Zabytki fryzyńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
strona 160v (7 z 9)

Zabytki fryzyńskie – najstarszy zachowany zabytek literacki spisany w języku słoweńskim.

Istnieje kilka innych nazw na określenie tego manuskryptu:

  • brižinski spomeniki (nazwa słoweńska)
  • zabytki z Freising i rękopisy z Freising

Pochodzi z X/XI wieku i spisany jest alfabetem łacińskim – tzw. karolińską minuskułą. Odnaleziony został w 1806 roku przez Jožefa Docena w Monachium, a tam był przywieziony z Freising (Brižinj) w 1803 r., teraz przechowywane w Monachium w Bayerische Staatsbibliothek.

Dzieło to stanowi część łacińskiego kodeksu Codex latinus monacensis i składa się z trzech tekstów:

  • 1. i 3. tekst to wzory spowiedzi powszechnych – wypowiedzi performatywne
  • 2. tekst to homilia, nawoływanie do pokuty – Adhortatio ad poenitentiam

Homilia jest najczęściej porównywana do tekstu Klemensa z Ochrydy Na pamet apostola i mučenika. Łączy się ją także z tekstami zachodnimi z XI w. – Exhortatis ad pleneti Christiana.

Teksty słowiańskie[edytuj | edytuj kod]

Teksty słowiańskie znajdują sią w dwóch częściach pisanych różnymi rękoma.

  • 1. strony 78r[1], i około połowy strony 78v[2] – Na stronie 78r tekst pisany wzdłuż linii. Marginesy na s. 78r wynoszą L 15 mm, P 45, D 40, G 20.
  • 2. strony 158v[3], 159r[4], 159v[5] i fragment na stronie 160r[6]. Tekst pisany jest w dwóch kolumnach, występują zmiany atramentu i pióra.
  • 3. strony 160v[7], 161r[8] i 161v[9]. Ostania strona 161v zawiera tylko 8 linijek w jednej kolumnie. Ciekawa jest kaligrafia linii 7 w tym szczególnie litery M. Reszta tekstu tej strony to tekst po łacinie.

W manuskrypcie słowiańskich jest tylko 9 stron całkowicie lub częściowo zawierających znajome pismo rozróżnialne jako od 2 do 4 dialektów (języków) lub sposobów zapisu (ortografii)[10][11]. Czasami dla odniesienia do stron stosuje się tylko kolejny numer (1 do 9). Strona 78r ma przypisany nr 1.

Najmniej zrozumiały (różnie tłumaczony) jest pisany czerwonym atramentem tekst trzeciej części strony 2 zaczynający się od słów 'Bacco Gospodarzu' (gozþĭðtri). Przy czym Bacco czy Racco odpowiada (w)Iazze czy I azze (zamiana zz <> cc) co ma ponoć znaczyć w języku/dialekcie bardziej północno/zachodnim Wierzę (w boga...). Niektórzy np Kortland nie zauważają tego tekstu w swoich tłumaczeniach. W sumie 2 teksty ze stron 1, 2 oraz 7, 8, 9 zawierają bardzo podobną po przetłumaczeniu treść. Artystyczny poziom tekstu ze stron 7, 8, 9 odczuwa się nie tylko w stylu, ale i w sposobie pisma.

Język[edytuj | edytuj kod]

Pisane w języku Słowian Alpejskich, bliskim prasłowiańskiemu, wolne od zapożyczeń niemieckich. Tine Logar uważa ten język za stadium pośrednie pomiędzy językiem prasłowiańskim, a językiem słoweńskim. Cechy języka zabytku:

  • Utrata przez samogłoski przednie właściwości palatalizujących
  • Zlanie się ps. Y i I w kierunku I
  • Pomieszanie jerów w pozycji mocnej (w słabej zanikały, bądź zostawały śladowo)
  • Ps. DJ > J
  • Ps. TJ > T’
  • Ściągnięcia samogłoskowe z interwokalicznym J – „mojega” > "MEGA"
  • Zachowanie grupy "DL"
  • Zachowanie samogłosek nosowych, zapisywanych często poprzez samogłoskę "O" lub ze spółgłoską nosową "OM"
  • Zachowane stare formy imiesłowu czynnego czasu teraźniejszego
  • Zachowanie aorystu, imperfectum, wołacza
  • Ortografia nie jest konsekwentna i przejrzysta (szczególnie jak się uśredni)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy