Valdas Adamkus

Valdas Adamkus
Data i miejsce urodzenia	3 listopada 1926 Kowno
Prezydent Litwy
Okres urzędowania	od 26 lutego 1998 do 25 lutego 2003
Poprzednik	Algirdas Brazauskas
Następca	Rolandas Paksas
Prezydent Litwy
Okres urzędowania	od 12 lipca 2004 do 12 lipca 2009
Poprzednik	Artūras Paulauskas
Następca	Dalia Grybauskaitė
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Prezydenci Valdas Adamkus i Lech Kaczyński, grudzień 2007

Valdas Adamkus (ur. 3 listopada 1926 w Kownie) – litewski polityk i działacz społeczny, przewodniczący "Rady Amerykanów Litewskiego Pochodzenia", prezydent Litwy (1998–2003 oraz 2004–2009).

Dzieciństwo i młodość

Urodził się w Kownie jako Voldemaras Adamkavičius w rodzinie urzędniczej. Ojciec był jednym z założycieli i wykładowców szkoły lotniczej w przedwojennej Litwie. Adamkus zdobywał wiedzę w kowieńskim gimnazjum "Aušra" ("Świt"), podczas wojny przyłączając się do antyniemieckiego ruchu oporu. Kolportował wtedy podziemną gazetę, m.in. patriotyczne pismo Młodzi, czuwajcie! (Jaunime, budek!). Po krótkim pobycie z rodzicami w Niemczech w 1944 Adamkus powrócił na Litwę w celu walki z sowieckim okupantem. Walczył w bitwie pod Sedą, lecz wkrótce musiał opuścić kraj. Po ukończeniu litewskiego gimnazjum w Niemczech, immatrykulował się na wydziale nauk przyrodniczych uniwersytetu w Monachium. Pracował dla YMCA (pomagając uchodźcom). Zdobył dwa medale podczas Olimpiady Narodów Zniewolonych w 1948.

Pobyt w USA

W 1949 emigrował do USA, gdzie na krótko znalazł pracę w warsztacie samochodowym. W 1951 założył własny klub sportowy dla mniejszości litewskiej Lituanica.

Adamkus był aktywnym organizatorem demonstracji i petycji przeciwko zniewoleniu Litwy, 1961-1964 członkiem zarządu Wspólnoty Litewskiej, członkiem i przewodniczącym "Rady Amerykanów Litewskiego Pochodzenia". Organizował w 1983 Światowe Zawody Sportowców Litewskich. W latach 70. rozpoczął pracę w instytucjach amerykańskich zajmujących się ochroną środowiska. Był aktywnym członkiem Partii Republikańskiej. Od czasu do czasu odwiedzał Litwę, przemycając książki o tematyce litewskiej zakazane w ZSRR. W 1989 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Wilnie. Odznaczony również przez uczelnie w Indiana i Illinois za wkład w ochronę Wielkich Jezior. Prezydent Clinton wysłał specjalny list z podziękowaniami, gdy Adamkus zrezygnował z wieloletniego szefostwa amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska.

Powrót na Litwę

W 1993 Adamkus prowadził kampanię wyborczą emigracyjnego kandydata na prezydenta Litwy Stasysa Lozoraitisa, włączył się również w organizację wyborów parlamentarnych w 1996 (popierał siły umiarkowanie prawicowe), sam jednakże nie zdecydował się na start. W 1997 Adamkus został wystawiony przez Litewską Unię Centrystów na kandydata do Rady Miejskiej w Szawlach.

Prezydentura

W styczniu 1998 wybrano go prezydentem Litwy, niewielką przewagą wygrał w rywalizacji z socjaldemokratą Artūrasem Paulauskasem. Aktywnie uczestniczył w procesie przystąpienia Litwy do NATO i Unii Europejskiej. Szefem państwa pozostawał do stycznia 2003, gdy nieoczekiwanie przegrał w drugiej turze wyborów prezydenckich z Rolandasem Paksasem.

Powrót Adamkusa do pałacu prezydenckiego przy placu Dowkonta w Wilnie umożliwiło odsunięcie od władzy Paksasa po ujawnieniu jego udziału w aferze korupcyjnej. W II turze przedterminowych wyborów prezydenckich w czerwcu 2004 Adamkus pokonał nieznaczną większością głosów (52,4%) Kazimierę Prunskienė. Został zaprzysiężony po powtórnym wyborze 12 lipca 2004.

Żoną Adamkusa jest Alma Adamkienė.

Ordery i odznaczenia

• Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną Orderu Witolda Wielkiego (Litwa)
• Gwiazda Tysiąclecia Litwy (2009)
• Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia)
• Order Krzyża Ziemi Maryjnej I klasy (Estonia)
• Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia)
• Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja)
• Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja)
• Najwyższy Order Chryzantemy (Japonia)
• Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy)
• Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa (Norwegia)
• Order Orła Białego (1999, Polska)
• Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (nadany postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 15 kwietnia 2009, uhonorowanie odbyło się 16 kwietnia tego samego roku w czasie oficjalnej wizyty w Pałacu Prezydenckim w Warszawie
• Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja)
• Order "Za zasługi" I stopnia (Ukraina)
• Order "Za wybitne zasługi" (Uzbekistan)
• Order Wolności (Ukraina)
• Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania)
• Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi Republiki Italii (Włochy)