Zamek Montfort

Zamek Montfort
Ruiny zamku Montfort
Położenie	Dystrykt Północny (Izrael), Izrael
Położenie na mapie Izraela Zamek Montfort
33°02′41″N 35°13′33″E
Zdjęcia i grafiki w Commons

Montfort (niem. Starkenberg, hebr. מבצר המוֹנפוֹר „Miwtsar (twierdza) haMonfor”, arab. Qal’at el-Qurain) – ruiny twierdzy krzyżowców w regionie Górnej Galilei w północnym Izraelu, ok. 35 km na północny wschód od Hajfy, ok. 20 km na północny wschód od Akki, ok. 13 km na północny wschód od miasta Naharijja i 16 km na południe od granicy z Libanem. Miejsce to jest obecnie parkiem narodowym na terenie rezerwatu przyrody strumienia Keziv.

Nazwa

Nazwa twierdzy pochodzi od dwóch słów francuskich mont (góra) i fort (mocny, silny) i oznacza „warowna, silna, umocniona góra”. Po przejęciu posiadłości przez Krzyżaków nazwano ją Starkenberg, co oznacza to samo w języku niemieckim od stark (ostry, mocny) i berg (góra).

Historia

Dość ciekawie prezentuje się jego historia, gdyż w przeciwieństwie do wielu innych twierdz krzyżowców, pierwotne zabudowania – wzniesione przez przybyłych tu Europejczyków – nie miały przeznaczenia militarnego tylko rolnicze. Nie mające wówczas żadnego strategicznego znaczenia budynki gospodarcze należały do wpływowej francuskiej rodziny De Milly, której zostały odebrane przez wojska Saladyna po bitwie pod Hittin w 1187 roku.

W wyniku III krucjaty krzyżowcy zdobyli Akkę i uczynili ją swoją główną siedzibą. Wraz z tym znacząco wzrosła rola znajdującego się stosunkowo niedaleko Montfortu. W roku 1220 rodzina de Milly, która zdążyła ponownie objąć te tereny w swoje posiadanie, zdecydowała się odsprzedać je zakonowi krzyżackiemu. Krzyżacy rozpoczęli przebudowę budynków, a wobec narastającego konfliktu z templariuszami oraz joannitami zdecydowali się opuścić Akkę i właśnie tu ustanowić swoją główną siedzibę (1229).

Dużą rolę przy budowie zamku odegrał wielki mistrz Herman von Salza, któremu udało się uzyskać niezbędne wsparcie finansowe z Watykanu. Prawdopodobnie fundację zamku wspierał również cesarz Fryderyk II Hohenstauf. Wysiłki przyniosły efekt – Krzyżacy wznieśli potężną twierdzę, która stała się odtąd administracyjną stolicą Zakonu – tu rezydował wielki mistrz i inni dostojnicy oraz znajdowały się zakonne archiwa i skarbiec. I było tak aż do roku 1271, kiedy muzułmanie zajęli Montfort – wówczas Krzyżacy powrócili na najbliższe 20 lat do Akki, a po upadku tego miasta w 1291 roku przenieśli swoją siedzibę do Wenecji.

Do niedawna sądzono, że Krzyżacy poddali jedynie stosunkowo niewielkiej przebudowie starszą warownię. Okazuje się jednak, że wznieśli oni najpewniej od podstaw całą twierdzę, położoną na wąskim grzbiecie jednego ze wzgórz górujących ponad starszą, pierwotną osadą leżącą w dolinie. Niektóre źródła wspominają o istniejącym tu wcześniej zamku, sięgającym początkami 1 połowy XII w., powstałym z inicjatywy templariuszy i zniszczonym przez wojska Saladyna w 1187 r. Miałby on zostać odbudowany i rozbudowany przez zakon krzyżacki. Prawdopodobnie informacje te odnoszą się nie do założenia na wzgórzu, a do samej umocnionej wsi, będącej zapewne rodzajem warownego „folwarku” czy alodium. Jednakże w chwili przejęcia tego obszaru przez niemieckich rycerzy osiedle już zwało się Montfort, co sugeruje, że pierwsza fortalicja na wzniesieniu powstała wcześniej. Niewątpliwie jakieś osadnictwo i jakiś punkt umocniony istniał tu na długo przed Krzyżakami, lecz to czy zajmował on to samo wzgórze co krzyżacka twierdza, a jeśli tak to jaką formę miała ta fortyfikacja i czy wpłynęła ona na kształt budowli z XIII w. – nie wiadomo. Niemniej wynika z nich, że forteca na wzgórzu nie wykorzystuje i nie opiera się na żadnych wcześniejszych pozostałościach. Warto wspomnieć, że na terenie wioski w dolinie, nad potokiem, Krzyżacy bądź gruntownie przebudowali bądź wznieśli od nowa znaczny obiekt pełniący zapewne równocześnie funkcję umocnionego młyna oraz domu dla gości, Być może on właśnie zawiera w sobie mury „przedkrzyżackie”. Budowa twierdzy zakonnej toczyła się najprawdopodobniej w latach 1227-1240.

Stan obecny

Montfort jest średniowiecznym stanowiskiem archeologicznym składającym się z ruin twierdzy zbudowanej przez krzyżowców w czasach Królestwa Jerozolimskiego na wąskim i stromym urwisku nad południowym brzegu strumienia Keziv.

Montfort to twierdza na wąskim grzbiecie wystającym z większej góry. Obrona była skoncentrowana na najsłabszej stronie wschodniej, gdzie zamek jest przyczepiony do góry. Z tej strony znajdują się dwie fosy przed dużą wieżą w kształcie litery D. Wejście do zamku jest po przeciwnej stronie, gdzie rolę ochrony pełni mniejsza wieża-brama. Główne budynki mieszkalne zamku są ułożone w szeregu pomiędzy tymi dwoma wieżami w górnej części bardzo wąskiego grzbietu. Godna uwagi jest sala o sklepieniu wspartym na jednym, centralnie usytuowanym słupie. Po północnej stronie znajdują się pozostałości po zewnętrznych wałach obronnych.

Bibliografia

• Praca zbiorowa: Przewodniki Wiedzy i Życia - Jerozolima i Ziemia Święta. Warszawa: Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2009, s. 185. ISBN 978-837-575-640-1.
• Murphy-O’Connor J.,: Przewodnik po Ziemi Świętej. Warszawa: Vacatio, 1999, s. 429.
• Kennedy, Hugh: Crusader Castles. Cambridge University Press, 2000. ISBN 0-521-79913-9.
• http://www.national-geographic.pl/artykuly/pokaz/rycerze-krzyza/