (niem. Amtsgericht), parafialny kościół ewangelicki, młyn parowy, olejarnię, wodociąg, główną siedzibę księstwa siedliskiego książąt siedlisko-bytomskich, zamek z ogrodem oraz należące do posiadłości ziemskich zalesienie (niem. Carolather Heide) o powierzchni 8400 hm² (ha). W 1885 r. w miejscowości mieszkały 772 osoby, w 1933 r.[8] – 1237 osób, a w 1939 r.[9] – 1487 osób. 1 kwietnia 1937 r. włączono do miejscowości Borków[3].

W 1936 r. uruchomiono w Siedlisku pierwszą na Śląsku[potrzebne źródło] wyłuszczarnię nasion[10], która działa nieprzerwanie do dziś[potrzebne źródło]. Ostatnim właścicielem miejscowości był Carl-Erdmann von Schönaich-Carolath, który po ucieczce przed frontem na zachód prowadził działalność przedsiębiorczą w Hamburgu[7][11]. W kwietniu 1945 roku został splądrowany i spalony przez Armię Sowiecką.[potrzebne źródło]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Siedliski zamek
Zamek w Siedlisku w XVIII w.
Zamek w Siedlisku w XVIII w.

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są[12]:

  • zespół zamkowy z XVI–XIX wieku, przebudowany na początku XX wieku:
    • ruiny zamku,
      W latach 1550–1560 Franz Rechenberg, właściciel dóbr siedliskich, wybudował murowany budynek, usuwając jedną ze ścian (wał z palisadą) wcześniejszej budowli. Budynek był zbudowany z kamienia polnego i cegły, jednak prawdopodobnie z powodu zbyt grząskiego gruntu ściany zaczęły pękać, grożąc zawaleniem. By temu zapobiec, wzmacniano je drewnianymi belkami. W 1597 r. jeden z kolejnych właścicieli zamku, Georg von Schönaich, podpisał z Melchiorem Deckhardtem, budowniczym z Legnicy, umowę na budowę zamku. Wiosną 1598 r. przystąpiono do budowy. W 1600 r. ukończono wschodnie skrzydło (które mieściło m.in. salę reprezentacyjną, a w niej 40 portretów króli). Następnie wybudowano skrzydło południowe (z salą reprezentacyjną, zwaną też książęcą albo balową w dolnej kondygnacji, ze sklepieniem wspartym na 12 kolumnach) i budynek bramny (mieszczący bibliotekę i zbrojownię). W 1601 r. budynek został zniszczony podczas pożaru[13]. W maju 1612 r. Walenty Sabisch, fortyfikator z Wrocławia, wykonał plany pomiarowe fortyfikacji bastionowych. Zostały one zrealizowane w ciągu następnych 2 lat przez Andrzeja Hindenbergera z Hoyerawert. W 1618 r. ukończono budowę zamkowej kaplicy, usytuowanej we wschodnim skrzydle, zbudowanej na planie prostokąta o wymiarach 19,3 m × 15,1 m, zamkniętej od wschodu półkolistą apsydą. Jest to pierwsza na Śląsku kaplica zamkowa, wybudowana jako lektorium protestanckie. Budowla została nakryta sklepieniem kolebkowym i kolebkowo-krzyżowym, a jej ściany wewnętrzne obiegają 2-kondygnacyjne empory z maswerkowymi, kamiennymi balustradami, wsparte na kamiennych kolumnach z rzeźbionym ornamentem okuciowym. We wnętrzu kaplicy znajduje się m.in. renesansowa kamienna ambona, także zdobiona ornamentem okuciowym. W pierwszej ćwierci XVIII w. budowniczy Wagner z Kożuchowa wybudował zachodnie i północne skrzydła zamku, które razem z wcześniejszymi zamykały dziedziniec o wymiarach 46  × 56 m. Elewacje nowych skrzydeł zostały ozdobione pilastrami i gzymsami, a nad wejściem do skrzydła zachodniego wmurowano kartusz z datą 1715. 24 sierpnia 1757 r. ukończono budowę mostu przy bramie wjazdowej; cokoły jego balustrady ozdobiono rzeźbami postaci mitologicznych i dwoma heraldycznymi lwami z tarczami. W latach 1865–1875 przebudowano w stylu neorenesansowym środkową część skrzydła południowego i założono ogród z fontannami; na osi skrzydła północnego zbudowano przejazd, prowadzący na dziedziniec gospodarczy, przy którym w drugiej połowie XIX w. powstały stajnie i inne budynki gospodarcze. Zamek został spalony w kwietniu 1945 r. przez wojska radzieckie; zachowały się kaplica i budynek bramny. Zamek odgruzowano i częściowo odbudowano (budynek bramny i skrzydło wschodnie z kaplicą) w latach 1964–1974 przy współudziale harcerskiego szczepu „Makusynów”. 12 sierpnia 2003 r. zamek został sprzedany mieszkańcowi Nowej Soli za kwotę 257 000 zł. W 2007 r. odkupił go obywatel Włoch, Giulio Piantini, prezes firmy Arcobaleno[6][10][13]. Na placu zamkowym mieści się mauzoleum Wandy von Schönaich[potrzebne źródło].
    • park,
    • mauzoleum księżnej Wandy Henckel v. Donnesmarck z początku XX wieku,
  • 3 domy folwarczne (pl. Zamkowy 12, 13 i 14) z początku XIX wieku.

Inne zabytki:

  • Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, 1-nawowy, konstrukcji szachulcowej, zbudowany z fundacji Georga von Schönaicha ok. 1610 r. na planie prostokąta. W 1742 r. został powiększony o zakrystię i kruchtę, zaś w XVIII i XIX w. otynkowany[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. BDL :: Bank Danych Lokalnych (pol.). Główny Urząd Statystyczny, 2012. [dostęp 2013-03-14].
  2. 2,0 2,1 Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  3. 3,0 3,1 Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Glogau (niem.). 2006. [dostęp 2013-03-15].
  4. Mapa Polski 1:1 000 000. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny Sztab Generalny, 1945. [dostęp 2013-03-14]. (pol.)
  5. SIEDLISKO (pol.). amb software, 2010. [dostęp 2013-03-15].
  6. 6,0 6,1 6,2 ZAMEK RYCERSKI W SIEDLISKU (pol.). amb software, 2010. [dostęp 2013-03-15].
  7. 7,0 7,1 Tomasz Czyżniewski. Siedlisko – wolne państwo stanowe Schönaichów. „Gazeta Wyborcza. Zielone Góra”, 2003-08-28. Agora SA (pol.). [dostęp 2013-03-15]. 
  8. Stan na 16 czerwca.
  9. Stan na 17 maja.
  10. 10,0 10,1 10,2 Tomasz Mietlicki: Podstrona (pol. • niem.). [dostęp 2013-03-15].
  11. Carl-Erdmann von Schönaich-Carolath, Park und Tank Betriebsgesellschaft mit beschränkter Haftung – Neuer Wall 75 – 20354 Hamburg (niem.). [dostęp 2013-03-15].
  12. Ewa: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31 grudnia 2012 r. – woj. lubuskie (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2013-01-07. [dostęp 2013-03-14]. s. 53–54.
  13. 13,0 13,1 Jacek Gilewicz: Siedlisko (pol.). Fundacja Promemoria. [dostęp 2013-03-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

ZAMEK RYCERSKI W SIEDLISKU

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]