Mali

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnego państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
République du Mali
Republika Mali
Flaga Mali
Godło Mali
Flaga Mali Godło Mali
Dewiza: (fr.) Un peuple, un but, une foi
Hymn: Pour l'Afrique et pour toi, Mali[1]
Położenie Mali
Język urzędowy francuski
Stolica Bamako
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Ibrahim Boubacar Keïta
Szef rządu premier Moussa Mara
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
24. na świecie
1 240 192 km²
~0,6%
Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
69. na świecie
13 277 905
10,7 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

10,3 mld[2] USD
631[2] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

17,9 mld[2] USD
1100[2] USD
Jednostka monetarna frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francja Francji
22 września 1960
Strefa czasowa UTC 0
Kod ISO 3166 ML
Domena internetowa .ml
Kod samochodowy RMM
Kod samolotowy TZ
Kod telefoniczny +223
Mapa Mali
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Mali w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Mali w Wikicytatach

Mali, Republika Mali (fr. République du Mali, bambara Mali ka Fasojamana) – śródlądowe państwo położone w Afryce Zachodniej, siódme co do wielkości w Afryce ze stolicą Bamako, graniczy z Algierią na północy, Nigrem na wschodzie, Burkiną Faso oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej na południu, Gwineą na południowym zachodzie oraz z Senegalem i Mauretanią na zachodzie.

Mali składa się z ośmiu regionów i jego granice na północy sięgają południowej Sahary, podczas gdy południowa część kraju, zamieszkana przez większość społeczeństwa, graniczy z rzekami Niger oraz Senegal. W strukturze gospodarczej kraju przeważa rolnictwo oraz rybołówstwo. Niektóre z bogactw naturalnych Mali to złoto, uran czy sól. Uważa się, że Mali jest jednym z najbiedniejszych państw świata.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Mali.

Mali jest krajem wyżynnym, gdzie na zachodzie znajduje się rozległa niecka Al-Dżauf. Północno-wschodnia część Mali, to tereny górzyste - masyw Adrar des Iforas. Mali leży w strefie klimatu zwrotnikowego suchego na północy i podrównikowego suchego na południu. Przez cały rok występują wysokie temperatury, a większość kraju cechuje się opadami nie przekraczającymi 1000 mm rocznie, gdzie występuje pora deszczowa i sucha. Większość Mali pokrywają obszary pustynne i półpustynne. Południowy obszar zajmuje sawanna, w większości sucha - region Sahelu[3].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Republika z wielopartyjnym systemem politycznym. Władza ustawodawcza spoczywa w rękach zarówno rządu, jaki i Zgromadzenia Narodowego liczącego 160 członków, wybieranych na pięcioletnie kadencje. Rząd stanowi ponadto władzę wykonawczą. Władza sądownicza zależna jest od władzy ustawodawczej i wykonawczej.

Prezydent wybierany jest na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz. Mianuje on premiera i ministrów, przy czym sam jest przewodniczącym rady ministrów, która zgłasza propozycje ustaw do zatwierdzenia przez zgromadzenie narodowe.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Mali.

Mali jest podzielone na osiem regionów i jeden region stołeczny. Regiony w Mali podzielone są na 49 okręgów (cercles) i 703 gminy[4].

Regiony w Mali:

Od marca 2012 roku rząd malijski nie sprawuje kontroli nad regionami Gao, Kindal, Timbuktu i częścią regionu Mopti. 6 kwietnia 2012 roku Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu, częściowo kontrolujący ten obszar, ogłosił jednostronnie niepodległość tych terytoriów jako niepodległe państwo Azawad, którego niepodległości nie uznało Mali, ani społeczność międzynarodowa[5]. Pod koniec czerwca 2012 roku Narodowy Ruch Wyzwolenia Azawadu utracił kontrolę nad tym obszarem na rzecz islamistycznych i antyniepodległościowych ugrupowiań powiązanych z Al-Kaidą[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dziewczynka Bozo w Bamako

Populacja Mali jest szacowana na 14,5 miliona osób. 64% populacji w 2010 roku mieszkało na terenach wiejskich[7]. Większość populacji kraju zamieszkuje jego południowy teren.

W 2011 roku 47,3% Malijczyków było w wieku poniżej 15 lat, 49,7% miało 15-64 lata, a 3% było w wieku powyżej 64 lat[7]. Mediana wieku wynosiła 16,3 lat (15,9 dla mężczyzn, 16,4 dla kobiet)[7]. Współczynnik urodzeń w 2012 roku wynosił 14,15 na 1000 mieszkańców, a współczynnik dzietności 6,35 dzieci na kobietę[7]. Śmiertelność w 2012 roku wynosiła 13,94 zgonów na 1000 mieszkańców[7]. Średnia długość życia wynosi 53,06 lat (51,43 dla mężczyzn, 54,73 dla kobiet)[7]. Mali jest trzecim krajem na świecie pod względem największego współczynnika umieralności niemowląt, który wynosi 109,8 na 1000 żywych urodzeń[7].

Językiem urzędowym w Mali jest język francuski, ale powszechnie używane są też liczne języki afrykańskie używane przez różne grupy etniczne. Około 80% ludności posługuje się językiem bambara[7].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Islam dotarł do Afryki Zachodniej w XI wieku i pozostaje dominującą religią w większości krajów w regionie. Szacuje się, że 90% Malijczyków to muzułmanie, 9% to wyznawcy tradycyjnych religii afrykańskich i animiści, a pozostały 1% to chrześcijanie[7]. Ateizm i agnostycyzm są rzadko spotykane, a większość Malijczyków praktykuje swoje religie[8]. Konstytucja Mali definiuje kraj jako państwo świeckie i zapewnia wolność wyznania, a malijski rząd w dużej mierze przestrzega tego prawa[8].

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[9][10]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • VIII-1078 rok - ziemie dzisiejszego Mali wchodzą w skład Imperium Ghany

Imperium Mali

Mali w 1350 r.
Mali w 1530 r.
Mali w 1625 r.
  • 1235 - Sundiata Keïta z plemienia Mande zakłada Imperium Mali
  • 1312 - władzę objął Musa I
  • XVI wiek - terytorium Mali pod kontrolą państwa Songhaj
  • XVII wiek - upadek Imperium Mali.

kolonia Francji

  • XIX wiek - tereny dzisiejszego Mali opanowuje Francja
  • 1905 - tereny dzisiejszego Mali włączono do Sudanu Francuskiego
  • 1959 – Utworzenie przez Sudan Francuski i Senegal Federacji Mali

Prezydentura Modibo Keita (1960-1968)

  • 1960
    • 20 czerwca – Ogłoszenie niepodległości przez Mali
    • 20 sierpnia – Wycofanie się Senegalu z federacji.
    • Prezydentem zostaje Modibo Keita

Dyktatura Moussa Traoré (1968-1991)

Demokracja 1991 - 2011

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

PKB na 1 mieszkańca wynosi 1 200 USD.

Podstawową gałęzią gospodarki jest rolnictwo. Bawełna jest najważniejszym produktem eksportowym i w 2002 jej produkcja sięgnęła 620 tys. ton.[11] Jest eksportowana do krajów rozwiniętych głównie przez Senegal oraz Wybrzeże Kości Słoniowej. Ponadto innymi ważnymi produktami rolniczymi ryż, kukurydza, proso, tytoń i warzywa. W rolnictwie pracuje około 80% społeczeństwa, podczas gdy na sektor usług składa się 15%.

Mali jest, po RPA i Ghanie, trzecim największym producentem złota w Afryce[12]. Rozwój wydobycia złota pozwolił na zmniejszenie negatywnych skutków spadku cen bawełny na światowych rynkach, gdyż razem stanowią 80% zysków z eksportu. Pozostałe gospodarczo istotne surowce mineralne to halit, kaolin, wapień i fosforany[13].

Za sektor energetyczny w Mali odpowiedzialna jest Energie du Mali (EDM). Energetyka wodna ma największe znaczenie w produkcji energii, zapewniając ponad połowę jej zapotrzebowania. W 2002 wyprodukowano łącznie 700 GWh pochodzącej z elektrowni wodnych[11].

Mali jest członkiem Organizacji dla Harmonizacji Prawa Afrykańskiego (OHADA).

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Malijska muzyka jest w dużej mierze związana z tradycją griotów, zwanych "Strażnikami pamięci"[14]. Jest zróżnicowana i posiada wiele odmiennych rodzajów. Za najbardziej charakterystyczne postacie malijskiej muzyki można uznać Toumani Diabaté (wirtuoz gry na korze), blusowego gitarzystę Ali Farka Touré, tuareski zespół Tinariwen oraz wielu przedstawicieli muzyki pop tj. Salif Keita, duet Amadou & Mariam, Oumou Sangaré i Habib Koité.

Literatura malijska ma mniejsze znaczenie niż muzyka, pomimo że ten rejon do czasu nastania kolonii zawsze był najbardziej prężnym ośrodkiem intelektualnym Afryki. Amadou Hampâté Bâ był najbardziej znanym historykiem, który poświęcił sporą część swojej twórczości spisaniu tradycji oralnej griotów, mającej największe znaczenie w malijskiej literaturze[15]. Wśród znanych literatów można wymienić Amadou Hampâté Bâ, Yambo Ouologuem, Moussa Konaté oraz Fily Dabo Sissoko.

Osadnictwo[edytuj | edytuj kod]

Bamako skupia przeszło 40% ludności miejskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Mali

Przypisy

  1. Symboles de la République - L’Hymne National du Mali (fr.). koulouba.pr.ml. [dostęp 2009-10-03].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  3. Encyklopedia PWN - warunki naturalne
  4. LOI N°99-035/ DU 10 AOUT 1999 PORTANT CREATION DES COLLECTIVITES TERRITORIALES DE CERCLES ET DE REGIONS. [archiwum] (fr.). matcl.gov.ml. [dostęp 2012-04-13].
  5. Tuareg rebels declare the independence of Azawad, north of Mali (ang.). alarabiya.net. [dostęp 2012-04-13].
  6. Islamists declare full control of Mali's north (ang.). Reuters, 2012-06-29. [dostęp 2012-06-30].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 CIA Factbook (ang.). cia.gov. [dostęp 2012-04-13].
  8. 8,0 8,1 COUNTRY PROFILE: MALI (ang.). loc.gov. [dostęp 2012-04-14].
  9. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].
  10. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-01].
  11. 11,0 11,1 Cavendish, Marshall (2007). World and Its Peoples: Middle East, Western Asia, and Northern Africa. Tarrytown, New York: Marshall Cavendish. ISBN 978-0-7614-7571-2.
  12. Mali's golden hope.
  13. Mali. [dostęp 25-04-2012].
  14. History of ancient Mali. [dostęp 24-04-2012].
  15. Velton, Ross. Mali. Bradt Travel Guides (2004), str. 28 ISBN 1-84162-077-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]