Rycerstwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Rycerz”. Zobacz też: film pod tym tytułem.
Zawisza Czarny – najsłynniejszy polski rycerz (fragment obrazu Bitwa pod Grunwaldem Jana Matejki)
Ilustracja przedstawiająca XIII-wiecznego rycerza

Rycerstwo – od pełnego średniowiecza stan osób trudniących się służbą wojskową.

Rycerze posiadali specjalny status społeczny i byli przedstawicielami uprzywilejowanej warstwy feudalnej. Jako wasale – osoby podlegające zwierzchności swojego seniora – zobowiązani byli do pełnienia służby wojskowej i do ochrony swojego pana w zamian za przywileje. Ich postępowanie opierało się na specjalnym etosie z uwzględnieniem kodeksu rycerskiego. Godność rycerza była nadawana giermkowi podczas ceremonii pasowania.

W XIII i XIV wieku rycerstwo przekształciło się w szlachtę.

W większości państw europejskich tytuł rycerski stał się jednym z niższych tytułów szlacheckich, np. we Francji jako – chevalier, w Niemczech i Monarchii Austro-WęgierskiejRitter, w Wielkiej Brytaniiknight . W Polsce z uwagi na zasadę równości szlacheckiej rycerstwem tytułowano ogół szlachty, stosując też określenia kawaler (tytuł szlachecki) lub formę łacińskąequitus.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Polskie słowo "rycerz" pochodzi od niem. Ritter, które oznacza jeźdźca, co potwierdza utożsamienie rycerza z jeźdźcem na koniu bojowym. W językach romańskich również zachował się ślad jeździeckich skojarzeń z rycerzem. Francuskie chevalier, hiszp. caballero, port. cavaleiro pochodzą od późnego łac. caballus, co znaczy "jeździec"[1]. Jednocześnie istniało staropolskie określenie na rycerza - raciądz, od psł. *ratęgъ (od *ratъ = walka, jak w imieniu Racibor), które przeszło w nazwę osobową, stąd nazwy miejscowe: Raciąż, Raciążek[2].

Patron[edytuj | edytuj kod]

Patronem rycerzy był święty Jerzy, dziś opiekun harcerzy.

Współczesny obraz rycerza[edytuj | edytuj kod]

W świadomości współczesnej obraz rycerza jawi się jako wizerunek szlachetnego opancerzonego wojownika walczącego konno za pomocą różnorakiej broni białej w obronie słabych i uciśnionych. Został on ukształtowany przez średniowieczną sztukę, m.in. francuskie pieśni rycerskie zwane chansons de geste oraz legendy (Król Artur i Rycerze Okrągłego Stołu), a także przez wyidealizowaną rolę rycerstwa podczas wypraw krzyżowych, kiedy to przedstawiani byli jako nieskazitelni wojownicy w błyszczących zbrojach szerzący Słowo Boże.

W dzisiejszych czasach rekonstrukcją obyczajów i strojów rycerskich zajmują się m.in. bractwa rycerskie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Anna Brzezińska, Poczet rycerzy [w:] Polityka, wydanie specjalne 4/2010, Pomocnik historyczny: 1410 Grunwald, s.27
  2. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s.318

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Contamine P. – Wojna w średniowieczu,Bellona, Gdańsk – Warszawa 2004
  • Baker A. – Rycerstwo średniowiecznej Europy, Świat Książki, Warszawa 2004
  • Barber R. – Rycerze i rycerskość, Bellona, Warszawa 2000
  • Brzustowicz B. – Turniej rycerski w królestwie polskim w późnym Średniowieczu i Renesansie na tle europejskim, DiG, Warszawa 2004
  • Flori J. – Rycerstwo średniowiecznej Francji, Volumen, Warszawa 1999
  • Huizinga J. – Jesień średniowiecza, PIW, Warszawa 1967
  • Iwańczak W. – Tropem rycerskiej przygody, PWN, Warszawa 1985
  • Kusiak F. – Rycerze średniowiecznej Europy łacińskiej, PIW, Warszawa 2002
  • Le Goff, J. (red.) – Człowiek średniowiecza, Warszawa 2000
  • Nadolski A. – Broń i strój rycerstwa polskiego, Ossolineum, Wrocław 1979
  • Ossowska M. – Ethos rycerski i jego odmiany, PWN, Warszawa 1973
  • Pastoureau M. – Życie codzienne we Francji i Anglii w czasach rycerzy Okrągłego Stołu, PIW, Warszawa 1983
  • Franciszek Piekosiński Rycerstwo polskie wieków średnich, 1901
  • Piwowarczyk D. – Obyczaj rycerski w Polsce późnośredniowiecznej (XIV-XV w.), Wydawnictwo DiG, 2000
  • Skurzyński P. – Rycerze polscy, Świat Książki
  • Wrzesiński Sz. -Tajemnice Rycerzy. Życie codzienne śląskich feudałów, Replika, Zakrzewo-Poznań 2008
  • Zakrzewski L.S.Ethos rycerski w dawnej i współczesnej wojnie, Trio, Warszawa 2004
  • Żukowski R. – Rycerstwo polskie X-XV w., Volumen, Warszawa 1999
  • Żygulski Z. (Jun.) – Broń w dawnej Polsce na tle uzbrojenia Europy i Bliskiego Wschodu, PWN, Warszawa 1982