Antoni Palluth

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Antoni Palluth
Ilustracja
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia

11 maja 1900
Pobiedziska, Prowincja Poznańska, Królestwo Prus

Data i miejsce śmierci

18 kwietnia 1944
KL Sachsenhausen, III Rzesza

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Główne wojny i bitwy

powstanie wielkopolskie, II wojna światowa

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi

Antoni Palluth, ps.Lenoir” (ur. 11 maja 1900 w Pobiedziskach, zm. 18 kwietnia 1944 w Sachsenhausen) – podporucznik rezerwy łączności Wojska Polskiego, powstaniec wielkopolski, radiotechnik, kryptolog, inżynier, współuczestnik rozwiązania niemieckiego szyfru Enigma i konstruktor urządzeń szyfrujących.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1918 ukończył Gimnazjum im. Marii Magdaleny w Poznaniu. W grudniu 1918 roku wziął czynny udział w powstaniu wielkopolskim. 28 stycznia 1919 roku wstąpił jako ochotnik do Kompanii Szkolnej Radiotelegraficznej w Poznaniu. 17 maja 1919 roku odkomenderowany został do I Lekkiej Radiostacji Polowej (przemianowanej później na Radiostację Polową Nr 12). W obsłudze radiostacji, która była przydzielona do 2 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, walczył na odcinku północnym frontu wielkopolskiego, a następnie wziął udział w zajęciu Pomorza.

Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, obsługiwał radiostację zainstalowaną w pociągu Naczelnego Wodza[1]. Wiosną 1920 roku uczestniczył w wyprawie kijowskiej oraz w zagonie na Koziatyń Dywizji Jazdy. 18 grudnia 1920 roku przydzielony został do Plutonu Radiotelegraficznego Ciężkiego Nr IV, w którym pełnił obowiązki oficera stacyjnego Radiostacji Polowej Nr 28 (radiostacja należała do 2 Armii). 17 czerwca 1921 roku został przeniesiony do Kompanii Zapasowej Radiotelegraficznej 2 Batalionu Zapasowego Radiotelegraficznego, a 22 czerwca 1921 roku zwolniony z czynnej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy w stopniu sierżanta. W latach 1921–1925 studiował na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. Posiadał znajomość języka niemieckiego (także dialektów niemieckich), oraz wiedzę w zakresie kryptologii i doświadczenie w radiokomunikacji.

1 czerwca 1924 roku został zatrudniony w Oddziale II Sztabu Generalnego, w charakterze specjalisty w dziale szyfrów wojskowych, po uprzednim specjalnym przeszkoleniu. Awansowany na podporucznika ze starszeństwem z 1 lipca 1925 roku w korpusie oficerów rezerwowych łączności.

W 1928 współzałożyciel oraz dyrektor spółki pod nazwą Wytwórnia Radiotechniczna AVA, założonej dzięki wsparciu Oddziału II Sztabu Głównego WP. Założycielami spółki byli także: bracia Leonard oraz Ludomir Danilewicz oraz Edward Fokczyński. Kierownikiem technicznym Wytwórni był Tadeusz Heftman. Jak podkreślał ówczesny dowódca kompani radiowywiadu Tadeusz Lisicki - "Prawie od czasu swego powstania była głównym dostawcą sprzętu radiowego i specjalnego dla Sztabu Głównego i odegrała znaczną rolę w rozwiązaniu "Enigmy"[2][1].

W roku akademickim 1928/1929 wykładowca tajnego kursu kryptologii na Uniwersytecie Poznańskim, w którym uczestniczyli m.in. Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki, późniejsi główni autorzy rozwiązania niemieckiego uniwersalnego szyfru maszynowego Enigma[2][3]. W 1931 wykładowca kursu dla szyfrantów w Poznaniu, także z udziałem Rejewskiego, Zygalskiego i Różyckiego[2].

Po wybuchu II wojny światowej Biuro Szyfrów, w skład którego wchodził również inż. Antoni Palluth, ewakuowało się do Rumunii, a stamtąd do Francji do zamku „Vignolles” w miejscowości Gretz-Armainvilliers pod Paryżem. Po klęsce Francji w czerwcu 1940 grupa kryptologów przeniosła się do miejscowości Uzès znajdującej się na terytorium Vichy.

Polska grupa „300” działała w południowej Francji do listopada 1942, w związku z zajęciem przez Niemców również południowej części Francji. Palluth wraz z innymi kryptologami usiłował przedostać się do Hiszpanii, a następnie do Wielkiej Brytanii. Został ujęty przez Niemców na granicy hiszpańskiej i wywieziony wraz z Edwardem Fokczyńskim do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen nieopodal Oranienburga. Obaj zginęli 18 kwietnia 1944 w czasie bombardowania przez samoloty alianckie. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 205-2-6)[4].

Odznaczenia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertnie, postanowieniem z 1 września 2006 prezydent Lech Kaczyński „w uznaniu wybitnych zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”, odznaczył go Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[5]. Został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi i pośmiertnie Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Jego imieniem nazwana została jedna z ulic na Służewie w Warszawie.

Postać Antoniego Pallutha występuje w filmie Sekret Enigmy z 1979 r. w reżyserii Romana Wionczka. Jego rolę zagrał Tadeusz Pluciński.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Z małżeństwa zawartego z Jadwigą Wiktorią ze Szczodrowskich pozostawił dwóch synów: Jerzego Edwarda i Andrzeja Antoniego.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tadeusz Lisicki, AVA, niepublikowane, (maszynopis / rękopis), w zbiorach Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w Zegrzu, sygn. K 1074.
  2. a b c Tadeusz Lisicki, Historia i metody rozwiązania niemieckiego szyfru maszynowego „ENIGMA”, niepublikowane, Instytut Piłsudskiego w Londynie, Kolekcja akt Stefana Mayera, zespół nr 100, teczka nr 709/100/53.
  3. Marian Rejewski, Jak matematycy polscy rozszyfrowali Enigmę, „Wiadomości Matematyczne”, XXIII (1980), 1980, s. 1 - 28.
  4. Cmentarz Stare Powązki: EDWARD SZCZODROWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-04-25].
  5. M.P. z 2006 r. nr 80, poz. 809

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beata Majchrowska, Więcej niż enigma. Historia Antoniego Pallutha, Klinika Języka, 2020
  • Waldemar Wójcik, Materiały do biografii Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego oraz Antoniego Pallutha, mjr. Maksymiliana Ciężkiego, płk. Gwido Langera w Centralnym Archiwum Wojskowym, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr spec. 5 (210), Warszawa 2005, ISSN 1640-6281
  • Rocznik Oficerski Rezerw 1934

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]