Wodnicha późna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wodnicha jasnożółta)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wodnicha późna
Hygrophorus hypothejus T67.1.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina wodnichowate
Rodzaj wodnicha
Gatunek wodnicha późna
Nazwa systematyczna
Hygrophorus hypothejus (Fr.) Fr.
Epicr. syst. mycol.: 324 (Uppsala, 1838)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Mapa zasięgu wodnichy późnej (kolor czerwony)
Owocniki Hygrophorus hypothejus
2012-03-19 Hygrophorus hypothejus (Fr.) Fr 206339.jpg
Rzadko spotykana odmiana o pomarańczowożółtym kapeluszu

Wodnicha późna (Hygrophorus hypothejus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów owocnikowych należący do rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1992. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako wodnicha jasnożółta, oślaz jasnożółty, wodnicha złota[2]. Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus hypothejus Fr.
  • Hygrophorus aureus Arrh.
  • Hygrophorus hypothejus var. aureus (Arrh.) Imler
  • Hygrophorus hypothejus var. expallens Boud.
  • Hygrophorus hypothejus var. mendax Kalchbr.
  • Limacium aureum (Arrh.) Ricken
  • Limacium hypothejum (Fr.) P. Kumm.
  • Limacium hypothejus (Fr.) P. Kumm.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 1–6 (do 10) cm, barwy oliwkowobrązowej, oliwkowobrunatnej, w centrum nieco ciemniejszy, u dojrzałych owocników miejscami odbarwiający się żółtawo, pokryty śluzowatą skórką. Pokrój kapelusza jest u młodych owocników półkulisty lub dzwonkowaty, potem wypukły lub rozpostarty, przeważnie z garbkiem na środku[4]. U starszych osobników śluz na skórce ulega zaschnięciu, lub zostaje zmyty przez deszcze[5]. Czasami (rzadko) można spotkać odmianę o pomarańczowożółtym kapeluszu[6].

Hymenofor

Blaszkowaty, blaszki początkowo barwy kremowej, potem żółte, szerokie i rzadko rozstawione, miękkie i nieco zbiegające na trzon[4].

Trzon

Cylindryczny, u podstawy czasami zwężony, długości 5–7 cm, średnicy 0,3–0,7 cm, barwy żółtawej, u młodych owocników pokryty grubą warstwą śluzu poniżej strefy pierścieniowej. Pękający śluz może tworzyć paskowaty wzór[4]

Miąższ

Barwy żółtawej, miękki, w trzonie raczej łykowaty, bez lub o nieznaczym owocowym zapachu[4].

Zarodniki

Wodnicha jasnożółta, jak wszystkie grzyby z gromady Basidiomycota, wytwarza zarodniki na podstawkach. Mają one pokrój eliptyczny, wymiary 7–9×4–5,5 μm i są gładkie, hialinowe. Wysyp zarodników jest biały, nieamyloidalny[4].

Występowanie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Występowanie wodnichy jasnożółtej potwierdzono w Austrii, Czechach, Danii, Finlandii, Francji, Hiszpanii, Japonii, Korei Południowej, Korei Północnej, Niemczech, Norwegii, Polsce, Słowenii, Stanach Zjednoczonych, Szwecji i Wielkiej Brytanii[7]. W niektórych regionach Europy jest częsta. W Europie owocuje dopiero po pierwszych przymrozkach (późną jesienią i wczesną zimą). Czasami jej owocniki można znaleźć nawet pod śniegiem. Występuje zarówno na nizinach, jak i w górach. Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, głównie pod sosnami i często grupowo[8].

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status I – gatunek o nieokreślonym zagrożeniu[9].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Gatunek ten jest wykorzystywany do mikoryzacji sadzonek sosny zwyczajnej (Pinus silvestris). Zastosowanie szczepionek zawierających grzybnię tego gatunku zwiększa przyrost roczny o 42%, a wytwarzanie pąków szczytowych o 59%[10]. Wodnicha jasnożółta była też badana pod kątem przydatności jako gatunku wskaźnikowego ołowiu i kadmu. Średnia zawartość ołowiu w kapeluszach owocników zebranych w południowej Polsce wynosi 11,64 μg/g (przy zmienności od 3,67 do 63,10 μg/g), a w trzonach 10,74 μg/g (od 2,76 do 25,01 μg/g), natomiast kadmu odpowiednio 1,77 μg/g (od 0,55 do 31,69 μg/g) i 1,28 μg/g (od 0,07 do 67,78 μg/g)[11].

Grzyb jadalny, w Polsce jednak zazwyczaj nie jest zbierany[12]. Tymczasem jego charakterystyczny okres owocowania czyni ten gatunek wydajnym źródłem świeżych grzybów w okresie ich ograniczonej dostępności, szczególnie w tych regionach, gdzie wodnicha ta występuje licznie[13].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Czas owocowania wodnichy jasnożółtej ogranicza możliwość pomylenia jej owocników z innymi gatunkami. Jako podobne podaje się gatunki:

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 130. ISBN 8374045132.
  5. zbiorowe: Leksykon grzybów. Wydrukowano w Chinach. ISBN 3-89836-604-9.
  6. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. GBIF: Hygrophorus hypothejus – GBIF Portal (ang.). [dostęp 31 grudnia 2009].
  8. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  9. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  10. Jerzy Kubiak. Wpływ różnych szczepionek mikoryzowych na wzrost sosny i liczbę pączków.. „Inżynieria Rolnicza”. 91, s. 123, 2007. ISSN 14297264. 
  11. Jerzy Kwapuliński i.in.. Badanie nad przydatnością wybranych gatunków grzybów do równoczesnej bioindykacji ołowiu i kadmu. „Bromat. Cchem. Toksykol.”. XLII, s. 81-88, 2009. 
  12. 12,0 12,1 .Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  13. 13,0 13,1 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.