Seforis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Parku Narodowego Cipori. Zobacz też: moszaw Cippori.
Park Narodowy Cipori
Face in mosaic.JPG
Starożytna mozaika w Seforis
Położenie Dystrykt Północny,  Izrael
Data utworzenia 1992
Siedziba Cipori
Położenie na mapie Izraela
Mapa lokalizacyjna Izraela
Park Narodowy Cipori
Park Narodowy Cipori
Ziemia 32°45′08″N 35°16′52″E/32,752222 35,281111Na mapach: 32°45′08″N 35°16′52″E/32,752222 35,281111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa parku
Portal Portal Ochrona środowiska

Seforis (hebr. ציפורי; arab. صفورية, Safurrija) – park narodowy obejmujący park archeologiczny starożytnego miasta w północnej części Izraela.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Ruiny miasta Seforis znajdują się na wzgórzu o wysokości 230 m n.p.m. w pobliżu północno-zachodniego skraju masywu góry Nacrat (400 m n.p.m.), która w tym rejonie oddziela Dolinę Beit Netofa od Doliny Jizreel w Dolnej Galilei. Na południowy zachód od wzgórza znajduje się moszaw Cipori.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mapa ukazująca starożytną Galileę
Seforis
Dawna twierdza krzyżowców
Dawna twierdza krzyżowców

Historycy spierają się nad datą powstania miasta Seforis (gr. Σεπφώρις), jednak najbardziej prawdopodobny wydaje się VII wiek p.n.e. W okresie panowania asyryjskiego wzniesiono mury obronne miasta. W okresie babilońskim, perskim i hellenistycznym miasto było ważnym centrum administracyjnym regionu. W 104 roku p.n.e. osiedlili się tutaj Machabeusze, którzy nazwali miasto Cipori (nazwa prawdopodobnie pochodziła od hebrajskiego słowa „tsippor” oznaczającego „ptaka”)[1]. Państwo Machabeuszy zostało podzielone i Seforis zostało w 37 roku p.n.e. zdobyte przez króla Heroda Wielkiego. Miasto znalazło się wówczas pod bezpośrednim panowaniem Rzymian. Po śmierci Heroda Wielkiego mieszkańcy Seforis w 4 roku p.n.e. zbuntowali się przeciwko panowaniu rzymskiemu, w wyniku czego Rzymianie zniszczyli miasto i sprzedali jego mieszkańców w niewolę. Król Herod Antypas odbudował miasto w 1 n.e. w stylu grecko-rzymskim, pod nazwą Autocratis. Józef Flawiusz nazwał je „Perłą Galilei”. Uważa się, że w tym czasie Rzymianie wybrukowali drogę rzymską prowadzącą z miasta na południe do Samarii[2]. W czasach Jezusa Chrystusa było to duże miasto, stanowiące główny ośrodek polityczny Galilei do czasu budowy przez Heroda Antypasa nowej stolicy w Tyberiadzie[3]. Archeolog James Strange, który prowadził prace wykopaliskowe w Seforis, informuje, że znajdowały się tam archiwa, skarbiec, zbrojownia, banki, gmachy użyteczności publicznej, a także targowiska, na których sprzedawano ceramikę, szkło, wyroby metalowe, biżuterię i różnorodne produkty żywnościowe. Byli tam również tkacze, sprzedawcy odzieży oraz sklepy oferujące meble, kosze, perfumy i tym podobne towary. Liczbę ludności ocenia się na 8-12 tysięcy[4].

Podczas wojny żydowsko-rzymskiej 66-73 mieszkańcy Autocratis nie poparli żydowskich bojowników i zawarli porozumienie z Rzymianami. Bramy miejskie zostały w 67 roku otworzone przed legionem, dzięki czemu miasto nie zostało zniszczone. Monety bite w mieście podczas wojny miały na sobie napis Neronias i Eirenopolis, czyli: „Miasto Pokoju”. Po upadku żydowskiego powstania, symbolika używana na tutejszych monetach niewiele się różniła od monet innych okolicznych miast – widniały na nich wizerunki laurowych wieńców, palm i jęczmienia. Po zburzeniu w 70 roku Jerozolimy, miasto stało się najważniejszym żydowskim miastem Galilei, a później siedzibą najwyższego sądu (Sanhedrynu). W Seforis mieścił się ośrodek życia naukowego Żydów. Około 132 roku zmieniono nazwę miasta na Diocaesarea. Po upadku w 135 roku powstania Bar-Kochby, w mieście osiedliło się wielu żydowskich uciekinierów. Miasto stało się centrum życia religijnego i duchowego Judaizmu. Mieszkało tutaj wielu wybitnych rabinów, w tym Juda ha-Nasi. W 363 roku trzęsienie ziemi zniszczyło całe miasto. Po odbudowie nie odzyskało już swojego wcześniejszego znaczenia[5].

W okresie bizantyjskim w Diocaesarei pokojowo żyli obok siebie Żydzi i rzymscy poganie. Z upływem czasu coraz bardziej rosła także społeczność chrześcijańska. Miasto było siedzibą biskupstwa (łac. Diocaesarea in Palaestina)[6]. Gdy w VII wieku Palestyna znalazła się pod panowaniem Arabów nazwę miasta zmieniono na Saffurija. Na początku XII wieku krzyżowcy wybudowali na wzgórzu twierdzę, którą nazwali Le Sephorie. Po upadku Królestwa Jerozolimskiego Arabowie przywrócili nazwę Saffurija. Podczas I wojny izraelsko-arabskiej w trakcie operacji „Dekel” w dniu 16 lipca 1948 roku wioskę Saffurija zajęły siły izraelskie. Wysiedlono wówczas jej mieszkańców, a większość domy wyburzono[7]. W miejscu zniszczonej arabskiej wioski Żydowski Fundusz Narodowy zasadził las sosnowy. Prowadzone w kolejnych latach prace archeologiczne odkryły ruiny starożytnego miasta Seforis. Badania archeologiczne prowadzi tutaj Instytut Archeologii Uniwersytetu Hebrajskiego[8]. W celu ochrony tego miejsca w 1992 roku utworzono Park Narodowy Cipori (ang. Zippori National Park).

Park narodowy[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Seforis obejmuje obszar około 16 hektarów, na których znajdują się ruiny starożytnych miast Seforis, Cipori, Autocratis i Diocaesarei. Na szczycie wzgórza wznosi się kamienna wieża, będąca pozostałością fortecy krzyżowców. Rozciąga się z niej widok na całą okolicę. Wieżę wybudowano w XII wieku na fundamentach wcześniejszych bizantyjskich budowli. Podstawą wieży jest kwadrat o wymiarach 15 X 15 metrów, a jej wysokość wynosi 10 m. Pomimo licznych późniejszych przebudów zachowały się pozostałości rzeźbionych zdobień[9].

W ruinach starożytnego miasta odkryto główną ulicę, która jest w całości wybrukowana. Na kamieniach ulicznych odnaleziono kilka wyrytych symboli, w tym menorę. Wzdłuż ulicy znajdowały się mieszkalne domy, wśród których odkryto żydowską mykwę, czyli rytualną łaźnię[10]. Na północnym stoku wzgórza znajduje się teatr rzymski dla 4,5 tys. widzów. Jego średnica wynosi 45 metrów. Teatr nosi ślady poważnych zniszczeń, prawdopodobnie powstałych w wyniku trzęsienia ziemi. W pobliżu stoi rzymska willa z najcenniejszych znaleziskiem w Seforis. Jest do największa odkryta w Izraelu mozaika podłogowa[11]. W dolnej części miasta odkryto pozostałości starożytnej synagogi z końca V lub początku VI wieku. W jej wnętrzu odkryto mozaikę podłogową ze scenami biblijnymi[12].

Tutejszy kościół z okresu krzyżowców jest wiązany przez chrześcijańską tradycję z domem Joachima i Anny, dziadków Jezusa Chrystusa.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Czas zwiedzania parku wynosi około 4 godzin. Jest tutaj sklep z pamiątkami oraz bar. Teren parku jest dostępny dla osób niepełnosprawnych[13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sepphoris (ang.). W: Virtual Religio Network [on-line]. [dostęp 2012-06-24].
  2. Peter Richardson: Herod: king of the Jews and friend of the Romans. University of South Carolina Press, 1996, s. 133. ISBN 9781570031366. [dostęp 2012-06-25]. (ang.)
  3. Oskar Skarsaune, In the Shadow of the Temple: Jewish Influences on Early Christianity, InterVarsity Press, Downers Grove 2002, s. 70-71, ISBN 978-0-8308-2844-9.
  4. Mark Harding, Alanna Nobbs, The Content and the Setting of the Gospel Tradition, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, Michigan 2006, s. 15, ISBN 978-0-8028-3318-1.
  5. Diocaesarea (ang.). W: Catholic Encyclopedia [on-line]. [dostęp 2011-09-21].
  6. Bellarmino Bagatti OFM: Ancient Christian Villages of Galilee. Jerusalem: Franciscan Printing Press, 2001, s. 94-100.
  7. Welcome To Saffuriyya (ang.). W: Palestine Remembered [on-line]. [dostęp 2011-09-21].
  8. Zippori (Sepphoris) (ang.). W: Hebrew University of Jerusalem [on-line]. [dostęp 2012-06-25].
  9. Andrew Petersen: A Gazetteer of Buildings in Muslim Palestine. Oxford University Press, 2002, s. 269, 270. ISBN 978-0197270110. [dostęp 2012-06-25]. (ang.)
  10. Aviva Bar-Am: Ancient Tzipori (ang.). W: The Jerusalem Post [on-line]. 2010-01-25. [dostęp 2012-06-25].
  11. Park Narodowy Cipori (hebr.). W: Israel Nature and Parks Authority [on-line]. [dostęp 2012-06-25].
  12. Leslie Bussis Tait: Symposium Held in Conjunction with Sepphoris Mosaic Exhibition (ang.). W: Israel Nature and Parks Authority [on-line]. [dostęp 2012-06-25].
  13. Zippori National Park (ang.). W: Israel Nature and Parks Authority [on-line]. [dostęp 2012-06-25].