Spirodela

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Spirodela
spirodela wielokorzeniowa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina obrazkowate
Podrodzina rzęsowe
Rodzaj spirodela
Nazwa systematyczna
Spirodela Schleid.
Linnaea 13: 391 (1839)
Typ nomenklatoryczny
Spirodela polyrrhiza (L.) Schleid.[2]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Spirodela (Spirodela Schleid.) - rodzaj roślin z rodziny obrazkowatych (Araceae), obejmującego – w zależności od ujęcia taksonomicznego – 2 lub 3 gatunki, występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy). W Polsce dość powszechnie, w śródlądowych zbiornikach wodnych na niżu, spotykany jest jeden gatunek – spirodela wielokorzeniowa (Spirodela polyrrhiza), zarazem gatunek typowy rodzaju.

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj spirodela obejmuje jeden gatunek kosmopolitycznyspirodelę wielokorzeniową – występującą naturalnie lub naturalizowaną niemal na całym świecie (jedynymi regionami, w których ten gatunek nie występuje, są południowa Afryka tropikalna, wyspy Atlantyku, Półwysep Arabski, Mongolia, Papua-Nowa Gwinea, Nowa Zelandia, wyspy Pacyfiku (z wyjątkiem Hawajów), Ameryka subarktyczna, wschodnia Kanada, północno-zachodnie i południowo-środkowe Stany Zjednoczone oraz Antarktyka) oraz dwa gatunki endemiczne: Spirodela intermedia, występującą wyłącznie w Ameryce Południowej oraz Spirodela sichuanensis, występującą w południowo-środkowych Chinach[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Spirodele to jedne z najmniejszych roślin zielnych, osiągające długość 4 – 10 mm.
Pęd
Rośliny o ciele uproszczonym do poziomu organizacji roślin plechowatych, których jedynymi wyróżnialnymi organami są zredukowane kwiaty oraz korzenie[4]. Organizmy spirodeli są spłaszczone, w przekroju owalno-okrągłe, z 3–12 (rzadziej 15) wiązkami przewodzącymi, po stronie grzbietowej ciemnozielone, po stronie brzusznej czerwonawo-purpurowe. U młodych roślin obie strony członu pędowego otoczone są z jednego końca błoniastym, łuskowatym profilem. Spirodele rosną na powierzchni wody, pojedynczo lub w koloniach składających się z przeważnie 2–5 roślin. Spirodele są organizmami proliferatycznymi. Organizmy potomne i pędy przetrwalne) powstają w 2 woreczkach umieszczonych po każdej stronie jednego z końców członu pędowego.
Korzenie
Po stronie brzusznej członu pędowego powstaje od 2 do kilku korzeni, otoczonych u nasady drobną pochewką, przerastających profil obecny po brzusznej części pędu.
Kwiaty
Kwiaty obupłciowe (według innych autorów kwiatostany składające się z 1 kwiatu żeńskiego i 2 kwiatów męskich) powstają pojedynczo w każdym z woreczków umieszczonych po bokach członu pędowego i otoczone są błoniastą pochwą. Kwiat zbudowany jest z jednokomorowej zalążni, zawierającej jeden amfitropowy lub 2–4 anatropowe zalążki, oraz dwóch dwukomorowych pręcików.
Owoce
Owocem jest kulista i lekko spłaszczona, podobna do mieszka łagiewka, zawierająca jedno (rzadziej 2), gładkie lub podłużnie żeberkowane nasiono[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja rodzaju w systemie Cronquista
Rodzina rzęsowatych (Lemnaceae), rząd obrazkowców (Arales), podklasa Arecidae, klasa jednoliściennych (Liliopsida) w gromadzie Magnoliophyta[6].
Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Jeden z 5 rodzajów wyróżnianych w obrębie podrodziny rzęsowych (Lemnoideae), wchodzącej w skład rodziny obrazkowatych (Araceae), która należy do rzędu żabieńcowców (Alismatales)[1].
Wykaz gatunków
W obrębie rodzaju wyróżnia się 2[7][8] lub 3[3][9] gatunki:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Spirodela wielokorzeniowa stosowana jest w tradycyjnej medycynie chińskiej zewnętrznie na choroby skóry, w tym pokrzywkę, wysypkę odrową i ospową, a także obrzęki i opuchlizny, a wewnętrznie na problemy z mikcją. Spirodela herba (herba spirodelae) wykazuje działanie moczopędne i przeciwzapalne[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Peter F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001 (z późn. zm.). [dostęp 2011-01-20].
  2. Index Nominum Genericorum (ang.). [dostęp 2011-01-20].
  3. 3,0 3,1 Rafael Govaerts, David G. Frodin: World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae) (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2002. [dostęp 2001-01-20].
  4. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika. T. 2: Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 454. ISBN 978-83-01-13953-7.
  5. W.P. Armstrong: Wayne's Word Lemnaceae On-Line. Genus: Spirodela and Landoltia (ang.). [dostęp 2011-01-20].
  6. The Taxonomicon: Lemna – A. Cronquist (1982) Magnoliophyta (Classification) (ang.). [dostęp 2011-01-08].
  7. D.H. Les, D.J. Crawford, E. Landolt, J.D. Gabel i R.T. Kimball. Phylogeny and Systematics of Lemnaceae, the Duckweed Family. „Systematic Botany”. 27 (2), s. 221-240, 2002. 
  8. Taxon: Spirodela polyrhiza (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-06-23].
  9. The Plant List. Version 1. 2010. [dostęp 2011-01-20].
  10. Carl-Hermann Hempen, Toni Fischer: A materia medica for Chinese medicine: plants, minerals, and animal product. Edinburgh, New York: Churchill Livingstone, 2009, s. 70. ISBN 978-0-443-10094-9.