1 Pułk Huzarów (austro-węgierski)

1 pułk huzarów
Husarenregiment Nr. 1
	Historia
Państwo	Austro-Węgry
Sformowanie	1756
Rozformowanie	1918
	Tradycje
Święto	24 czerwca
	Działania zbrojne
	I wojna światowa
	Organizacja
Dyslokacja	Tarnów, Szolnok, Braszów, Sybin, Mediaș, Oradea, Wiedeń(1914)
Rodzaj sił zbrojnych	c. i k. Armia
Rodzaj wojsk	kawaleria
Podległość	12 Brygada Kawalerii; 17 Brygada Kawalerii

Plan koszar kawalerii Cesarza Franciszka Józefa

1 Pułk Huzarów Cesarza (niem. Husarenregiment Kaiser Nr.1^[2]) – pułk kawalerii cesarskiej i królewskiej Armii.

Historia pułku

Pułk został utworzony w 1756^[3]^[2]. Swoje święto pułk obchodził 24 czerwca w rocznicę bitwy pod Custozą stoczonej w 1866 roku^[3]. Żołnierze nosili attylę ciemnoniebieską, a guzy do pętlic („oliwki”) były złote; czako – ciemnoniebieskie^[4].

Garnizony pułku

W latach 1866–1871 stacjonował w Tarnowie i wchodził w skład tamtejszej 3. Brygady należącej do XII Dywizji w Krakowie. Kadra zapasowa pułku stacjonowała w Szolnoku, w okręgu uzupełnień Węgierskiego Pułku Piechoty Nr 68^[5]^[6].

W 1895 pułk razem z kadrą zapasową stacjonował w Braszowie (niem. Kronstadt, węg. Brassó) 12 Korpusu i wchodził w skład 12 Brygady Kawalerii. Pułk był uzupełniany przez 7 Korpus^[7]. W 1898 roku kadra zapasowa została przeniesiona na terytorium 7 Korpusu do Oradei (węg. Nagyvárad, niem. Großwardein)^[8].

W latach 1900–1908 pułk stacjonował na terytorium 12 Korpusu i nadal wchodził w skład 12 Brygady Kawalerii. Komenda pułku razem z I dywizjonem znajdowała się w Sybinie (niem. Hermannstadt), (węg. Nagyszeben), a II dywizjon w Mediaș (niem. Mediasch, węg. Medgesz). Kadra zapasowa pułku pozostawała w Oradei na terytorium 7 Korpusu^[9]^[10].

W 1908 pułk został przeniesiony na terytorium 2 Korpusu i włączony w skład 17 Brygady Kawalerii. Stacjonował w ówczesnej XIII dzielnicy Wiednia, w koszarach kawalerii Cesarza Franciszka Józefa przy Breitenseerstrasse 61. Kadra zapasowa pułku nadal pozostawała w Oradei^[11]. Dyslokacja i podporządkowanie pułku nie uległo zmianie do 1914 roku^[12].

Skład etatowy pułku

Rozporządzeniem z 1897 wprowadzało nowy etat pułku. Przewidywał on sztab liczący 11 oficerów oraz 23 szeregowych i 25 koni. Pododdziałami bojowymi były dwa dywizjony, w każdym 5-osobowy sztab i trzy szwadrony, każdy w sile 171 „szabel” i 149 koni. Ponadto pułk posiadał drużynę pionierów liczącą jednego oficera, 24 podoficerów i szeregowców, 25 koni oraz patrol telegraficzny. Pułk na stopie pokojowej dysponował też 27-osobową kadrą zapasową. Stan etatowy pułku wynosił 45 oficerów i urzędników wojskowych, 1095 podoficerów i szeregowców oraz 970 koni^[13].

Po mobilizacji w 1914 pułk dysponował dwoma dywizjonami po trzy szwadrony. Szwadrony liczyły 117 żołnierzy i dzieliły się na trzy plutony. Ponadto w pułku znajdował się patrol telegraficzny i szwadron (kadra) zapasowy. Stan etatowy pułku (bez kadry zapasowej) wynosił 37 oficerów oraz 874 podoficerów i żołnierzy^[14].

Szefowie pułku

Szefami pułku byli kolejni cesarzowie Austrii (do 1806 roku – święci cesarzowie rzymscy):

Franciszek I Lotaryński (1756 – †18 VIII 1765),
Józef II Habsburg (1765 – †20 II 1790),
Leopold II Habsburg (1790 –†1 III 1792),
Franciszek II Habsburg (1792 – †2 III 1835),
Ferdynand I Habsburg (1835 – 2 XII 1848 abdykował),
Franciszek Józef I (od 1848)^[3].

Dowódcy pułku

płk Alexander Rigyitsky von Skrbestje (1866–1869)
płk Alexander Erös von Bethlenfalva (1869–1874)
płk Edmund Turkovits (– 1895)
ppłk / płk August Littke (1895^[15] – 1901 → dowódca 20 Brygady Kawalerii^[16])
płk Ernst Unterrichter von Rechtenthal (1901^[16] – 1906 → urlopowany)
ppłk / płk Artur Peteani von Steinberg (p.o. 1906–1907 i dca 1907 – 1911 → dowódca 4 Brygada Kawalerii^[17])
ppłk / płk Victor Ernst Gabriel Theodor von Mouillard (1911^[18] – 1914^[3])
płk Arthur von Pongrácz (1915)

Przypisy

↑ Pułki kawalerii 1914 ↓, garnizony.
↑ ^a ^b Pułki kawalerii 1914 ↓, huzarzy.
↑ ^a ^b ^c ^d Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 694.
↑ Jung 2020 ↓, s. 39.
↑ Rocznik oficerski 1867 ↓, s. 437.
↑ Rocznik oficerski 1871 ↓, s. 106, 584.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1896 ↓, s. 109, 632.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1899 ↓, s. 682.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1901 ↓, s. 712.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1902 ↓, s. 133, 718.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1909 ↓, s. 127, 768.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 84, 694.
↑ Baczkowski 2012 ↓, s. 276.
↑ Nowakowski 1992 ↓, s. 30.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1896 ↓, s. 632.
↑ ^a ^b Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1902 ↓, s. 718.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1912 ↓, s. 141, 784.
↑ Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1912 ↓, s. 784.

Bibliografia

Michał Baczkowski: Kawaleria austriacka i austro-węgierska w latach 1792–1914. W: Aleksander Smoliński (red.): Do szarży marsz, marsz... Studia z dziejów kawalerii. T. 2. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2012. ISBN 978-83-231-2783-3.
JuliuszJ. Bator JuliuszJ., Wojna Galicyjska, Kraków: Wydawnictwo Egis Libron, 2008, ISBN 978-83-7396-747-2, OCLC 316449958 .
Glenn Jewison, Jörg C. Steiner: Austro-Hungarian Army – Cavalry Regiments 1914. [w:] Austro-Hungarian Land Forces 1848-1918 [on-line]. austro-hungarian-army.co.uk/. [dostęp 2025-10-27]. (ang.).
Peter Jung: Armia austro-węgierska w I wojnie światowej. T. 1. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2020. ISBN 978-83-8178-241-8.
Militärschematismus des österreichischen Kaiserthumes für 1867. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, kwiecień 1867.
Kais. Königl. Militär-Schematismus für 1871. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, styczeń 1871.
Tomasz Nowakowski: Armia austro-węgierska 1908–1918. Warszawa: Fenix editions, 1992. ISBN 83-900217-4-9.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1896. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1895.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1899. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1898.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1901. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1900.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1902. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1901.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1909. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, styczeń 1909.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1912. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, grudzień 1911.
Schematismus für das k.u.k. Heer und für die k.u.k. Kriegsmarine für 1914. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, luty 1914.

[CITEREFPułki_kawalerii_1914garnizony-1] Pułki kawalerii 1914 ↓, garnizony.

[CITEREFPułki_kawalerii_1914huzarzy-2] Pułki kawalerii 1914 ↓, huzarzy.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1914694-3] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 694.

[CITEREFJung202039-4] Jung 2020 ↓, s. 39.

[CITEREFRocznik_oficerski1867437-5] Rocznik oficerski 1867 ↓, s. 437.

[CITEREFRocznik_oficerski1871106,_584-6] Rocznik oficerski 1871 ↓, s. 106, 584.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1896109,_632-7] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1896 ↓, s. 109, 632.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1899682-8] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1899 ↓, s. 682.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1901712-9] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1901 ↓, s. 712.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1902133,_718-10] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1902 ↓, s. 133, 718.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1909127,_768-11] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1909 ↓, s. 127, 768.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej191484,_694-12] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1914 ↓, s. 84, 694.

[CITEREFBaczkowski2012276-13] Baczkowski 2012 ↓, s. 276.

[CITEREFNowakowski199230-14] Nowakowski 1992 ↓, s. 30.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1896632-15] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1896 ↓, s. 632.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1902718-16] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1902 ↓, s. 718.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1912141,_784-17] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1912 ↓, s. 141, 784.

[CITEREFRocznik_oficerski_c._i_k._Armii_i_Marynarki_Wojennej1912784-18] Rocznik oficerski c. i k. Armii i Marynarki Wojennej 1912 ↓, s. 784.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

Dywizje kawalerii	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Brygady kawalerii	1 1 OK 2 2 OK 3 OK 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24
Pułki dragonów	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15
Pułki ułanów	1 2 3 4 5 6 7 8 11 12 13
Pułki ułanów c. k. Obrony Krajowej	1 2 3 4 5 6
Pułki huzarów	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
Pułki huzarów Honwedu	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Dywizjony strzelców konnych	1 Dywizjon Dalmatyńskich Strzelców Konnych 1 Dywizjon Tyrolskich Strzelców Konnych
Dywizjony artylerii konnej	1 2 4 5 6 7 9 10 11