Wodnicha późna
| Wodnicha późna | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | wodnichowate |
| Rodzaj | wodnicha |
| Gatunek | wodnicha późna |
| Nazwa systematyczna | |
| Hygrophorus hypothejus (Fr.) Fr[2]. Epicr. syst. mycol.: 324 (Uppsala, 1838) |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
_Fr_206339.jpg)
_Fr_176488.jpg)
Wodnicha późna, wodnicha jasnożółta, oślaz jasnożółty (Hygrophorus hypothejus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów owocnikowych należący do rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae).
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnicy 1–6 (do 10) cm, barwy oliwkowobrązowej, oliwkowobrunatnej, w centrum nieco ciemniejszy, u dojrzałych owocników miejscami odbarwiający się żółtawo, pokryty śluzowatą skórką. Pokrój kapelusza jest u młodych owocników półkulisty lub dzwonkowaty, potem wypukły lub rozpostarty, przeważnie z garbkiem na środku[3]. U starszych osobników śluz na skórce ulega zaschnięciu, lub zostaje zmyty przez deszcze[4]. Czasami (rzadko) można spotkać odmianę o pomarańczowożółtym kapeluszu[5].
- Hymenofor
- Blaszkowaty, blaszki początkowo barwy kremowej, potem żółte, szerokie i rzadko rozstawione, miękkie i nieco zbiegające na trzon[3].
- Trzon
- Cylindryczny, u podstawy czasami zwężony, długości 5–7 cm, średnicy 0,3–0,7 cm, barwy żółtawej, u młodych owocników pokryty grubą warstwą śluzu poniżej strefy pierścieniowej. Pękający śluz może tworzyć paskowaty wzór[3]
- Miąższ
- Barwy żółtawej, miękki, w trzonie raczej łykowaty, bez lub o nieznaczym owocowym zapachu[3].
- Zarodniki
- Wodnicha jasnożółta, jak wszystkie grzyby z gromady Basidiomycota, wytwarza zarodniki na podstawkach. Mają one pokrój eliptyczny, wymiary 7–9×4–5,5 μm i są gładkie, hialinowe. Wysyp zarodników jest biały, nieamyloidalny[3].
Występowanie i ochrona [edytuj]
Występowanie wodnichy jasnożółtej potwierdzono w Austrii, Czechach, Danii, Finlandii, Francji, Hiszpanii, Japonii, Korei Południowej, Korei Północnej, Niemczech, Norwegii, Polsce, Słowenii, Stanach Zjednoczonych, Szwecji i Wielkiej Brytanii[6]. W niektórych regionach Europy jest częsta. W Europie owocuje dopiero po pierwszych przymrozkach (późną jesienią i wczesną zimą). Czasami jej owocniki można znaleźć nawet pod śniegiem. Występuje zarówno na nizinach, jak i w górach. Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, głównie pod sosnami i często grupowo[7].
Znaczenie [edytuj]
Gatunek ten jest wykorzystywany do mikoryzacji sadzonek sosny zwyczajnej (Pinus silvestris). Zastosowanie szczepionek zawierających grzybnię tego gatunku zwiększa przyrost roczny o 42%, a wytwarzanie pąków szczytowych o 59%[8]. Wodnicha jasnożółta była też badana pod kątem przydatności jako gatunku wskaźnikowego ołowiu i kadmu. Średnia zawartość ołowiu w kapeluszach owocników zebranych w południowej Polsce wynosi 11,64 μg/g (przy zmienności od 3,67 do 63,10 μg/g), a w trzonach 10,74 μg/g (od 2,76 do 25,01 μg/g), natomiast kadmu odpowiednio 1,77 μg/g (od 0,55 do 31,69 μg/g) i 1,28 μg/g (od 0,07 do 67,78 μg/g)[9].
Grzyb jadalny, w Polsce jednak zazwyczaj nie jest zbierany[10]. Tymczasem jego charakterystyczny okres owocowania czyni ten gatunek wydajnym źródłem świeżych grzybów w okresie ich ograniczonej dostępności, szczególnie w tych regionach, gdzie wodnicha ta występuje licznie[11].
Synonimy [edytuj]
- Agaricus hypothejus Fr., 1818
- Hygrophorus aureus Arrh., 1863
- Hygrophorus hypothejus var. aureus (Arrh.) Imler, 1935
- Hygrophorus hypothejus var. expallens Boud., 1905
- Limacium aureum (Arrh.) Ricken, 1910
- Limacium hypothejum (Fr.) P. Kumm., 1871
- Limacium hypothejus (Fr.) P. Kumm., 1871
(na podstawie Species Fungorum[2]).
Gatunki podobne [edytuj]
Czas owocowania wodnichy jasnożółtej ogranicza możliwość pomylenia jej owocników z innymi gatunkami. Jako podobne podaje się gatunki:
- wodnicha oliwkowobiała (Hygrophorus olivaceoalbus), która ma oliwkowy odcień kapelusza, a trzon jest zygzakowato paseczkowany[10].
- wodnicha modrzewiowa (Hygrophorus lucorum). Jest cytrynowożółta, mniej sluzowata i rosnie tylko pod modrzewiami[11]
- lejkówka zimowa (Clitocybe brumalis).
Przypisy
- ↑ Bisby, Roskov, Orrell, Nicolson, Paglinawan, Bailly, Kirk, Bourgoin, Baillargeon: 2009 Annual Checklist (ang.). W: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 31 grudnia 2009].
- ↑ 2,0 2,1 Paul Kirk: CABI Bioscience Databases (ang.). [dostęp 31 grudnia 2009].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 130. ISBN 8374045132.
- ↑ zbiorowe: Leksykon grzybów. Wydrukowano w Chinach. ISBN 3-89836-604-9.
- ↑ Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ GBIF: Hygrophorus hypothejus – GBIF Portal (ang.). [dostęp 31 grudnia 2009].
- ↑ Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ Jerzy Kubiak. Wpływ różnych szczepionek mikoryzowych na wzrost sosny i liczbę pączków.. „Inżynieria Rolnicza”. 91, s. 123, 2007. ISSN 14297264.
- ↑ Jerzy Kwapuliński i.in.. Badanie nad przydatnością wybranych gatunków grzybów do równoczesnej bioindykacji ołowiu i kadmu. „Bromat. Cchem. Toksykol.”. XLII, s. 81-88, 2009.
- ↑ 10,0 10,1 .Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
- ↑ 11,0 11,1 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
