Bartosz Staszewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bartosz Staszewski
Ilustracja
Bartosz Staszewski podczas wręczenia nagrody Tolerantii 2019 w Szwajcarii
Data i miejsce urodzenia 23 września 1990
Malmö
Zawód, zajęcie reżyser, działacz społeczny
Narodowość polska

Bartosz Staszewski (ur. 23 września 1990 w Malmö) – polski reżyser, działacz społeczny oraz aktywista LGBT[1]. Współzałożyciel stowarzyszenia Marsz Równości w Lublinie oraz Miłość Nie Wyklucza, a także twórca filmu dokumentalnego Artykuł osiemnasty (2017).

Działalność medialna[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutował jako reżyser, scenarzysta, producent i autor zdjęć filmu dokumentalnego Tableciarze (2014), opowiadającego o imigrantach, którzy w okresie stanu wojennego w Polsce wyjechali do Szwecji[2]. Film był pokazywany na Krakowskim Festiwalu Filmowym, Festiwalu Filmowym w Bagdadzie i festiwalu Festiwal Filmów Dokumentalnych w Igławie. Na Festiwalu Filmów Emigracyjnych Emigra Bartosz Staszewski uzyskał indywidualną nagrodę za debiut dokumentalny[3]. Jest także autorem zdjęć do filmu dokumentalnego Kopciuszek (2016) w reżyserii Magdaleny Sienickiej[4].

Rozpoznawalność przyniósł mu kolejny autorski dokument Artykuł osiemnasty (2017), przedstawiający historię nieudanego wprowadzania w Polsce związków partnerskich oraz stan debaty publicznej w kwestii praw społeczności osób LGBT w Polsce. Film już w trakcie produkcji budził kontrowersje[5]. Krótkie fragmenty wywiadów wrzucane do internetu przyczyniły się do olbrzymiej promocji projektu zarówno w Polsce, jak i za granicą[6][7][8][9][10].

Od października 2019 do października 2020 był dziennikarzem i publicystą internetowej rozgłośni Halo.Radio, w której współprowadził wraz z Emilią Wiśniewską autorski program poświęcony m.in. tematyce LGBT[11][12].

Aktywizm[edytuj | edytuj kod]

Działalność na rzecz osób LGBT[edytuj | edytuj kod]

I Marsz Równości w Lublinie[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy marsz równości w Lublinie

W 2018 Staszewski był formalnym organizatorem I Marszu Równości w Lublinie. Na 5 dni przed marszem, 8 października, prezydent Lublina Krzysztof Żuk zakazał zarówno Marszu Równości, jak i zapowiedzianych wobec niego kontrmanifestacji, powołując się na art. 14 ust. 2 ustawy Prawo o zgromadzeniach, który pozwala na zakazanie zgromadzenia publicznego z uwagi na zagrożenie życia, zdrowia lub mienia w znacznych rozmiarach[13]. Staszewski odwołał się od decyzji o zakazie do sądu okręgowego, który utrzymał ją w mocy. Została ona uchylona dzień przed marszem przez sąd apelacyjny[14].

24 września 2018 wojewoda lubelski Przemysław Czarnek zamieścił na swoim kanale w serwisie YouTube film, w którym wypowiedział się negatywnie na temat organizowanego przez Staszewskiego Marszu Równości i stwierdził w nim m.in.[15]:

Obnoszenie się ze swoją seksualnością na ulicy jest po prostu obrzydliwe. Nie promujmy zboczeń, dewiacji, wynaturzeń.

W podobnym tonie wypowiedział się lubelski radny PiS Tomasz Pitucha, który zarzucił organizatorom marszu równości promowanie pedofilii[16][17].

2 października 2018 podczas konferencji prasowej Marszu, Staszewski zarzucił im zniesławienie oraz zapowiedział złożenie prywatnych aktów oskarżenia przeciwko wojewodzie lubelskiemu oraz radnemu. Sąd nie uznał tłumaczeń Pituchy, że jego wypowiedź nie była adresowana do konkretnej osoby (organizatora), przyznając rację Staszewskiemu, lecz odstąpił od wymierzenia kary, uznając, że czyn Tomasza Pituchy miał niską szkodliwość społeczną, a radny nie był wcześniej karany. Sąd odwoławczy utrzymał wyrok, jednocześnie nakazując radnemu zapłacenie 5 tysięcy złotych na rzecz stowarzyszenia Marsz Równości w Lublinie[18]. 9 maja 2019 na skutek ugody między stronami postępowanie przeciwko wojewodzie zostało umorzone. Przemysław Czarnek zamieścił na swoim koncie na Facebooku przeprosiny wobec osób, które obraził swoją wypowiedzią, zaznaczając jednak, że wciąż uważa, że homoseksualizm to „zboczenie, dewiacja i wynaturzenie”[19].

W kwietniu 2019 grupa organizująca marsz w Lublinie powołała Stowarzyszenie Marsz Równości w Lublinie, którego celem jest działanie na rzecz społeczności LGBT w Lublinie i województwie lubelskim, w tym organizacja marszu równości.

II Marsz Równości w Lublinie[edytuj | edytuj kod]

24 września 2019 prezydent miasta Lublin Krzysztof Żuk wydał zakaz organizacji planowanego na 28 września II Marszu Równości w Lublinie[20]. Staszewski, jako organizator marszu, odwołał się od jego decyzji do sądu, który dwa dni później uchylił decyzję o zakazie[21].

Tęczowa flaga z orłem[edytuj | edytuj kod]

Bartosz Staszewski (po lewej) niosący tęczową flagę z orłem podczas marszu równości w Częstochowie, 2018 r.
Tęczowa Flaga Polski

Podczas częstochowskiego marszu równości w 2018 Bartosz Staszewski został wylegitymowany z powodu niesienia flagi z symbolem białego orła na tęczowym tle. Zdaniem środowisk konserwatywnych i prawicowych przedstawienie takie stanowiło znieważenie symboli państwowych z art. 137 § 1 Kodeksu karnego, a ówczesny Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Joachim Brudziński zarzucił Staszewskiemu „profanację symboli narodowych”[22][23]. Działania Brudzińskiego wywołały protesty społeczności LGBT pod hasłem „Tęcza nie obraża”, w tym apel podpisany przez ponad 10 tysięcy osób[24] i pikietę pod gmachem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji[25]. W sprawie tej wpłynęło zawiadomienie do prokuratury, ta jednak odmówiła wszczęcia śledztwa z uwagi na brak znamion czynu zabronionego[26].

Sprawa ta spopularyzowała tę wersję flagi wśród społeczności LGBT[27], co skutkowało m.in. innymi sprawami przeciwko osobom noszącym takie flagi lub koszulki z symbolem białego orła na tęczowym tle. Żadna z tych spraw nie skończyła się postawieniem zarzutów czy ukaraniem tych osób, w każdej z nich uznano, że połączenie symbolu białego orła z tęczą nie jest znieważeniem symboli państwowych[28][29][30][31].

Sprzeciw wobec naklejek Gazety Polskiej[edytuj | edytuj kod]

24 lipca 2019 konserwatywny tygodnik Gazeta Polska dołączył do wydania gazety naklejki „Strefa wolna od LGBT[32][33][34]. W reakcji na to działanie został złożony przez Staszewskiego pozew o naruszenie dóbr osobistych przeciwko gazecie wraz z wnioskiem o wycofanie naklejek[35]. Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał wstrzymanie dystrybucji naklejek do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd[36][37][38].

Projekt „Strefy wolne od LGBT”[edytuj | edytuj kod]

W odpowiedzi na dyskryminacyjne uchwały samorządów, które ogłosiły się strefami wolnymi od „ideologii LGBT”, Staszewski realizuje projekt fotograficzny[39], w ramach którego robi zdjęcia znaków oznaczających wjazd do miejscowości z dołączonym do nich, przygotowanym na potrzeby akcji, znakiem „Strefa wolna od LGBT” nawiązującym wyglądem do prawdziwych znaków drogowych. Na niektórych zdjęciach portretuje dodatkowo na jego tle osoby LGBT, które mieszkają na terenie danej „strefy”[40][41][42]. Akcja spotkała się z szerokim odbiorem wśród polskich i zagranicznych mediów, pisały o niej m.in. Die Zeit[43], Frankfurter Allgemeine Zeitung[44] czy Le Monde[45], wywołując ogólnoeuropejską debatę na ten temat. Nagłośnienie istnienia uchwał samorządowych doprowadziło m.in. do zerwania współpracy między kilkoma wprowadzającymi uchwałę polskimi miastami a ich europejskimi partnerami[46][47].

22 września 2020 Reduta Dobrego Imienia poinformowała, że przy jej wsparciu finansowym i prawnym gmina Zakrzówek (woj. lubelskie) wystąpi z pozwem o ochronę dóbr osobistych przeciwko Staszewskiemu za publikację zdjęcia ze znakiem, zrobionego na wjeździe do Zakrzówka[48]. 30 września 2020 ogłoszono, że także gmina Tuszów Narodowy wystąpi z takim pozwem[49].

Działalność w innych kwestiach[edytuj | edytuj kod]

W 2018 Staszewskiemu został wytoczony proces o naruszenie dóbr osobistych, w tym prawa do prywatności, poprzez ujawnienie wizerunku w związku z publikacją filmu z jednego z protestów przeciwko wycince Puszczy Białowieskiej w 2017. Powodem był uczestniczący w interwencji komendant Straży Leśnej, którego wizerunek znalazł się w opublikowanym materiale. Wsparcie Staszewskiemu udzieliła wtedy Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Powództwo zostało w całości oddalone przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku, który uzasadnił swoją decyzję uznaniem funkcji kontrolnej prywatnych, dokumentacyjnych materiałów wobec działań władzy państwowej i jej organów[50].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Reżyseria[edytuj | edytuj kod]

Scenariusz[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

  • 2014: film dokumentalny Tableciarze
  • 2015: film dokumentalny Kopciuszek (reż. Magdalena Sienicka)
  • 2017: film dokumentalny Artykuł osiemnasty

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda za debiut dokumentalny na Festiwalu Filmowym Emigra 2015
  • Europejska Nagroda Tolerancji 2019 w „uznaniu dla jego uporu i konsekwencji w działaniu”[51][52]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alfabet Buntu – Bart Staszewski, Archiwum Osiatyńskiego [dostęp 2020-07-16] [zarchiwizowane z adresu 2020-07-16] (pol.).
  2. FilmPolski.pl – TABLECIARZE, filmpolski.pl [dostęp 2020-08-19] (pol.).
  3. FilmPolski.pl – Bartosz Staszewski, filmpolski.pl [dostęp 2020-08-19] (pol.).
  4. FilmPolski.pl – KOPCIUSZEK, filmpolski.pl [dostęp 2020-08-19] (pol.).
  5. „Artykuł 18”. Głośny film wchodzi na ekrany kin. Odbierze argumenty obrońcom małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny?. Wyborcza.pl. [dostęp 2017-11-17].
  6. Polski ksiądz w Rzymie: Jestem gejem. Watykan: Musi opuścić miejsce pracy. Newsweek.pl. [dostęp 2017-12-02].
  7. Kolejna odsłona „Artykułu osiemnastego”. Ks. Charamsa: Kościół nie zrozumiał znaku czasu. Homoseksualiści potrzebują szacunku, tak jak kiedyś kobiety. Gazeta.pl. [dostęp 2017-12-02].
  8. Prof. Lew-Starowicz przeprasza gejów za leczenie elektrowstrząsami. Wyborcza.pl. [dostęp 2017-12-02].
  9. Prof. Lew-Starowicz przeprasza gejów za „leczenie elektrowstrząsami”. naTemat.pl. [dostęp 2017-12-02].
  10. Lew-Starowicz przeprasza gejów za próby ‘leczenia’ ich elektrowstrząsami. tokfm.pl. [dostęp 2017-11-17].
  11. Bart Staszewski – Halo.Radio [dostęp 2020-08-17] (pol.).
  12. Zła sytuacja finansowa Halo.Radia. 'Realizujemy format niszowy', www.wirtualnemedia.pl [dostęp 2020-10-24] (pol.).
  13. AG, Marsz Równości w Lublinie. Prezydent Krzysztof Żuk zakazał marszu i kontrmanifestacji, Kurier Lubelski, 9 października 2018.
  14. Tęczowy pochód przejdzie w Lublinie, Rzeczpospolita, 13 października 2018.
  15. Jacek Szydłowski, „Nie promujmy zboczeń, dewiacji, wynaturzeń”. Wojewoda nie odpowie za swoje słowa, Dziennik Wschodni, 6 listopada 2018.
  16. Dziennik Wschodni, "Marsz promuje homoseksualizm i pedofilię". Lubelski radny PiS nie chce przeprosić za te słowa, Dziennik Wschodni [dostęp 2020-10-08] (pol.).
  17. Radni PiS i wojewoda: Zakazać Marszu Równości w Lublinie. "Promuje pedofilię", łamie Konstytucję i zapisy katechizmu, oko.press [dostęp 2020-10-08].
  18. Jacek Szydłowski, Radny PiS Tomasz Pitucha musi zapłacić 5 tys. złotych na Marsz Równości w Lublinie. Wyrok utrzymany, Dziennik Wschodni, 5 grudnia 2019.
  19. JSZ, Wojewoda lubelski i Marsz Równości. Sąd podjął decyzję ws. kolejnych przeprosin, Dziennik Wschodni.
  20. Sebastian Białach, Prezydent Lublina zakał Marszu Równości, Onet.pl, 24 września 2019.
  21. Sebastian Białach, Marsz Równości 2019. Sąd uchylił zakaz prezydenta Lublina, Onet.pl, 26 września 2019.
  22. Dominik Puchała: Tęczowa Matka Boska, Orzeł i Polka Walcząca: Emancypacyjne wykorzystywanie symboliki grup większościowych w Polsce. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, 2020, s. 52–54. ISBN 978-83-66615-97-7.
  23. Biały orzeł na tęczowym tle. Minister Brudziński zarzuca „profanację” symboli narodowych (pol.). TVN24, 8 lipca 2018. [dostęp 23 września 2019].
  24. Panie Brudziński, tęcza nie obraża!, dzialaj.akcjademokracja.pl [dostęp 2020-05-22] (pol.).
  25. Tęczowa pikieta pod MSWiA. „Brudziński, tęcza nie obraża!”, warszawa.wyborcza.pl [dostęp 2020-05-22].
  26. Gazeta.pl: Tęczowy orzeł to nie profanacja symboli narodowych. Prokuratura odmówiła wszczęcia śledztwa (pol.). Agora (przedsiębiorstwo), 2018-09-04. [dostęp 2019-10-28].
  27. Tęcza nie obraża? „Dzięki fobiom Brudzińskiego flaga dotarła do szerszej publiczności” [WYWIAD], gazetaprawna.pl [dostęp 2020-05-22].
  28. Kajetan Kurkiewicz, Prokuratura w Poznaniu nie będzie ścigać za tęczowego orła, poznan.wyborcza.pl, 4 września 2018 [dostęp 2020-05-22].
  29. Remigiusz Jaskot, Prokuratura zbadała tęczowego orła. Zła wiadomość dla homofobów, bydgoszcz.wyborcza.pl, 19 marca 2019 [dostęp 2020-05-22].
  30. Kielce: prokuratura umorzyła śledztwo w sprawie orła na tęczowym tle, queer.pl [dostęp 2020-05-22] (pol.).
  31. Czy tęczowy orzeł to profanacja symboli narodowych? Jest decyzja prokuratury, queer.pl [dostęp 2020-05-22] (pol.).
  32. Brońmy wolności i prawdziwej tolerancji! Nie dla ideologii LGBT. „Gazeta Polska”. 30, s. 1, 2019-07-24. ISSN 1230-4581. 
  33. Polish paper to issue ‘LGBT-free zone’ stickers, „BBC News”, 18 lipca 2019 [dostęp 2020-02-06] (ang.).
  34. Tracey Shelton, 'A threat to Polish identity’: Polish publication distributes ‘LGBT-free zone’ stickers, ABC News, 24 lipca 2019 [dostęp 2020-02-06] (ang.).
  35. TW, Sąd nakazał „Gazecie Polskiej” wycofać naklejki przeciw LGBT. Sakiewicz: mamy na to tydzień, Wirtualne Media, 26 lipca 2019.
  36. Human Rights Watch | 350 Fifth Avenue, 34th Floor | New York, NY 10118-3299 USA | t 1.212.290.4700, Polish Court Rebukes “LGBT-Free Zone” Stickers, Human Rights Watch, 1 sierpnia 2019 [dostęp 2020-02-06] (ang.).
  37. Polish court bans ‘LGBT-free zone’ sticker, „BBC News”, 25 lipca 2019 [dostęp 2020-02-06] (ang.).
  38. Sąd zajął się naklejką „Strefa wolna od LGBT”. Nakaz wycofania z dystrybucji, TVN24 [dostęp 2020-02-06].
  39. Strefy Wolne od LGBT, strefywolneodlgbt.pl [dostęp 2020-05-22] (ang.).
  40. „Strefy wolne od LGBT” na Lubelszczyźnie. Te znaki szokują, ale to obowiązujące prawo, Noizz, 23 stycznia 2020 [dostęp 2020-02-02] (pol.).
  41. n, Tablice „Strefy wolne od LGBT” na Lubelszczyźnie. Bo właśnie tu uchwalono szokujące prawo, www.national-geographic.pl [dostęp 2020-02-02] (pol.).
  42. Wielu uwierzyło, że tabliczki „strefa wolna od LGBT” przy wjazdach do miejscowości są prawdziwe. Skąd się wzięły?, Newsweek.pl [dostęp 2020-02-02] (pol.).
  43. Nina Monecke, Diese queeren Menschen leben in Polen in sogenannten LGBT-freien Zonen, Die Zeit, 31 stycznia 2020.
  44. FAZ o polskich strefach wolnych od LGBT, DW.
  45. Par Jean-Baptiste Chastand, Jakub Iwaniuk et Anne-Françoise Hivert, En Europe de l’Est, la guerre du genre est déclarée, Le Monde, 21 lutego 2020.
  46. Francuska gmina zerwała partnerstwo z Tuchowem. Powodem uchwała „strefa wolna od LGBT”. W: Wirtualna Polska [on-line]. [dostęp 2020-02-17].
  47. Maria Frankowska, Francuskie Douai zawiesza współpracę z Puławami za strefę anty LGBT. Mer: „Przemoc zaczyna się od słów”, oko.press, 2 marca 2020 [dostęp 2020-03-02].
  48. Gmina Zakrzówek pozywa Barta Staszewskiego za akcję „Strefy wolne od LGBT”, Serwis Samorządowy PAP [dostęp 2020-09-21] (pol.).
  49. Pozew przeciwko twórcy akcji „Strefy wolne od LGBT”. Kolejna gmina walczy w sądzie, PolskieRadio24.pl [dostęp 2020-09-30].
  50. Karolina Kuszlewiczdata=2019-04-13, Umundurowany strażnik kontra reżyser. Czy można filmować działania strażników w Puszczy Białowieskiej?, Gazeta Prawna.
  51. Sabine Hannakampf, European Tolerantia Awards 2019, Maenner, 6 października 2019.
  52. Nagroda Tolerancji 2019 dla Bartosza Staszewskiego, Lambda Warszawa.