Skała Podolska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Skała Podolska
Ruiny pałacu Tarłów nad Zbruczem
Ruiny pałacu Tarłów nad Zbruczem
Herb
Herb Skały Podolskiej
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Powierzchnia 1,52 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

4255
2786 os./km²
Nr kierunkowy +380-3541
Kod pocztowy 48720
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Skała Podolska
Skała Podolska
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Skała Podolska
Skała Podolska
Ziemia 48°51′N 26°09′E/48,850000 26,150000Na mapach: 48°51′N 26°09′E/48,850000 26,150000
Portal Portal Ukraina
położenie na mapie województwo tarnopolskiego w roku 1939

Skała Podolska lub Skała (ukr. Скала́-Поді́льськаSkala-Podil'ska) – osiedle typu miejskiego w obwodzie tarnopolskim Ukrainy nad rzeką Zbrucz, u ujścia Zbruczyku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1240 roku Mongołowie splądrowali drewniany gród ruski, zwany Skałą. Długo potem na miejscu ruin ok. 1331 roku książęta litewscy Koriatowicze wznieśli murowaną warownię. Od 1394 roku Skałę wraz z całym Podolem przekazano w lenno rycerzowi polskiemu Spytkowi z Melsztyna[1].

W 1430 roku Skała znalazła się w granicach Królestwa Polskiego[2] i otrzymała prawa miejskie magdeburskie[1]. Częste najazdy wołoskie i tatarskie nie pozwalały wykorzystać doskonałego położenia miasta na drogach handlowych do Kamieńca. Król polski Zygmunt I Stary starał się o zmianę tej sytuacji: w 1510 roku uwolnił miasto od podatków, podwodów i innych ciężarów[2]. W 1515 przekazał w dzierżawę staroście kamienieckiemu Stanisławowi Lanckorońskiemu, a w 1518 odnowił prawa miejskie[1]. Starosta Lanckoroński doprowadził w latach 1530-tych do odbudowy zamku i budowy murów miejskich[1].

W efekcie tych działań Skała powoli zyskiwała na znaczeniu i rozwijała się. W 1570 roku lustracja dóbr królewskich województwa podolskiego zanotowała w mieście stanowiącym siedzibę starostwa niegrodowego: 186 domów chrześcijańskich czynszowych, 10 żydowskich, 25 sług zamkowych, 4 popowskich, 3 szlacheckich, 2 wójtowskich, 2 sług miejskich, co wskazuje, że mieszkało tu ponad 1000 poddanych[2].

Wojny XVII wieku doprowadziły Skałę do upadku znaczenia:

Wg pierwszej lustracji po zakończeniu Potopu przeprowadzonej w 1665 mieszkało tu jedynie 15 mieszczan, którzy otrzymali 12-letnią wolniznę[2].

Do 1914 podlegało pod jurysdykcję starostwa powiatowego w Borszczowie, w prowincji Galicja. W roku 1914 miasteczko liczyło ogółem 6000 mieszkańców (1000 Polaków, 2700 Żydów i 2500 pozostałych narodowości). Własność hrabiów Gołuchowskich oraz siedziba ich rodu do 1939. Na miejscu znajdują się obecnie ruiny zamku Lanckorońskich, który spłonął od pioruna oraz pałacu odrestaurowanego przez Adama Tarłę, mauzoleum i kaplica rodowa wszystko w ruinie. Zamek popadł w ruinę po kolejnych wojnach z Tatarami oraz węgierskimi armiami księcia Rakoczego. W miejscu również pałac hrabiów Gołuchowskich, który został zniszczony 1944 r. W okresie zaborów w miasteczku znajdowała się komora celna przy przejściu granicznym do Rosji. Pod okupacją niemiecką w Polsce pozbawiona praw miejskich; → gmina Skała Podolska.

Do 1939 r. województwo tarnopolskie w Polsce. Do 1946 r. wysiedlenie mieszkających Polaków. Stary cmentarz polski oraz katolicki kościół Wniebowzięcia NMP z 1719 r. zdewastowany (stan na 2006). Poza nimi w mieście znajdują się cerkiew Zaśnięcia Matki Boskiej, pomnik Chmielnickiego, a przy wyjeździe z miasta w kierunku Kamieńca Podolskiego - nowoczesna budowla mieszkalna w kształcie zamku, zwana przez miejscowych "Gargamelem", oraz - przy moście na Zbruczu - obelisk upamiętniający 50-lecie tzw. w historiografii ukraińskiej "zjednoczenia Ukrainy" w 1939 r.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • ruiny zamku
  • ruiny pałacu Tarłów
  • mauzoleum i kaplica rodowa
  • kościół pw. Wniebowzięcia NMP[3]
  • cerkiew Zaśnięcia Matki Boskiej.

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Osoby urodzone w miejscu[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Rogalski - urodził się w Skale w 1868 r., polski lekarz wojskowy, oficer Legionów Polskich oraz tytularny generał dywizji Wojska Polskiego II RP, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Mikołaj Falkowski, "Skała Podolska" Polskie Radio, stan: 2011-01-22 13:00, w oparciu o własne notatki oraz książki: Tadeusz Polak, Zamki na Kresach, Warszawa 1997; Grzegorz Rąkowski, Przewodnik po Ukrainie Zachodniej, cz. II - Podole, Pruszków 2006
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Skała w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
  3. Aleksander Strojny, Krzysztof Bzowski, Artur Grossman: Ukraina zachodnia: tam szum Prutu, Czeremoszu.... Kraków: Wyd. Bezdroża, 2005, s. 283. ISBN 83-921981-6-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]