Valdas Adamkus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Valdas Adamkus
Valdas Adamkus 16072008.jpg
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1926
Kowno
Prezydent Litwy
Okres urzędowania od 26 lutego 1998
do 25 lutego 2003
Poprzednik Algirdas Brazauskas
Następca Rolandas Paksas
Prezydent Litwy
Okres urzędowania od 12 lipca 2004
do 12 lipca 2009
Poprzednik Artūras Paulauskas
Następca Dalia Grybauskaitė
Odznaczenia
Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Gwiazda Tysiąclecia Litwy Odznaka za Zasługi dla Republiki Austrii - Wielka Gwiazda Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Order Stara Płanina (Bułgaria) Kollana Orderu Zasługi Chile Order Krzyża Ziemi Maryjnej I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Najwyższy Order Chryzantemy (Japonia) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN Kollana Orderu Gwiazdy Rumunii Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Order „Za zasługi” I stopnia (Ukraina) Order Wolności (Ukraina) Order „Za wybitne zasługi” (Uzbekistan) Krzyż Wielki z Kollaną Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (cywilny) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Prezydenci Valdas Adamkus i Lech Kaczyński, grudzień 2007

Valdas Adamkus (ur. 3 listopada 1926 w Kownie) – litewski polityk i działacz społeczny, przewodniczący "Rady Amerykanów Litewskiego Pochodzenia", prezydent Litwy (1998–2003 oraz 2004–2009).

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kownie jako Voldemaras Adamkavičius w rodzinie urzędniczej. Ojciec był jednym z założycieli i wykładowców szkoły lotniczej w przedwojennej Litwie. Adamkus zdobywał wiedzę w kowieńskim gimnazjum "Aušra" ("Świt"), podczas wojny przyłączając się do antyniemieckiego ruchu oporu. Kolportował wtedy podziemną gazetę, m.in. patriotyczne pismo Młodzi, czuwajcie! (Jaunime, budek!). Po krótkim pobycie z rodzicami w Niemczech w 1944 Adamkus powrócił na Litwę w celu walki z sowieckim okupantem. Walczył w bitwie pod Sedą, lecz wkrótce musiał opuścić kraj. Po ukończeniu litewskiego gimnazjum w Niemczech, immatrykulował się na wydziale nauk przyrodniczych uniwersytetu w Monachium. Pracował dla YMCA (pomagając uchodźcom). Zdobył dwa medale podczas Olimpiady Narodów Zniewolonych w 1948.

Pobyt w USA[edytuj | edytuj kod]

W 1949 emigrował do USA, gdzie na krótko znalazł pracę w warsztacie samochodowym. W 1951 założył własny klub sportowy dla mniejszości litewskiej Lituanica.

Adamkus był aktywnym organizatorem demonstracji i petycji przeciwko zniewoleniu Litwy, 1961-1964 członkiem zarządu Wspólnoty Litewskiej, członkiem i przewodniczącym "Rady Amerykanów Litewskiego Pochodzenia". Organizował w 1983 Światowe Zawody Sportowców Litewskich. W latach 70. rozpoczął pracę w instytucjach amerykańskich zajmujących się ochroną środowiska. Był aktywnym członkiem Partii Republikańskiej. Od czasu do czasu odwiedzał Litwę, przemycając książki o tematyce litewskiej zakazane w ZSRR. W 1989 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Wilnie. Odznaczony również przez uczelnie w Indiana i Illinois za wkład w ochronę Wielkich Jezior. Prezydent Clinton wysłał specjalny list z podziękowaniami, gdy Adamkus zrezygnował z wieloletniego szefostwa amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska.

Powrót na Litwę[edytuj | edytuj kod]

W 1993 Adamkus prowadził kampanię wyborczą emigracyjnego kandydata na prezydenta Litwy Stasysa Lozoraitisa, włączył się również w organizację wyborów parlamentarnych w 1996 (popierał siły umiarkowanie prawicowe), sam jednakże nie zdecydował się na start. W 1997 Adamkus został wystawiony przez Litewską Unię Centrystów na kandydata do Rady Miejskiej w Szawlach.

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1998 wybrano go prezydentem Litwy, niewielką przewagą wygrał w rywalizacji z socjaldemokratą Artūrasem Paulauskasem. Aktywnie uczestniczył w procesie przystąpienia Litwy do NATO i Unii Europejskiej. Szefem państwa pozostawał do stycznia 2003, gdy nieoczekiwanie przegrał w drugiej turze wyborów prezydenckich z Rolandasem Paksasem.

Powrót Adamkusa do pałacu prezydenckiego przy placu Dowkonta w Wilnie umożliwiło odsunięcie od władzy Paksasa po ujawnieniu jego udziału w aferze korupcyjnej. W II turze przedterminowych wyborów prezydenckich w czerwcu 2004 Adamkus pokonał nieznaczną większością głosów (52,4%) Kazimierę Prunskienė. Został zaprzysiężony po powtórnym wyborze 12 lipca 2004.

Żoną Adamkusa jest Alma Adamkienė.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy