Nawłoć pospolita
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
nawłoć pospolita | ||
Nazwa systematyczna | |||
Solidago virgaurea L. Sp. pl. 2:880. 1753[3] | |||
Synonimy | |||
|
Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny astrowatych. Inne nazwy zwyczajowe (dawne i ludowe): polska mimoza, złota dziewica, złota rózga, złotnik, włoć, prosiana włoć, głowienki czerwone, urasz[4]. Występuje w Europie i Azji[5]. Jest pospolity w całej Polsce[6].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Solidago_virgaurea_328483758.jpg/180px-Solidago_virgaurea_328483758.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Solidago_virgaurea_339546347.jpg/180px-Solidago_virgaurea_339546347.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Jyv%C3%A4skyl%C3%A4_Huhtasuo_-_plant.jpg/220px-Jyv%C3%A4skyl%C3%A4_Huhtasuo_-_plant.jpg)
- Łodyga
- Wysokość do 1 m wzniesiona, sztywna, pojedyncza. Wewnątrz jest pusta, na powierzchni ma czerwone wybarwienia[7]. W dolnej części jest naga, górą owłosiona kilkukomórkowymi włoskami. Pod ziemią walcowate, ukośne kłącze[7].
- Liście
- Odziomkowe jajowate lub eliptyczne, zwężające się przy łodydze w oskrzydlony ogonek, brzegi tępo piłkowane. Liście na środku łodygi ogonkowe, w górnej części łodygi bezogonkowe, lancetowate z zaostrzonym końcem[8]. Dolne liście z rzadka owłosione, lub prawie nagie[6].
- Kwiaty
- Drobne, żółte, zebrane w koszyczki (od 5 do 14 kwiatków w jednym koszyczku), a te w wiechowate kwiatostany na szczycie łodygi. Listki okrywy kwiatostanu szeroko obrzeżone, niejednakowe. Kwiaty przedprątne, zapylane przez motyle i muchówki. Brzeżne kwiaty języczkowe, żeńskie, znacznie dłuższe od listków okrywy koszyczka. Kwiaty środkowe są obupłciowe, rurkowe[6][9].
- Owoc
- Słabo żebrowane niełupki z puchem kielichowym o długości do 5 mm[6].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Rośnie na polanach, w zaroślach i widnych lasach, na miedzach, suchych łąkach i wrzosowiskach. Roślina trująca: roślina szkodliwa dla bydła domowego – może powodować zatrucia, objawiające się gorączką, obrzękami i nadmiernym wydalaniem moczu. Kwitnie od lipca do września[9][6].
Tworzy mieszańce z nawłocią kanadyjską tworzące gatunek Solidago ×niederederi (Khek)[10].
W górach rośnie podobna nawłoć alpejska, która dochodzi aż do piętra turniowego[11]. Forma niżowa przechodzi stopniowo w formę górską[8].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Roślina miododajna
- Roślina lecznicza:
- Surowiec zielarski: ziele (Herba Solidaginis) zawiera garbniki, kwasy organiczne, saponiny, olejki eteryczne oraz flawonoidy, wśród których najważniejsze to: rutyna i kwercetyna, kwasy wielofenolowe (m.in. kwas kawowy oraz kwas chlorogenowy)[9].
- Działanie: moczopędne, ściągające, przeciwzapalne. Wewnętrznie jest stosowana przy stanach zapalnych dróg moczowych, kamicy nerkowej, skazie moczanowej, pomocniczo w chorobach reumatycznych, nadciśnieniu. Zewnętrznie przy trudno gojących się ranach i owrzodzeniach skóry, stanach zapalnych jamy ustnej i gardła[7].
- Kąpiel z dodatkiem nawłoci działa korzystnie na zwiotczałą skórę i mięśnie[12].
- Zbiór i suszenie: zbiera się górne części (ok. 25 cm) pędów w okresie kwitnienia, przy ładnej pogodzie i suszy w cieniu (najlepiej w suszarni)[7].
- W starożytności z liści i kwiatów wytwarzano żółty barwnik[7].
- Roślina ozdobna.
- Bywa uprawiana w ogrodach jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty[12]. Jest mało wymagająca pod względem warunków glebowych, odporna na suszę i mróz, ekspansywna. Wyhodowano również odmiany ozdobne, np. Tara o bardzo drobnych kwiatach, jaskrawożółtych, gwiazdkowatych i zebranych w gęsty wiech, który przewyższa liście, blaszki liściowe jasnozielone, podłużne i wyraźnie żyłkowane[13].
- Jest używana do bukietów i dekoracji kwiatowych[12]. Pędy z kwiatami można suszyć na bukiety zimowe.
Nawiązania w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Nawłoć nazwana mimozą pojawia się w utworze „Wspomnienie” Juliana Tuwima i skomponowanej do niego piosence Czesława Niemena – „Mimozami jesień się zaczyna, złotawa, krucha i miła…”[14].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2017-08-15].
- ↑ Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-15].
- ↑ a b c d e František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
- ↑ a b c d e Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
- ↑ a b Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ a b c Jan Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: PWRiL, 1982. ISBN 83-200-2415-3.
- ↑ Artur Pliszko i inni, An updated distribution of Solidago ×niederederi (Asteraceae) in Poland, „Acta Musei Silesiae, Scientiae Naturales”, 66, 2017, s. 253-258, DOI: 10.1515/cszma-2017-0026 (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
- ↑ a b c Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
- ↑ Edyta Fijołek: Nawłoć pospolita (polska mimoza) – odmiany, uprawa i właściwości. Budujesz.info. [dostęp 2017-08-15].
- ↑ Czy mimozami jesień się zaczyna?, „wieś tańczy i śpiewa”, 19 sierpnia 2018 [dostęp 2018-08-28] (pol.).
- BioLib: 41392
- EUNIS: 159820
- Flora of North America: 200024553
- FloraWeb: 5682
- GBIF: 6446462
- identyfikator iNaturalist: 118850
- IPNI: 249947-1
- NCBI: 462879
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-44550
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:249947-1
- Tela Botanica: 65107
- identyfikator Tropicos: 2701339
- CoL: 4Y7L3