Dalia Grybauskaitė

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dalia Grybauskaitė
Dalia Grybauskaitė.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 marca 1956
Wilno
Prezydent Republiki Litewskiej
Okres urzędowania od 12 lipca 2009
Poprzednik Valdas Adamkus
Minister finansów Litwy
Okres urzędowania od 4 lipca 2001
do 1 maja 2004
Poprzednik Jonas Lionginas
Następca Algirdas Butkevičius
Komisarz Europejski ds. Edukacji i Kultury
Okres urzędowania od 1 maja 2004
do 11 listopada 2004
Poprzednik Viviane Reding
Następca Ján Figeľ
Komisarz Europejski ds. Budżetu i Programowania Finansowego
Okres urzędowania od 22 listopada 2004
do 1 lipca 2009
Poprzednik Markos Kyprianou
Następca Algirdas Šemeta
Odznaczenia
Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną Orderu Witolda Wielkiego Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Krzyż Wielki Orderu Sokoła Islandzkiego (Islandia) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Wielki Oficer Orderu Świętego Karola (Monako)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Lech Kaczyński i Dalia Grybauskaitė

Dalia Grybauskaitė (wym. [ˈdaːlʲæ ɡʲrʲiːbɒʊsˈkaɪtʲeː]; ur. 1 marca 1956 w Wilnie) – litewska polityk i ekonomistka. Od 12 lipca 2009 prezydent Litwy, była minister finansów (2001–2004) oraz komisarz ds. budżetu i programowania finansowego w Komisji Europejskiej (2004–2009).

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

W 1983 ukończyła studia ekonomiczne na Uniwersytecie Leningradzkim, a w 1988 uzyskała stopień kandydata nauk ekonomicznych (odpowiednik stopnia doktora) w Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR w Moskwie. W 1991 ukończyła kurs w ramach programu specjalnego dla kadry kierowniczej w School of Foreign Service na Uniwersytecie Georgetown. Oprócz języka litewskiego deklaruje również znajomość języków angielskiego, rosyjskiego, polskiego i francuskiego[1].

Działalność zawodowa[edytuj | edytuj kod]

W wieku 19 lat podjęła pracę w Filharmonii Państwowej Litewskiej SRR w Wilnie. W trakcie studiów pracowała w zakładach futrzarskich w Leningradzie. Po ukończeniu studiów wróciła na Litwę i przez kilka miesięcy pełniła funkcję sekretarza w Litewskiej Akademii Nauk. W latach 80. była wykładowcą ekonomii politycznej w Wyższej Szkole Partyjnej w Wilnie.

W latach 1990–1991 była kierownikiem Wydziału Naukowego w Instytucie Ekonomii, a w 1991 dyrektorem programowym w biurze Rządu Republiki Litewskiej. Od 1991 do 1993 pełniła funkcję dyrektora departamentu europejskiego w Ministerstwie Współpracy Gospodarczej z Zagranicą. Od 1993 była dyrektorem departamentu ekonomicznego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, pełniąc jednocześnie funkcje przewodniczącej Komitetu Zarządzania Pomocą Phare i G-24 oraz Głównego Negocjatora ds. Umowy o Wolnym Handlu z Unią Europejską.

Działalność publiczna do 2009[edytuj | edytuj kod]

W latach 1994–1995 była posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym w przedstawicielstwie Litwy przy Unii Europejskiej, zastępcą Głównego Negocjatora ds. Układu Europejskiego z Unią Europejską oraz przedstawicielem Koordynatora Pomocy Państwowej w Brukseli. Od 1996 pełniła funkcję ministra pełnomocnego w Ambasadzie Litwy w Stanach Zjednoczonych. W latach 1999–2000 zajmowała stanowisko wiceministra finansów oraz Głównego Negocjatora w negocjacjach z Międzynarodowym Funduszem Walutowym i Bankiem Światowym. W latach 2000–2001 była wiceministrem spraw zagranicznych i zastępcą szefa delegacji litewskiej w negocjacjach o przystąpieniu do Unii Europejskiej.

Na początku lipca 2001 objęła tekę ministra finansów w nowo utworzonym rządzie Algirdasa Brazauskasa. 1 maja 2004, w dniu przyjęcia Litwy do Unii Europejskiej, została powołana w skład Komisji Europejskiej, jako komisarz odpowiedzialny za edukację i kulturę (wspólnie z Viviane Reding). W utworzonej 22 listopada 2004 Komisji pod przewodnictwem José Barroso odpowiadała za programowanie finansowe i budżet.

W latach 1979–1988 była członkiem KPZR. Od tego czasu pozostaje bezpartyjna[2].

Prezydent Republiki Litewskiej[edytuj | edytuj kod]

Dalia Grybauskaitė była wymieniana w gronie potencjalnych kandydatów na stanowisko prezydenta Litwy w wyborach w 2009. 26 lutego 2009 oficjalnie ogłosiła swoją decyzję o starcie w wyborach jako kandydatka niezależna[3]. Poparcie dla niej wyraziły dwa ugrupowania koalicji rządowej: Związek Ojczyzny[4] i Ruch Liberalny[5].

W wyborach prezydenckich z 17 maja 2009 Dalia Grybauskaitė odniosła zwycięstwo już w pierwszej turze głosowania. Zdystansowała rywali, zdobywając 69% głosów poparcia[6][7]. 12 lipca 2009 została zaprzysiężona na stanowisku prezydenta Litwy, stając się w ten sposób pierwszą kobietą sprawującą ten urząd[8]. 11 listopada 2009, 2010 i 2011 na zaproszenie prezydentów Polski gościła na uroczystościach Święta Niepodległości przed Grobem Nieznanego Żołnierza, podczas których wygłaszała przemówienia w języku polskim.

W 2014 zdecydowała się ubiegać o reelekcję w kolejnych wyborach prezydenckich[9]. W pierwszej turze wyborów zdobyła 611 293 głosów (tj. 45,89%), przechodząc do drugiej tury z kandydatem LSDP Zigmantasem Balčytisem[10]. W ponownym głosowaniu z 25 maja 2014 pokonała kandydata lewicy, otrzymując 57,87% głosów ważnych[11].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 2003 odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Wielkiego Księcia Giedymina. W 2009 została damą Orderu Witolda Wielkiego ze złotym łańcuchem. W 2011 odznaczona przez prezydenta Valdisa Zatlersa Orderem Trzech Gwiazd I klasy[12]. Uhonorowano ją także m.in. Krzyżem Wielkim Orderu Świętego Olafa, Krzyżem Uznania Republiki Łotewskiej I klasy[13] oraz Orderem Sokoła Islandzkiego[14].

W 2012 otrzymała Nagrodę Karola Wielkiego[15].

Przypisy

  1. Curriculum Vitae of Dr. Dalia Grybauskaitė (ang.). europa.eu. [dostęp 28 kwietnia 2014].
  2. Joanna Hyndle: Dalia Grybauskaite zwycięzcą w wyborach prezydenckich na Litwie. osw.waw.pl, 19 maja 2009. [dostęp 24 maja 2009].
  3. Grybauskaite kandyduje w wyborach prezydenckich. znadwilii.lt, 26 lutego 2009. [dostęp 24 maja 2009].
  4. Konserwatyści poprą D. Grybauskaitė. znadwilii.lt, 7 marca 2009. [dostęp 24 maja 2009].
  5. Ruch Liberałów wyraża poparcie dla D. Grybauskaitė. znadwilii.lt, 7 marca 2009. [dostęp 24 maja 2009].
  6. Grybauskaite wygrała wybory. Litwa będzie miała pierwszą prezydent. gazeta.pl, 18 maja 2009. [dostęp 24 maja 2009].
  7. Lithuania gets first woman leader (ang.). bbc.co.uk, 18 maja 2009. [dostęp 24 maja 2009].
  8. Dalia Grybauskaite zaprzysiężona na prezydenta. znadwilii.lt, 12 lipca 2009. [dostęp 6 grudnia 2009].
  9. Grybauskaitė chce powalczyć o drugą kadencję. kurierwilenski.lt, 3 lutego 2014. [dostęp 13 maja 2014].
  10. Dalia Grybauskaite wygrywa. Ale druga tura jednak będzie. tvn24.pl, 12 maja 2014. [dostęp 13 maja 2014].
  11. 2014 m. gegužės 11 d. Respublikos Prezidento rinkimai (lit.). vrk.lt. [dostęp 26 maja 2014].
  12. Lietuvas valsts apbalvojumus piešķir arī Latvijas kultūras un zinātnes darbiniekiem (łot.). Neatkarīgā Rīta Avīze, 16 lutego 2011. [dostęp 8 maja 2013].
  13. Lietuvas prezidentei piešķir Atzinības krustu (łot.). la.lv, 12 czerwca 2012. [dostęp 8 maja 2013].
  14. Fálkaorðuhafar – Grybauskaite, Dalia (isl.). falkadb.forseti.is. [dostęp 28 kwietnia 2014].
  15. Litauische Präsidentin erhält Karlspreis 2013 (niem.). handelsblatt.com, 8 grudnia 2012. [dostęp 8 maja 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]