Tuaregowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tuaregowie
Liczebność ogółem
Między 1 mln a 3,5 mln
Regiony zamieszkania
Niger
Mali
Algieria
Burkina Faso
Libia
Języki
język tuareski
Główne religie
islam
Pokrewne grupy etniczne
Berberowie
Tuareg z Algierii
Kobieta tuareska
Obszar zamieszkany przez Tuaregów
Na niebiesko obszar, na którym używany jest język Tuaregów

Tuaregowie – lud berberyjski zamieszkujący obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso. Sami mówią o sobie kel tamasheq[1]. Tradycyjnie są nomadami, podróżują po pustyni i jej obrzeżach, zajmują się hodowlą bydła i kóz, wytwarzaniem biżuterii i turystyką. W 2012 r. podjęli próbę utworzenia suwerennego państwa Azawad na terenie północnego Mali.

W literaturze i tekstach piosenek (Berberowie posiadają stosunkowo bogaty repertuar muzyczny[2]) można zetknąć się z nazwą imazeghen „wolni ludzie”, która oznacza po prostu wszystkich Berberów. Przedwojenne źródła podawały również „Kel tagoulmoust” oznaczającą ludzi noszących zasłonę („zasłaniający twarz”). Definitywne odrzucenie nazwy „tuareg” wiąże się z negatywnymi konotacjami tego słowa – jedna z proponowanych etymologii wywodzi znaczenie od arab. tawariq, czyli „bezbożnik”.

Zwyczaje[edytuj | edytuj kod]

Zajmują się wypasem zwierząt (np. owiec, kóz, wielbłądów) oraz transportem karawanowym. Prowadzą koczowniczy tryb życia. Są znane przypadki uprawiania przez nich roli na obszarach Sahelu[3], jednak stoi to w niezgodzie z ich tradycją. Hodowla wielbłądów, która stanowi ważną część ich tradycji (mają wiele słów na określenie tych zwierząt), została ograniczona ze względu na nowe środki transportu (samochody), jak i postępującą w ostatnich latach urbanizację ludności.

Kobieta ma silną pozycję w społeczności – zajmuje się edukacją dzieci, przechowywaniem tradycji, prowadzeniem spraw domowych w czasie nieobecności męża. Dawniej (przed okresem kolonialnym) kobiety tuareskie posiadały dziedziczny majątek, którego minimum stanowiło bydło i namiot, same wybierały sobie mężów. Obowiązywała zasada matriarchatu. Kłótnie małżeńskie były zawsze rozstrzygane z priorytetem kobiety, co często prowadziło do rozwodów. Po tymczasowym (kilkudziesięcioletnim), znacznym pogorszeniu się sytuacji kobiet w okresie kolonialnym, nadal utrzymują one swoją silną pozycję społeczną[4].

Chociaż Tuaregowie zamieszkują w rejonie Maghrebu i w związku z tym wyznają islam, kobiety chodzą tam z odkrytą twarzą, a mężczyźni przeciwnie, zasłaniają twarz fragmentem swego turbana. Poza oczywistym wytłumaczeniem związanym z ochroną przed piaskami, w społeczności Tuaregów występują przesądy (zakrycie twarzy ma chronić przed "złymi siłami", które wchodzą przez usta; podobnie kobiety noszą talizmany jak np. khomessa "ręka Fatimy"[5]). Inny powód zakrywania twarzy przez mężczyzn to ukrycie uczuć. Okazywanie uczuć i mówienie o nich to u Tuaregów oznaka słabości, gdyż to czyny, a nie słowa świadczą o człowieku[6].

Obecnie, ze względu na trudności ekonomiczne[7], duża grupa Tuaregów mieszka w miastach. Często pracują jako przewodnicy wycieczek po pustyni.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Są jedną z grup Berberów. Od tysięcy lat zajmowali się łapaniem niewolników, handlowali już z Rzymianami, Europejczykami. Część niewolników uległa naturalizacji, co stało się podstawą do utworzenia u nich rodzaju systemu feudalnego z podziałem na szlachtę i potomków niewolników. Historia niewolnictwa afrykańskiego obejmuje też pewien udział Afrykańczyków (Arabów i Tuaregów) w wywozie niewolników m.in. do Stanów Zjednoczonych[8].

Język i pismo[edytuj | edytuj kod]

Tuaregowie posługują się kilkoma dialektami języka tamaszek. Używają uaktualnionego, tradycyjnego alfabetu neo-tifinagh, stosowanego do zapisu języków berberyjskich. Do niedawna (graniczną datą jest "przebudzenie" narodów Amazigh końcem XX w., w wyniku którego wprowadzono naukę tifinagh do szkół) był on wykorzystywany głównie przez kobiety do prywatnych zapisków i korespondencji, nie stosowano go nawet w poezji, a w życiu publicznym używany był alfabet arabski[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Uzasadnienie nazwy "tamasheq" [1]
  2. Strona o kulturze berberyjskiej [2]
  3. Tuareg – People Of The Land (Sahara) – YouTube
  4. Status kobiety tuareskiej [3]
  5. Zdjęcie przedstawiające tuareską dziewczynę z talizmanem – dostęp 27.07.2012 [4]
  6. Codzienne zwroty w języku tamaszek [5]
  7. Film ukazujący powrót grupy tuareskich uchodźców [6]
  8. Historia niewolnictwa afrykańskiego [7]
  9. Tifinagh alphabet and Berber languages
Commons in image icon.svg

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]