Szczodrak krokoszowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szczodrak krokoszowaty
Rhaponticum carthamoides.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Carduoideae
Rodzaj szczodrak
Nazwa systematyczna
Rhaponticum carthamoides (Willd.) Iljin.
Trudy Bot. Inst. Akad. Nauk S.S.S.R., Ser. 1, Fl. Sist. Vyssh. Rast. 1:204. 1933
Synonimy

Cnicus carthamoides Willd.,
Leuzea carthamoides (Willd.) DC.,
Stemmacantha carthamoides (Willd.) Dittrich[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Szczodrak krokoszowaty, leuzea krokoszowata (Rhaponticum carthamoides) – gatunek byliny z rodziny astrowatych. W stanie naturalnym rośnie głównie w rejonach górskich na Syberii (w górach Sajany, Ałtaj), w Azji Środkowej[2] na wysokości powyżej 1700 m n.p.m.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Do 1,8 m wysokości, nierozgałęziona, owłosiona, zakończona prawie kulistym kwiatostanem.
Kwiatostan
Duży koszyczek w formie podobnej do kuli.
Liście
Skrętoległe, głęboko wcinane, w kształcie eliptycznym lub podługowato-jajowatym.
Kwiaty
W kolorze purpurowolilowym z 5 pręcikami i 1 słupkiem. Zakwita w drugim roku życia w czerwcu-sierpniu.
Owoc
Niełupka w kolorze brunatnym zakończona pierzastymi szczecinkami.
Kłącze
Zgrubiałe, zdrewniałe do 3 cm średnicy, o zapachu przypominającym żywicę.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza
Roślina znana mieszkańcom regionu od co najmniej 3 wieków. Właściwości lecznicze rośliny wykazał syberyjski podróżnik Grigorij Potanin z końcem XIX wieku wskazując na stymulator energii mięśni. Pierwsze badania farmakologiczne przeprowadzono po II wojnie światowej, a pierwszy preparat w formie nalewki ukazał się w aptekach w roku 1955. Do celów leczniczych wykorzystuje się korzenie i kłącza zawierające m.in. kwas askorbinowy (ok. 0,1%), garbniki (5-10%), olejek eteryczny, karoten, inulinę, szczawian wapnia.
Wyciąg z rośliny i nalewka (przy użyciu 70-procentowego spirytusu) stosowana jest jako środek pobudzający i wzmacniający w zaburzeniach czynnościowych układu nerwowego, w stanach przemęczenia fizycznego i umysłowego. Jest używany również przy niemocy płciowej i w leczeniu alkoholizmu.
Do ogólnego użytku produkowany jest wzmacniający napój Sajany na bazie soku mandarynkowego z domieszką wyciągu z leuzei.
Roślina pastewna
Cenna, podawana zwierzętom w formie kiszonki (z domieszką 10% leuzei) posiada właściwości wspomagające na ich zdolność rozrodczą.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Uprawiana może rosnąć na tym samym miejscu przez 5-8 lat.

Rozmnażanie
Wczesną wiosną za pomocą wysiewanych nasion wprost do gruntu lub jesienią (jako ozimina). Gleba pod siew przygotowana tak jak dla roślin okopowych
Zbiór
Plon coroczny zielonej masy z 1 h dochodzi do ok. 35 t. Korzeń i kłącza zbierane są na koniec jesieni, zbiór niełupek na początku rozwinięcia się puchu kielichowego.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Rośliny lecznicze i bogate w witaminy, ISBN 83-09-00523-7