Wyspa Bożego Narodzenia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wyspy należącej do Australii. Zobacz też: Kiritimati.
Territory of Christmas Island
Terytorium Wyspy Bożego Narodzenia
Flaga Wyspy Bożego Narodzenia
Herb Wyspy Bożego Narodzenia
Flaga Wyspy Bożego Narodzenia Herb Wyspy Bożego Narodzenia
Hymn: Advance Australia Fair
(Naprzód, piękna Australio)
Położenie Wyspy Bożego Narodzenia
Język urzędowy angielski
Stolica Flying Fish Cove
Status terytorium terytorium zewnętrzne
Zależne od Australii
Głowa terytorium królowa Elżbieta II
W jej imieniu Administrator Brian Lacy
Szef rządu Przewodniczący Rady Gordon Thomson
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

135 km²
0%
Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
234. na świecie
1 496[1]
osób/km²
Jednostka monetarna dolar australijski (AUD)
Rok utworzenia wydzielenie z brytyjskiego Singapuru
1958
Strefa czasowa UTC +7
Kod ISO 3166 CX/CXR/162
Domena internetowa .cx
Kod telefoniczny +61
Mapa Wyspy Bożego Narodzenia
¹ Dane szacunkowe podane za CIA The World Factbook [2]
Poon Saan
Krab kokosowy

Wyspa Bożego Narodzenia (Terytorium Wyspy Bożego Narodzenia; ang. Christmas Island, Territory of Christmas Island; malajski Pulau Krismes, Wilayah Pulau Krismas; chiń. 圣诞岛 – Shèngdàn Dǎo, 圣诞岛领地 – Shèngdàn Dǎo Lǐngdì) – australijskie terytorium zależne składające się z wyspy o tej samej nazwie. Położone jest na Oceanie Indyjskim, 380 km na południe od indonezyjskiej wyspy Jawa. Geograficznie stanowi część Azji, jednak ze względu na obecną przynależność polityczną, terytorium to niekiedy jest zaliczane do Oceanii (do 1958 roku również pod względem politycznym było terytorium azjatyckim).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Wyspa Bożego Narodzenia, na mocy Christmas Island Act 1958, jest terytorium zewnętrznym Australii administrowanym przez Department of Transport and Regional Services. Australijski administrator, którym od 5 października 2009 jest Brian Lacy, mianowany jest przez Gubernatora Generalnego Australii i reprezentuje zarówno Australię, jak i monarchię brytyjską.

Lokalną władzę na wyspie sprawuje dziewięcioosobowa Rada (Shire of Christmas Island), wybierana na czteroletnią kadencję w bezpośrednich wyborach. Połowa składu Rady wymieniana jest co dwa lata.

Wyspa nie ma podziału administracyjnego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wyspa Bożego Narodzenia położona jest na Oceanie Indyjskim, 380 km na południe od Jawy i 2650 km na północny zachód od Perth. Od najbliższego wybrzeża Australii oddalona jest o 1565 km.

Stolicą terytorium jest Flying Fish Cove, zwane czasami również The Settlement, czyli po prostu osiedle. Stolica wraz z przyległymi osiedlami: Drumsite, Poon Saan, Silver City, Settlement położona jest w północno-wschodniej części wyspy i stanowi główne skupisko ludności terytorium. Na wschód od lotniska znajduje sie niewielkie osiedle Waterfall, a na południu wyspy osiedle obsługujące kopalnię – South Point.

Wyspa stanowi wierzchołek, wysokiej na ok. 5000 m, podmorskiej góry, która osiąga kulminacje w postaci płaskowyżu zajmującego całe wnętrze wyspy. Najwyższym wzniesieniem jest Murray Hill mające 361 m n.p.m. Większość skał, z których zbudowany jest płaskowyż, stanowią wapienie powstałe w wyniku osadzania się przez miliony lat koralowców. Widoczne są również skały wulkaniczne, z których zbudowany jest trzon wyspy.

Wyspa zajmuje 135 km², a jej linia brzegowa, wynosząca 139 km, urozmaicona jest trzema dużymi, nienazwanymi półwyspami. 80 km wybrzeża stanowią klify, przeważnie osiągające 20 m wysokości, na wyspie jest również 13 plaż. Wyspę otacza wąski pas rafy koralowej.

Klimat wyspy jest tropikalny z temperaturami w od +21 do +32 °C. Wilgotność powietrza wynosi od 80 do 90%, jednak południowo-wschodnie wiatry wiejące przez cały rok powodują, że klimat jest łagodny. W wilgotnej porze roku, trwającej od listopada do kwietnia, zdarzają się sztormy. Roczna suma opadów wynosi 2000 mm.

Większość wyspy pokrywa wilgotny las równikowy, a 63% jej powierzchni zostało objęte ochroną jako Christmas Island National Park.

Ze względu na późne zaludnienie wyspa ma bogatą florę i faunę. Występuje tu ok. 200 gatunków roślin kwitnących, w tym 25 gatunków drzew. Najbardziej znanym przedstawicielem lokalnej fauny jest czerwony krab. Co roku w listopadzie odbywa się migracja krabów czerwonych, w której uczestniczy ok. 100 mln osobników. Poza krabem czerwonym występuje tu jeszcze 19 innych gatunków krabów, w tym krab kokosowy. Wyspa jest również siedliskiem kilkudziesięciu gatunków ptaków, w tym kilku endemicznych oraz kilku gatunków gadów. Na wyspie brak jest dziko żyjących ssaków.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed odkryciem przez Europejczyków wyspa była niezamieszkana. Odkrył ją w roku 1615[potrzebne źródło] brytyjski kapitan John Milward z Kompanii Wschodnioindyjskiej, lecz odkrycie to pozostało zapomniane. Ponownego odkrycia dokonał inny kapitan tej Kompanii – William Mynos, który dopłynął do wyspy 25 grudnia 1643 i nadał jej obecną nazwę. W 1688 do wyspy dopłynął William Dampier na statku Cygnet, a jego załoga była pierwszą, która dokonała zejścia na wyspę.

W drugiej połowie XIX w. wyspę zaczęto odwiedzać częściej, dokonując jej eksploracji. W wyniku odkrycia na niej bogatych złóż fosforytów 6 czerwca 1888 Wielka Brytania anektowała wyspę. W roku następnym wyspa została wydzierżawiona na 10 lat rodzinie Clunies-Ross, która od 1886 r. była posiadaczem Wysp Kokosowych. Zbudowano wtedy pierwsze osiedle w zatoce Flying Fish (dzisiejsze Flying Fish Cove) oraz rozpoczęto wydobywanie fosforytów, do czego wykorzystano robotników sprowadzonych z Singapuru, Chin i Malezji – ich potomkowie stanowią obecnie większą część mieszkańców terytorium.

W 1899 wyspa została wydzierżawiona British Phosphate Company, a od 1900 weszła formalnie w skład brytyjskiej kolonii Straits Settlements (dzisiejszy Singapur i część Malezji).

31 marca 1942 wyspa została zajęta przez wojska japońskie. Przed inwazją na wyspie znajdował się zaledwie 30-osobowy garnizon brytyjski, składający się w większości z indyjskich żołnierzy i kilku oficerów angielskich. Indyjscy żołnierze, wierząc w propagandę japońską twierdzącą, że Japonia walczy z Wielką Brytanią aby uwolnić m.in. Indie z brytyjskiego kolonializmu, wymordowali swoich oficerów i poddali wyspę Japonii. Wyspa stała się bazą dla japońskich lotów zwiadowczych nad Australią, miała być też ważnym elementem w planowanej inwazji Australii. Wyspa została wyzwolona w sierpniu 1945.

Po wojnie, przez rok, wyspa pozostała pod administracją wojskową, a następnie powróciła pod administrację kolonii Singapur (powstałej w wyniku zlikwidowania w 1946 kolonii Straits Settlements). Gdy w 1958 r. Singapur uzyskał samodzielność Wielka Brytania przekazała wyspę Australii i od tej pory stanowi ona terytorium zależne tego kraju. W 1994 r. zostało przeprowadzone referendum niepodległościowe, w którym jednak większość głosujących opowiedziała się za pozostaniem pod władzą Australii.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Wydobycie wysokogatunkowych fosfatów było przez długi czas jedynym rodzajem przemysłu na wyspie. Już w 1903 r. z odkrywkowych kopalni wydobyto ponad 70 tys. ton fosforytów, a w 10 lat później 150 tys. ton. Dopiero po II wojnie wydobycie w znacznym stopniu zmechanizowano, a produkcja wyraźnie wzrosła. W 1961 r. wyniosła ona 600 tys. ton i dodatkowo ok. 70 tys. ton pyłu fosforytowego[2]. Całą produkcję przewożono zbudowaną w 1914 r. linią kolejową długości 18 km do pirsu przeładunkowego w Flying Fish Cove, skąd transportem morskim trafiały do Australii, głównie do portu w Fremantle.

Kopalnie, znajdujące się w południowej części wyspy, zostały zamknięte w 1987 r., lecz otworzono je ponownie w roku 1991. Obecnie dają one zajęcie 19% wszystkich zatrudnionych na wyspie i przynoszą 16% wpływów budżetowych, będąc najważniejszym źródłem dochodów terytorium.

W 2001 wybudowano tymczasowy ośrodek dla nielegalnych migrantów, którzy drogą morską próbują dotrzeć do Australii. Do 2007 ma być gotowy duży i nowoczesny ośrodek (Reception and Processing Centre), a prace związane z jego budową są, po wydobyciu fosfatów, najważniejszym źródłem dochodów wyspy.

Ważnymi elementami budżetu wyspy jest transport, telekomunikacja i sektor rządowy (administracja, służba zdrowia, edukacja, policja i siły zbrojne – finansowane z budżetu Australii). Terytorium czerpie również dochód z emisji znaczków pocztowych.

W ostatnich latach znaczenie zdobywa turystyka. W 1993 r. otwarto kasyno, lecz ze względu na zbyt małe dochody zamknięto je w 1998. W 2001 rząd Australii zgodził się na utworzenie na wyspie komercyjnego centrum lotów kosmicznych, lecz plany jego budowy nie wyszły poza wstępną fazę.

Na wyspie istnieje drobne rolnictwo ukierunkowane na rynek wewnętrzny. Uprawia się palmę kokosową, rośliny bulwiaste, warzywa i owoce. W niewielkim stopniu występuje również rybołówstwo.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Szacunkowa liczba ludności wynosiła w 2010 1402 osób, co daje gęstość zaludnienia 10,38 osób/km². Znaczną część ludności stanowią potomkowie robotników sprowadzanych z Singapuru, Chin i Malezji do pracy przy wydobywaniu fosfatów. Obecnie około 70% ludności stanowią Chińczycy, 20% Europejczycy, a 10% Malajowie[3]. Językiem urzędowym jest angielski, lecz głównym językiem ludności pozostaje chiński, a szeroko używanym jest również malajski.

Religia (2000)[edytuj | edytuj kod]

  • Buddyzm 75%
  • Chrzescijanstwo 12%
  • Islam 10%
  • Inne 3%[4]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Wyspa Bożego Narodzenia w Wikisłowniku

Przypisy

  1. - The World Factbook
  2. E(dward) K(arłowicz): Ptasi dar, w: „Poznaj świat” R. XII, nr 4 (137), kwiecień 1964, s. 44-45.
  3. CIA – The World Factbook (ang.). 2010-07-13. [dostęp 2011-01-15].
  4. [1] http://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committees/House_of_Representatives_Committees?url=/ncet/economicenvironment/subs/sub15.3.pdf