Czortków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czortków
Чортків
Panorama miasta
Panorama miasta
Herb
Herb Czortkowa
Państwo  Ukraina
Obwód tarnopolski
Rejon czortkowski
Prawa miejskie 1522
Powierzchnia 30 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

29 500
983 os./km²
Nr kierunkowy +380-3552
Kod pocztowy 48500, 48505
Położenie na mapie obwodu tarnopolskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu tarnopolskiego
Czortków
Czortków
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czortków
Czortków
Ziemia 49°00′N 25°46′E/49,000000 25,766667Na mapach: 49°00′N 25°46′E/49,000000 25,766667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
kościół św. Stanisława
Dzwonnica cerkwi uspieńskiej
Ruiny zamku w Czortkowie
Synagoga

Czortków[1][2] (ukr. Чортків) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu czortkowskiego, do 1939 (formalnie do 1945[3]) w Polsce, siedziba powiatu czortkowskiego województwa tarnopolskiego.

Czortków leży nad Seretem.

Mały przemysł spożywczy i odzieżowy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

1940-1941 Aresztowania przez NKWD i deportacje Polaków na Syberię i do Kazachstanu
1940 21/22 stycznia – powstanie czortkowskie; pierwszy na okupowanym terytorium Polski powstańczy zryw podczas II wojny światowej, krwawo stłumione przez NKWD
1941, czerwiec – po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej NKWD przystąpiło do ewakuacji części więźniów z Czortkowa i wymordowania pozostałych. Według relacji świadka polskiego, kolumnę więźniów pędzono droga na Żytomierz, przez Winnicę i Humań. Słabnących dobijano po drodze tak, że większość została zamordowana przed dotarciem do Humania. Inną grupę więźniów transportowano koleją przez siedemnaście dni z Czortkowa do Gorkiego. Podróż w wagonach, pełnych odchodów zwierzęcych, odbywała się w ścisku i upale, co spowodowało dużą śmiertelność – w jednym z wagonów ze stu trzydziestu pięciu osób zmarły trzydzieści cztery. Ciała zmarłych strażnicy usuwali co kilka dni. Pozostałych w czortkowskim więzieniu NKWD zamordowało przy użyciu karabinów maszynowych, a ich zwłoki zakopano na dziedzińcu więziennym
1941, 1/2 lipca w nocy NKWD morduje 8 dominikanów (Anatola Znamirowskiego, Andrzeja Bojakowskiego, Jacka Misiutę, Justyna Spyrłaka, Hieronima Longawę, Reginalda Czerwonka, Metodego Iwanuszczowa i Józefa Wincentowicza), w ich siedzibach w mieście i poza miastem, nad przepływającym w pobliżu Seretem,
1941, 6 lipca – pogrom Żydów.
1941, getto w Czortkowie i 1941-1942 zagłada Żydów,
1944, 23 marca – wkroczenie Armii Czerwonej. Tymczasowe ulokowanie do 1947 roku w mieście władz obwodu tarnopolskiego,

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny Zamku w Czortkowie na tzw. Wygnance z początku XVII wieku.
  • dominikański kościół św. Stanisława. Pierwszy kościół wybudowano wraz z klasztorem oo. dominikanów w 1619 r. Jego fundatorem był Stanisław Golski, który po śmierci został pochowany w krypcie kościoła. Świątynię odwiedzali polscy królowie, m.in. Jan Kazimierz czy Jan III Sobieski.

Obecny kościół został wybudowany w 1918 r., w stylu gotyku nadwiślańskiego, według projektu polskiego architekta Jana Sas-Zubrzyckiego, autorami figur świętych byli Czesław Stowp i Damian Stankiewicz. W 1941 roku Sowieci uciekając na wschód podpalili kościół i klasztor podpalili, rujnując budowlę. Po zakończeniu II wojny światowej i wygnaniu Polaków z tutejszych ziem władza sowiecka zamknęła kościół i urządziła w nim magazyn nawozów sztucznych, a znajdujące się w nim cenne organy drezdeńskie zostały zniszczone. Kościół dominikanom został oddany w stanie ruiny w roku 1989. Pierwszym proboszczem został pochodzący z Czortkowa o. Reginald Wiśniewski. W kościele do końca II wojny światowej znajdował się uważany za cudowny obraz Matki Boskiej Czortkowskiej. Od zniszczenia uchronili go byli polscy parafianie, którzy po przymusowym wysiedleniu przewieźli obraz w nowe granice Polski, a w latach 80. XX wieku złożyli w w warszawskim kościele pw. św. Jacka, gdzie znajduje się po dziś dzień. Obecnie w czortkowskim kościele znajduje się koronowana kopia obrazu;

  • cerkiew greckokatolicka pw. Zaśnięcia Bogarodzicy z XVI w. na tzw. Wygnance z dzwonnicą z XVII wieku;
  • ratusz miejski z czworokątną oryginalną wieżą wybudowaną w latach 1905-1908, prace nad budową ratusza ostatecznie zakończono w 1924 roku. Na wieży znajduje się zegar wykonany na polecenie polskich władz samorządowych w Szwajcarii (w Bernie) w firmie „Aoasta”;
  • stary polski cmentarz z licznymi nagrobkami (zachowany, lecz w znacznym stopniu zdewastowany, mauzoleum i katakumby polskich ofiar egzekucji ukraińskich z lat 1918-1919. Spoczywają tam prochy polskich obrońców Czortkowa z okresu walk polsko-ukraińskich, m.in. młodzi Polacy 16-, 17-letni gimnazjaliści.
  • nowa synagoga z XX w. w stylu mauretańskiego neogotyku.

W mieście znajduje się także współczesny pomnik Tarasa Szewczenki i muzeum.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • 1921 – 5191 mieszkańców
  • 1931 – 19 000 mieszkańców, w tym 46,4% Polaków, 22,8% Ukraińców, 30% Żydów
  • 1959 – 60% Ukraińców, 25% Rosjan, 3% Polaków, 2% Żydów
  • 1991 – 28 000 mieszkańców
  • 2001 – 29 075 mieszkańców, 90% Ukraińców
  • 2012 – 29 500 mieszkańców[5]

W przeszłości miasto było głównie zamieszkane przez Polaków, Rusinów – następnie Ukraińców oraz Żydów (w 1941 na skutek wydarzeń wojennych ludność żydowska wzrosła do ok. 8 tys., tworząc liczący się w ich środowisku ośrodek chasydzki skupiony wokół potomków cadyka Dawida Mojżesza (zm. 1900). Obecnie miasto jest zamieszkane głównie przez Ukraińców oraz przez – niegdyś całkowicie nieobecną – mniejszość rosyjską, osiedloną w czasach radzieckich.

Ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Cudowny obraz Matki Boskiej Różańcowej, ofiarowany przez króla Polski Jana Kazimierza dominikanom z Czortkowa, znajduje się obecnie w kościele Św. Jacka przy ul. Freta w Warszawie, gdzie został przywieziony przez polskich parafian wypędzonych ze swojego miasta po 1945 roku.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Miasto Kraj Data podpisania umowy
 Leżajsk  Polska  ???
 Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 gmina Dobrodzień  Polska 26.06.2004
 Zawadzkie  Polska  ???

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dnia 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 15: Województwo tarnopolskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1923, s. 8.
  2. Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).
  3. Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
  4. Główny Urząd Statystyczny, Statystyka Polski, Seria C, z.78 Drugi powszechny spis ludności z 9.XII.1931 Województwo tarnopolskie, tabela 12 s. 33 wersja elektroniczna. Statystyka wyznań wykazuje 8829 osób wyznania rzymskokatolickiego, 5732 mojżeszowego i 4327 greckokatolickiego, tamże tabela 11.
  5. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Київ: Державний комітет статистики України, 2013, s. 96.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]