Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Para kobiet uwieczniona na jednej z 30 fotografii kampanii społecznej „Niech nas zobaczą

Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Polsce obejmuje kwestie związane z równouprawnieniem (lub jego brakiem) osób homoseksualnych (lesbijek i gejów), biseksualnych (kobiet i mężczyzn) oraz trans (nie-cispłciowych) w różnych aspektach polskiego prawa i w oczach społeczeństwa.

Sytuacja prawna wiąże się z takimi zagadnieniami, jak możliwość odbywania służby wojskowej, istnienie procedury umożliwiającej zmianę płci, możliwość formalnego uznania związku przez osoby homoseksualne (małżeństw lub związków partnerskich) lub adopcji dziecka znajdującego się pod opieką ośrodka państwowego (sierocińca) lub pasierba (dziecka partnera) przez osobę lub związek osób LGBT.

Sytuacja społeczna wiąże się z takimi zagadnieniami, jak poziom akceptacji dla osób LGBT, skala przemocy wobec osób LGBT w społeczeństwie, ale też kultura i media związane ze społecznością osób LGBT.

Spis treści

Rys historyczny[edytuj]

Przed XIX wiekiem[edytuj]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

W 1561 r. odbył się proces żyjącego przez 10 lat w kobiecym ubraniu Wojciecha z Poznania, który poślubił Sebastiana Słodownika, żyjąc z nim przez 2 lata w Poznaniu. W tym mieście każdy z nich wziął sobie kobietę. Po powrocie do Krakowa poślubił Wawrzyńca Włoszka. Ostatecznie Wojciech w opinii społecznej uchodzący za kobietę został spalony za 'wykroczenia przeciw naturze'[1].

XIX i XX wiek[edytuj]

W Polsce karalność aktów homoseksualnych miała miejsce w latach 1835-1932, czyli w okresie, kiedy na ziemiach polskich obowiązywały ustawy karne zaborców. Kontakty homoseksualne zostały pominięte w kodeksie karnym z 1932 roku. Niemniej karalna pozostała prostytucja homoseksualna, którą specyficznie uwzględniono w art. 207 kodeksu karnego z 1932: Kto z chęci zysku ofiarowuje się osobie tej samej płci do czynu nierządnego, podlega karze więzienia do lat 3. W późniejszym okresie, osoby homoseksualne bywały prześladowane przez milicję, według której dochodziło do łamania prawa o „moralności publicznej”[2].

Herb Warszawskiego Ruchu Homoseksualnego.

W 1948 roku władze Polski Ludowej ustanowiły wiek osób legalnie dopuszczających się kontaktów homo- i heteroseksualnych. Od tamtej pory to 15 lat. Temat homoseksualizmu w czasach PRL nie występował w świadomości społecznej, pozostając tematem tabu[3]. W 1959 roku ówczesny dyrektor Centrum Francuskiego na Uniwersytecie Warszawskim Michel Foucault został zmuszony do opuszczenia Polski w wyniku prowokacji UB na tle jego homoseksualności. W 1974 roku w polskiej prasie powojennej ukazał się pierwszy artykuł o homoseksualizmie. Życie literackie opublikowało dwuczęściowy tekst Homoseksualizm a opinia (Życie literackie, 1974, nr 17), zakończony wnioskiem: Społeczeństwo powinno zaprzestać dyskryminowania tych ludzi[4]. W latach 1985-1987 miała miejsce Akcja „Hiacynt”, która polegała na inwigilowaniu i zbieraniu materiałów o polskich gejach i ich środowisku, w wyniku której założono ok. 11 tys. akt osobowych SB[5]. W 1984 w polskiej telewizji odbyła się pierwsza dyskusja na temat homoseksualizmu. W 1985 roku Dariusz Prorok, pod pseudonimem Krzysztof Darski opublikował w Polityce (nr 47) tekst Jesteśmy inni. Był to pierwszy publiczny głos geja opisującego życie w negatywnie nastawionym społeczeństwie[4]. W styczniu 1987 roku powstał Warszawski Ruch Homoseksualny – pierwsza organizacja osób LGBT w Polsce, której władze PRL odmówiły legalizacji.

Homoseksualizm został skreślony z listy chorób przez WHO w 1991 roku[6].

Osoby LGBT w Polsce[edytuj]

Według badania Dalia Research przeprowadzonego w kilku krajach Europy, w Polsce około 5% osób identyfikuje się jako LGBT, przy czym dla osób w wieku 14-29 lat jest to ok. 10%, dla osób w wieku 30-49 - 1%, a dla osób w wieku 50-65 - 4%, przy czym Dalia zastrzega, że w tak osobistej kwestii, jak seksualność, pomimo dużego stopnia anonimowości, nadal istnieje duże źródło niepewności co do liczby, gdyż 8% respondentów wolało nie odpowiedzieć, czy identyfikują się jako osoby LGBT, a 12% nie było w stanie określić swojej seksualności[7].

Osoby homoseksualne[edytuj]

W 2016. Polska została skrytykowana przez Komitet Praw Człowieka ONZ za brak ochrony społeczności LGBT przed przestępstwami i mową nienawiści, brakiem prawnych regulacji w kwestii par jednopłciowych i tęczowych rodzin, czy edukacji seksualnej[8][9]. To zwrócenie Polsce uwagi spotkało się w polskiej telewizji publicznej z wrogością[10]

Skrót praw osób homoseksualnych[edytuj]

Prawa
Podstawowe prawa
Równy wiek przyzwolenia Tak Od 1948, 15 lat.
Wolność zgromadzeń, zrzeszania się i wypowiedzi Tak [11][12]
Prawo do azylu Tak [11][12]
Azyl w przepisach Nie [11][12]
Ochrona przed nienawiścią
Zbrodnia nienawiści Nie (Zaproponowano)
Mowa nienawiści Nie (Zaproponowano)
Polityka przeciwko nienawiści Nie Orientacja seksualna nie jest wyraźnie zapisane w narodowej strategii wobec nienawiści[11][12]. (Zaproponowano)
Ochrona przed dyskryminacją
Konstytucyjna Brak
Zatrudnienie Tak Istnieje zakaz dyskryminacji osób homoseksualnych w zatrudnieniu, zawarty w kodeksie pracy.
Dostęp do dóbr i usług Nie
Inne sfery życia Nie
Mandat i plan działania podmiotu równościowego Tak
Uznanie związku
Uznanie konkubinatów osób tej samej płci Nie Brak prawa.
Uznanie związków partnerskich osób tej samej płci Nie
Uznanie małżeństw osób tej samej płci Nie Także tych zawartych za granicą.
Prawo do łączenia rodzin Nie Niejasne
Kwestie medyczne
Informacja o stanie zdrowia partnera lub partnerki Tak Do udzielania informacji o stanie zdrowia wymagana jest zgoda uprawnionego i wskazanie upoważnionych osób.
Dostęp do dokumentacji medycznej pacjenta Tak Wymagana jest zgoda uprawnionego i wskazanie upoważnionych osób.
Ubezpieczenie
Ochrona w prawie ubezpieczeniowym i odszkodowawczym W niektórych przypadkach.
Ubezpieczenie zdrowotne partnera Nie
Finanse
Wspólne rozliczenie podatkowe Nie
Dziedziczenie ustawowe Nie
Odbiór wynagrodzenia za pracę partnera Nie Jedynie za sporządzeniem pełnomocnictwa.
Kupno mieszkania czy innych przedmiotów albo dokonywania darowizny Tak
Sądownictwo
Postępowanie cywilne, karne, administracyjne oraz administracyjno-sądowe
  • W postępowaniu cywilnym można udzielić pełnomocnictwa osobie spośród najbliższej rodziny.
  • W postępowaniu administracyjnym pełnomocnikiem strony może być każdy
Ochrona w procesie karnym Tak
Bankowość
Wspólny rachunek bankowy Prawo bankowe z 1997 r. pozwala na prowadzenie rachunku oszczędnościowego dla kilku osób.
Zaciąganie kredytu Nie Banki odmawiają traktowania majątku i zarobków osób niebędących w związku małżeńskim jako podstawy do wyliczenia wspólnej zdolności kredytowej.
Pomoc społeczna
Prawo do renty bądź emerytury rodzinnej po zmarłym partnerze Nie
Prawo do korzyści z pracowniczego funduszu socjalnego Nie
Prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad partnerem Nie
Inne kwestie
Mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami mogą być dawcami krwi Tak Od 2005.
Odbiór korespondencji partnera Nie Związki homoseksualne nie są uznawane.
Prawo do pochowania zwłok Nie
Wstąpienie w stosunek najmu lokalu niewłasnościowego Po śmierci partnera w niektórych przypadkach stwierdzono, iż wśród osób uprawnionych do przejęcia umowy najmu jest „osoba pozostająca we wspólnym pożyciu”
Dzieci
Adopcja przez pary homoseksualne Nie
Adopcja pasierba (dziecka biologicznego lub adopcyjnego) przez partnera rodzica Nie
Automatyczne uznanie partnera jako rodzica Nie
Dostęp do zapłodnienia in vitro (IVF) dla lesbijek Nie Nowe prawo dotyczące in vitro jedynie zezwala kobietom w związku heteroseksualnym skorzystać z procedury in vitro.
Alimenty Nie

Wskaźnik zadowolenia[edytuj]

W międzynarodowej ankiecie Gay Happiness Index opartej o ocenę gejów stosunku do nich ze strony społeczeństwa oraz poziom zadowolenia z życia w danym kraju, Polska zajęła 51. miejsce (na 127 krajów), z wynikiem 46 (na 100 punktów), ex aequo z Dżibuti[13].

Podstawowe prawa[edytuj]

Wśród podstawowych praw dotyczących osób homoseksualnych wymienia się takie prawa, jak:

  • Niekaralność
Tak Homoseksualizm nigdy nie był karany w biegu historii Polski i jej prawodawstwa, jednak na ziemiach polskich podczas zaborów, Monarchia Habsburgów, Prusy i Imperium Rosyjskie karały homoseksualizm.
  • Legalność homoseksualności
Tak Legalność homoseksualności została potwierdzona w 1932.
  • Równy wiek przyzwolenia
Tak Tak, od 1948. Obywatele, niezależnie od orientacji seksualnej, są uznawani za osoby dorosłe pod względem seksualności w tym samym wieku – 15 lat.
Tak Tak, od 2005 r. Dawcy, niezależnie od ich seksualności mogą oddać krew, jeśli są pewni tego, że ich praktyki seksualne są bezpieczne i nie narażają ich na choroby weneryczne, np. używają kondomów (niezależnie od orientacji seksualnej) oraz nie mają kontaktu z krwią[14][15][16].
  • Służba wojskowa
Tak Możliwa. Nie ma żadnych przepisów, które odnoszą się do osób homoseksualnych, bezpośrednio je dyskryminując, włączając w to przepisy dotyczące zdolności do służby wojskowej[6].
  • Wolność zgromadzeń
Tak Wydarzenia publiczne bez przeszkód państwowych. Prawo, przepisy i praktyka pozwala na wolne zgromadzenia bez przeszkód prawnych i praktycznych, z odpowiednią ochroną ze strony służb publicznych (jeśli jest ona niezbędna)[11][12].
  • Wolność zrzeszania się
Tak Stowarzyszenia działają bez państwowych przeszkód[11].
  • Wolność wypowiedzi
Tak Brak przepisów ograniczających wolność wypowiedzi[11].
  • Prawo do azylu
Tak Orientacja seksualna jest wyszczególniona jako kryterium kwalifikujące osobę homoseksualną do uzyskania azylu w Polsce[11][12].
  • Azyl w przepisach
Nie Brak. Przepisy, wytyczne i inne miary prawne nie obejmują specyficznie orientacji seksualnej, w kontekście powtarzających się lub ciągnących się ram[11][12].

Ochrona przed nienawiścią[edytuj]

Rozwiązania prawne kwestii homofobicznych i transfobiicznych zbrodni i mowy nienawiści w Europie

     Homofobiczne i transfobiczne zbrodnie i mowa nienawiści rozpoznawane przez system prawny

     Homofobiczne zbrodnie i mowa nienawiści rozpoznawane przez system prawny

     Brak regulacji prawnych

Zwandalizowany plakat przeciw mowie nienawiści wobec osób homoseksualnych.

Kodeks karny (1997) nie zakazuje nawoływania do nienawiści na tle orientacji seksualnej. W art. 256 chroni on specyficznie przed nienawiścią na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych lub ze względu na bezwyznaniowość.

Kodeks karny nie chroni też przed znieważeniem ze względu na orientację seksualną. W art. 257 chroni on przed znieważaniem grupę ludności albo poszczególną osobę ze względu na przynależność narodową, etniczną, rasową, wyznaniową albo z powodu bezwyznaniowości.

Według Polskiego Stowarzyszenia Edukacji Prawnej (PSEP), w zależności od stanu faktycznego, zachowanie osoby używającej mowy nienawiści może wyczerpywać znamiona przestępstwa, np. z ogólnych przepisów zawartych w art. 190, 212 lub 216 Kodeksu karnego[17].

We wrześniu 2015 Amnesty International opublikowała artykuł zwracający uwagę na brak przepisów dotyczących przestępstw nienawiści[18], wydanego przy okazji publikacji raportu na temat mowy nienawiści w Polsce, w którym wskazał problem braku systematyczności w zbieraniu danych na temat zbrodni nienawiści[19] oraz braku wyszczególnienia statystyk dotyczących przestępstw nienawiści popełnianych przez urzędników państwowych (np. policjantów)[20][21].

Nie Brak uregulowań prawnych dotyczących zbrodni nienawiści. Zbrodnie skierowane przeciwko osobom z powodu ich orientacji seksualnej nie są wyraźnie zapisane lub uznawane w prawodawstwie dotyczącym zbrodni nienawiści lub jako czynnik obciążający[11][12].
Nie Brak uregulowań prawnych dotyczących mowy nienawiści. Mowa nienawiści skierowana w orientację seksualna nie jest wyraźnie zapisana i uznawana w prawodawstwie jako mowa nienawiści lub czynnik obciążający[11][12].
  • Polityka przeciwko nienawiści
Nie Brak. Orientacja seksualna nie jest wyraźnie zapisana w narodowej strategii wobec nienawiści[11][12].

Ochrona przed dyskryminacją[edytuj]

Polskie prawo zakazuje do pewnego stopnia dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. W 2007 uchwalono ustawę dającą ochronę przed dyskryminacją z powodu orientacji seksualnej w kilku kwestiach m.in. zabezpieczenia społecznego, opieki zdrowotnej, oświaty i szkolnictwa wyższego[22].

  • Konstytucja
Nie/Tak Brak. Brak konkretnego zapisu o prowizjach antydyskryminacyjnych w artykule konstytucji, oraz brak decyzji sądu konstytucyjnego w tej sprawie[11][12]. Polska konstytucja posiada jednak ogólny przepis mówiący o zakazie dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
  • Zatrudnienie
Tak Istnieje zakaz dyskryminacji osób homoseksualnych w zatrudnieniu, zawarty w kodeksie pracy. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (art. 36 i 38), zobowiązuje od 2003 pracodawców do informowania o nowych miejscach zatrudnienia bez formułowania dyskryminujących wymagań, m.in. ze względu na orientację seksualną. Artykuł 11³ kodeksu pracy z 1974 zabrania jakiejkolwiek dyskryminacji w zatrudnieniu m.in. ze względu na orientację seksualną. Artykuł 183a § 1 zobowiązuje do równego, wolnego od dyskryminacji (także ze względu na orientację seksualną) traktowania pracowników w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkoleń w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia, przy czym ustawodawca nie określa górnej granicy odszkodowania.
  • Dostęp do dóbr i usług
Nie Brak wyraźnej wzmianki[11] w ustawie z 2011[23].
  • Inne sfery życia
Nie Brak wzmianek[11] i brak prawa przeciwdyskryminacyjnego (włącznie m.in. z: dyskryminacją pośrednią) w ustawie z 2011 r.[23]
  • Mandat podmiotu równościowego
Tak Państwowy podmiot zajmujący się równouprawnieniem ma specyficznie zapisane kompetencje dotyczące pracy nad tematami związanymi z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną
  • Plan działania podmiotu równościowego
Tak Podmiot zajmujący się równouprawnieniem otwarcie ustala szczegółową ścieżkę rozwoju w kwestii wyeliminowania dyskryminacji ze względu na orientacją seksualną

Związki osób tej samej płci[edytuj]

Zawieranie[edytuj]

 Osobny artykuł: Prawo małżeńskie w Polsce.
Za granicą[edytuj]
Odmowa wydania zaświadczenia stwierdzającego możliwość, według polskiego prawa, zawarcia związku małżeńskiego z osobą tej samej płci w Holandii, przez powołanie się na art. 18 Konstytucji RP. Dostarczenie tego zaświadczenia jest warunkiem zawarcia małżeństwa lub partnerstwa w Holandii.

W wielu krajach jest możliwe zawarcie konkubinatu, związku partnerskiego bądź małżeństwa z osobą tej samej płci, jednak na mocy norm kolizyjnych z prawem prywatnym międzynarodowym zawarcie formalnego związku osób tej samej płci za granicą (zarówno obywatela, jak i nie-obywatela Polski) nie rodzi żadnych skutków prawnych na gruncie prawa polskiego. Konflikt prawny istnieje, gdyż mimo tego, że Konstytucja RP nie odnosi się do związków tej samej płci oraz tego, że Polska podpisała bez zastrzeżeń dokument prawa prywatnego międzynarodowego, w którym zobowiązała się uznawać wszystkie małżeństwa zawarte za granicą, pomimo tego, że kodeks rodzinny definiuje małżeństwo jako związek osób różnej płci.

W przypadku odmów uznania, Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu dał sygnał, że gdyby doszło do procesu sądowego, wydałby wyrok na korzyść pary skarżącej[24].

Polskie osoby homoseksualne mogą sformalizować (przy spełnieniu warunków różnych w zależności od kraju)[25]:

  • małżeństwo w Belgii, Danii, Hiszpanii, Holandii,Niemczech, Norwegii, Portugalii, Szwecji, Wielkiej Brytanii (tylko Anglii, Szkocji i Walii);
  • związek partnerski w Austrii, Belgii, Finlandii, Francji (PACS), Holandii, Słowenii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii (tylko w Irlandii Północnej) oraz na Węgrzech.

W niektórych przypadkach nie jest wymagane obywatelstwo partnera danego kraju lub wcześniejsze zamieszkanie w kraju, np. w Danii, Irlandii i Wielkiej Brytanii.

W Polsce[edytuj]

W polskim ustawodawstwie nie istnieje żadna prawna forma uznania związków jednopłciowych[26][27]. Fakt pozostawania w jednopłciowym konkubinacie może być wzięty pod uwagę w szczegółowych unormowaniach prawnych, kiedy prawodawca uznaje konkubinat jedno- lub różnopłciowy za istotny element faktyczny określonej sytuacji prawnej.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy[edytuj]

Artykuły Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie odnoszą się do związków osób tej samej płci, jednak wspominając o małżeństwie, mówią jedynie w kontekście związku kobiety i mężczyzny.

Konstytucja[edytuj]

Od lat 2010. toczy się debata na temat art. 18 Konstytucji, zabraniającego w opinii niektórych prawników i urzędników państwowych (np. Jarosława Gowina) małżeństw osób tej samej płci. Ta interpretacja przywoływana jest przy odmowie w wydawaniu zaświadczenia o stanie cywilnym, potrzebnym w niektórych krajach do zawarcia związku partnerskiego lub małżeńskiego przez osoby tej samej płci.

To rozumienie art. 18 jest kwestionowane przez Komitet Nauk Prawnych PAN[28][29], prof. Ewę Łętowską[30][31][32], dr. hab. Ryszarda Piotrowskiego[33], prof. Wojciecha Sadurskiego[34], dr. hab. Dariusza Dudka[35] i dr. hab. Jakuba Urbanika[36].

W kwestii uznania związków partnerskich, do wyżej wymienionych prawników dołączają Ministerstwo Sprawiedliwości[37], prof. Piotr Winczorek[38], prof. Jan Woleński[39] i dr Wiktor Osiatyński[40].

Prawo i praktyka[edytuj]

W Polsce nie ma żadnych przepisów prawnych regulujących prawa par homoseksualnych, jednakże pary żyjące w nieformalnym związku – konkubinacie (w tym także pary homoseksualne), mogą korzystać z bardzo nielicznych praw, wspomnianych dalej, dostępnych jedynie małżonkom, przy czym małżeństwo jest dostępne tylko dla par różnej płci.

Pary żyjące w nieformalnym związku osób tej samej płci ponoszą zawsze wyższe koszty finansowe i muszą dokonywać każdorazowo dodatkowych zabiegów formalnych, m.in. w kwestii unormowania kwestii podatkowych (podatek od dochodów osobistych, podatek od spadków i darowizn), ale też kwestii praktycznych (dostęp do informacji medycznej), przy czym te umowy, zawierane przy notariuszu, nie rozwiązują wszystkich kwestii praktycznych dotyczących par i spotykają się z brakiem uznania (nie są honorowane)[41].

Kwestie medyczne[edytuj]
  • Odwiedziny partnera lub partnerki w szpitalu i informacja o stanie jego zdrowia
Yes check.svg Na mocy artykułu 31 ust. 2 ustawy o zawodzie lekarza z 1996 r. lekarz udziela informacji o stanie zdrowia chorego innym osobom tylko za zgodą pacjenta[42].
  • Dostęp do dokumentacji medycznej pacjenta
Yes check.svg Artykuł 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z 2008 r. przewiduje, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta[43].
  • Upoważnienie do decydowania w razie choroby partnera
X mark.svg Wyłącznie chory może podejmować decyzje dotyczące jego diagnostyki i leczenia[44].
Ubezpieczenie[edytuj]
  • Ochrona w prawie ubezpieczeniowym i odszkodowawczym
Yes check.svg Partner lub partnerka, zawierając umowę ubezpieczenia NW (od następstw nieszczęśliwych wypadków – art. 831 § 1 Kodeksu cywilnego), może wskazać drugiego partnera jako osobę, której zakład ubezpieczeń w razie jego śmierci wypłaci odszkodowanie.
X mark.svg/Yes check.svg Jeśli partner lub partnerka poniósł/a śmierć w wypadku samochodowym, za który odpowiada posiadacz samochodu, sąd może drugiemu partnerowi przyznać rentę, jeżeli zmarły stale i dobrowolnie dostarczał mu środków utrzymania (art. 446 § 3 kc).
  • Ubezpieczenie zdrowotne partnera
X mark.svg W związku osób tej samej płci, w przeciwieństwie do małżeństw osób różnej płci, nie jest możliwe ubezpieczenie zdrowotne partnera przez partnera. Nie można uposażyć partnera/partnerki na wypadek śmierci. Trudności występują także przy innych rodzajach ubezpieczeń[45].
Finanse[edytuj]
  • Wspólne rozliczenie podatkowe
Nie Brak dla par osób tej samej płci[41][46].
  • Dziedziczenie
Yes check.svg/X mark.svg W testamencie można rozrządzić majątkiem na rzecz każdej osoby. Dziedziczenie testamentowe wyprzedza dziedziczenie ustawowe, gdzie dziedziczy małżonek i najbliżsi krewni. Partnerzy powinni sporządzić testamenty pisemne lub za dodatkową opłatą notarialne. Niemniej w polskim prawie spadkowym istnieje zachowek, który pomimo dziedziczenia testamentowego zobowiązuje do pewnej korzyści pieniężnej ze spadku dla dzieci, wnuków, małżonka i rodziców spadkodawcy. Oznacza to, że życiowy partner spadkodawcy może być na wniosek uprawnionych do zachowku zobowiązany do zapłacenia od 1/2 do 2/3 wartości spadku po partnerze. Małżonek przy dziedziczeniu ustawowym, obojętnie ilu jest innych spadkobierców, zawsze otrzymuje co najmniej 1/4 majątku spadkowego, przy czym należy pamiętać, iż z tytułu majątkowej wspólności małżeńskiej jest współwłaścicielem w 1/2 przedmiotów stanowiących w chwili otwarcia spadku majątek wspólny.
Spadkobiercę spoza kręgu rodzinnego (w świetle polskiego prawa partner tej samej płci jest osobą obcą) obciąża także najwyższa stawka podatku od spadków. Problemem w przypadku par homoseksualnych jest też fakt, iż w Polsce istnieje niska świadomość prawna (wiele osób nie myśli o testamencie) oraz fakt, że śmierć bywa nieprzewidywalna. Co więcej, nawet pisemny testament może zostać skutecznie podważony przez rodzinę[46].
  • Odbiór wynagrodzenia za pracę partnera
Yes check.svg Związki homoseksualne nie są uznawane i w celu odbioru wynagrodzenia za pracę i innych dochodów partnera należy sporządzić odpowiednie pełnomocnictwo u notariusza, które należy przekazać pracodawcy.
  • Kupno mieszkania czy innych przedmiotów albo dokonywania darowizny
Yes check.svg Możliwe, jednak z problemami praktycznymi. Partner może dokonywać wszelkich czynności prawnych na rzecz drugiego partnera (np. darowizny), jednak wszelkich czynności mogą również dokonywać wspólnie (np. wspólnie nabyć mieszkanie, wspólnie kupić samochód, wspólnie zdobyć użytkowanie wieczyste gruntu itp.). Jest to jednak problematyczne przy okazji każdego zakupu: roweru, telewizora czy pralki itd. Gdy rozstaje się małżeństwo, majątek dzieli się na połowę. W przypadku związków osób homoseksualnych (jako nieformalnych) przy każdej rzeczy trzeba dowodzić, kto ją zakupił[46].
Sądownictwo[edytuj]
  • Postępowanie cywilne, karne, administracyjne oraz administracyjno-sądowe
X mark.svg/Yes check.svg W postępowaniu cywilnym można udzielić pełnomocnictwa osobie spośród najbliższej rodziny (w tym małżonkowi), ale już nie partnerowi lub partnerce, chyba że wykonuje zawód radcy prawnego lub adwokata albo pozostaje w stałym stosunku zlecenia.
Yes check.svg W postępowaniu administracyjnym pełnomocnikiem strony może być każdy, także partner niebędący małżonkiem.
  • Ochrona w procesie karnym
X mark.svg/Yes check.svg Artykuł 185 Kodeksu postępowania karnego pozwala sądowi zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania osobę pozostającą z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym, a więc gdy między świadkiem a oskarżonym zachodzi więź emocjonalna lub uczuciowa. Może to teoretycznie dotyczyć także par homoseksualnych, lecz praktycznie za każdym razem decyduje o tym sąd[41][46].
Uznanie związku[edytuj]
  • Uznanie konkubinatów osób tej samej płci
X mark.svg/Yes check.svg W bardzo nielicznych sytuacjach.
  • Uznanie związków partnerskich osób tej samej płci (z limitowanymi prawami)
X mark.svg Brak dla par osób tej samej płci.
  • Uznanie związków partnerskich osób tej samej płci (o prawach podobnych do małżeństwa)
X mark.svg Brak dla par osób tej samej płci.
  • Uznanie małżeństw osób tej samej płci
X mark.svg Brak.
  • Uznawanie małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą
X mark.svg Nie[41].
Równość w kwestii imigracji (łączenie rodzin).

     Uznanie par homoseksualnych w urzędach imigracyjnych

     Brak uznania lub brak danych

  • Prawo do łączenia rodzin, jeśli partner jest polskim obywatelem, rezydentem, uchodźcą lub azylantem
X mark.svg/Yes check.svg Niejasne. Polska nie uznaje związków par tej samej płci w kwestii imigracji przez uznanie małżeństwa, związku partnerskiego lub konkubinatu osób homoseksualnych. Związki, w których jeden z partnerów nie jest obywatelem Unii Europejskiej mogą napotykać na kłopoty z zalegalizowaniem pobytu partnera, mimo że pozostaje w związku z polskim obywatelem. Pisarka Izabela Filipiak otrzymała jednak przy ubieganiu się o kartę pobytu swojej amerykańskiej partnerce powołała się na orzecznictwo Trybunału w Strasburgu[46][47].
  • Uznanie związków partnerskich osób tej samej płci (z limitowanymi prawami)
X mark.svg/Yes check.svg Niejasny zapis.
  • Uznanie związków zawartych poza granicami kraju
X mark.svg Brak. Polskie prawo nie uznaje formalnych związków osób tej samej płci (związków partnerskich i rejestrowanych konkubinatów) zawartych poza granicami kraju. Małżonkowie lub partnerzy są traktowani jako osoby obce[41].
Bankowość[edytuj]
  • Wspólny rachunek bankowy
Yes check.svg/X mark.svg Prawo bankowe z 1997 r. pozwala na prowadzenie rachunku oszczędnościowego dla kilku osób (tzw. rachunek wspólny), przy czym każda z nich korzysta z uprawnień posiadacza rachunku w granicach określonych w umowie. Niektóre banki oferują otwarcie wspólnego konta bankowego dla osób niepozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa. Jeśli natomiast jeden partner lub partnerka emocjonalna posiada rachunek bankowy, może udzielić partnerowi lub partnerce pisemnego pełnomocnictwa do dysponowania kontem.
  • Zaciąganie kredytu
X mark.svg/Yes check.svg Pary homoseksualne mają problemy z zaciąganiem kredytu hipotecznego, gdyż banki odmawiają traktowania majątku i zarobków osób niebędących w związku małżeńskim jako podstawy do wyliczenia wspólnej zdolności kredytowej[48]
Problemy z bankami zgłaszało 12 proc. respondentów w badaniu, które przeprowadziła PAN. Pary homoseksualne zgłaszają jednak zastrzeżenie, że spotykają się z odmową banków, w zależności od miejscowości i od panującej tam mentalności i dobrej woli urzędniczej[48].
Pomoc społeczna[edytuj]
  • Prawo do renty bądź emerytury rodzinnej po zmarłym partnerze
Nie Brak dla par osób tej samej płci[46].
  • Prawo do korzyści z pracowniczego funduszu socjalnego
X mark.svg Brak dla par osób tej samej płci.
  • Prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad partnerem
X mark.svg Brak dla par osób tej samej płci.
Inne kwestie[edytuj]
  • Odbiór korespondencji partnera
X mark.svg/Yes check.svg Kwestie odbioru poczty reguluje Prawo pocztowe. Związki homoseksualne nie są uznawane, jednak w celu odbioru korespondencji można upoważnić każdą osobę poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia w urzędzie pocztowym (plus opłaty). Pełnomocnictwo takie należy okazywać za każdym razem, chcąc odebrać przesyłkę partnera. Pełnomocnictwo nie powinno być wymagane w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego w razie nieobecności adresata wystarcza odbiór pisma urzędowego przez dorosłego domownika[49].
W badaniu przeprowadzony przez PAN, 17% osób wskazało na trudności z uzyskaniem dostępu do korespondencji. Autorki zwracają uwagę na to, że związki homoseksualne muszą wcześniej uzyskać płatne zaświadczenie, których nie muszą mieć małżeństwa heteroseksualne, by móc odbierać korespondencję partnera[50].
  • Prawo do pochowania zwłok
X mark.svg/Yes check.svg Brak dla par osób tej samej płci. Wydanie następuje tylko wówczas, gdy nikt z rodziny nie rości sobie do tego prawa. Praktyka wygląda tak, że szpitale najczęściej odmawiają partnerom wydania zwłok i ostatecznie mogą zostać one przekazane gminie, jeśli brak jest krewnych[41][46].
  • Wstąpienie w stosunek najmu lokalu niewłasnościowego
X mark.svg/Yes check.svg Po śmierci partnera w niektórych przypadkach stwierdzono, iż wśród osób uprawnionych do przejęcia umowy najmu jest „osoba pozostająca we wspólnym pożyciu”[51], ale sądy zazwyczaj orzekają, że dotyczy to tylko osób heteroseksualnych. Decyzję można zaskarżyć w długotrwałym procesie. Jedną z takich spraw Polska przegrała w Strasburgu (Kozak przeciwko Polsce)[46].

Symboliczne uznanie[edytuj]

W 2004 r. władze miasta w Warszawie uznały w Zarządzie Transportu Miejskiego konkubinaty, w tym par jednopłciowych, przyznając pracownikom, jak i ich partnerom, prawo do korzystania z darmowych przejazdów środkami komunikacji miejskiej. To pierwszy przypadek uznania praw par homoseksualnych w Polsce[52].

W 2007 roku Chorzowski Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej podjął precedensową decyzję usankcjonowania prawa do pomocy społecznej pary homoseksualnej[53][54].

Projekty ustaw[edytuj]

Konkubinaty[edytuj]

W 2002 r. posłanka SLD Joanna Sosnowska zaproponowała ustawę o konkubinatach która umożliwiałaby konkubinatom osób tej samej lub różnej płci wspólne opodatkowywanie, zaciąganie kredytów, kupno mieszkania i opiekę w razie pobytu w szpitalu[55].

Związki partnerskie[edytuj]

Pod koniec 2003 r. senator Maria Szyszkowska (SLD), zaproponowała projekt regulujący kwestię związków partnerskich[56] dla par tej samej płci, podobny do francuskiej ustawy „PACS”.

Projekt przewidywał w swoim zakresie wszystkie wyżej wymienione prawa (z wyjątkiem prawa do adopcji dzieci), a także szereg innych praw głównie o charakterze ekonomicznym, między innymi – prawo imigracyjne, możliwość odwiedzania partnera w zakładzie karnym, prawo do pogrzebu i odprawy pośmiertnej, możliwość wspólnego mieszkania we współdzieli, możliwość utworzenia wspólnoty majątkowej, a także w zakresie uprawnień członków rodziny żołnierza odbywającego czynną służbę wojskową, czy obowiązek alimentacyjny, po wyrejestrowaniu związku. Wejście w życie tej ustawy oszczędziło by partnerom koniecznych formalności, czy wyższych kosztów związanych z korzystaniem z tych praw. A także przyznała by te prawa partnerom, których jeszcze nie posiadają. Celem ustawy o „rejestrowanych związkach osób tej samej płci” była ochrona wspólnego dorobku osób żyjących w trwałych związkach homoseksualnych oraz ochrona interesów osób trzecich wchodzących w stosunki prawne z takimi osobami.

3 grudnia 2004 polski Senat uchwalił ustawę w sprawie wniesienia do Sejmu projektu proponowanej ustawy. Za ustawą oddało głos 38 senatorów, 23 było przeciwnych, 15 wstrzymało się od głosowania. Prace nad projektem nie rozpoczęły się.

W latach 2009-2012 przygotowano trzy projekty ustaw o rejestrowanych związkach partnerskich. Wszystkie one zostały odrzucone w pierwszym czytaniu podczas 32. posiedzenia Sejmu, w trzech głosowaniach:

Za ustawą, przygotowaną przez Roberta Biedronia z Ruchu Palikota[60], głosowało 137 posłów (30.4%) spośród obecnych na glosowaniu posłów[61].

W roku 2014 odrzucono propozycję włączenia ustawy o wprowadzeniu związków partnerskich w porządek obrad Sejmu. Ustawa Roberta Biedronia była oparta o postulaty projektu ustawy ówczesnego Ruchu Palikota (następnie Twojego Ruchu). Spośród posłów, 185 głosowało za ustawą[62].

Na 26 maja 2015 wniosek o uzupełnienie porządku dziennego o pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o związkach partnerskich (druk nr 2381) i pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy – przepisy wprowadzające ustawę o związkach partnerskich (druk nr 2382) zostały odrzucone przez 56% posłów[63].

Procesy sądowe na rzecz uznania[edytuj]

Ustanawianie małżeństw osób tej samej płci w Polsce[edytuj]

W listopadzie 2015 r. działalność zaczęła Koalicja na Rzecz Związków Partnerskich i Równości Małżeńskiej mająca na celu uznanie związków osób tej samej płci w formie małżeństw lub związków partnerskich[64].

Do grona prawników i prawniczek wchodzących w skład Koalicji należą przedstawiciele organizacji pozarządowych: Paweł Knut (Kampania Przeciw Homofobii), Dorota Pudzianowska (Helsińska Fundacja Praw Człowieka) oraz Krzysztof Śmiszek (Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego), wspierani przez prawników i prawniczki praktykujący w kancelariach prawnych: r.pr. Marcin Górski (Tataj Górski Adwokaci), Krystian Legierski, adw. Małgorzata Mączka-Pacholak, adw. Paweł Osik, adw. Mikołaj Pietrzak i r. pr. Ewa Ryczko (cała czwórka z kancelarii Pietrzak Sidor & Wspólnicy) oraz r. pr. Marcina Wojciechowskiego. Projekt koordynuje Miłość Nie Wyklucza i Kampania Przeciw Homofobii[65].

Uznanie małżeństw osób tej samej płci zawarte poza Polską[edytuj]

W 2017 WSA w Warszawie odmówił uznania małżeństwa zawartego w Wielkiej Brytanii. Skarżąca strona wyraziła gotowość na kontynuację postępowanie włącznie z ETPCz[66][67].

Potomstwo[edytuj]

  • Adopcja dzieci
Adopcja przez pary jednopłciowe
Nie Nie[11].
Adopcja pasierba (dziecka biologicznego lub adopcyjnego) przez partnera rodzica
Nie Brak możliwości[11].
Automatyczne uznanie partnera jako rodzica
Nie Brak.
  • Dostęp do zapłodnienia in vitro (IVF) dla par lesbijek
X mark.svg Brak.
  • Alimenty
X mark.svg Brak dla par osób tej samej płci[41].

Odmawianie obywatelstwa polskiego[edytuj]

Organy państwa polskiego również mają historię odmawiania obywatelstwa dzieciom par osób tej samej płci m.in.:

  • bliźniakom urodzonym w USA, będącym biologicznymi dziećmi obywatela Polski[68]
  • dziecko obywatelki Polski i obywatelki Wielkiej Brytanii (matką biologiczną jest brytyjka), choć Wielka Brytania uznaje obydwie za matki[69]
  • czterem dziewczynkom urodzonym w USA, wychowywanym przez obywatela polskiego i jego męża[70][71]

Osoby transseksualne[edytuj]

Prawa dotyczące zmiany prawnej płci.

     Prawne uznawanie zmiany płci

     Brak uznania zmiany płci

     Niejasne lub brak danych

W Polsce w 2011 popełniono jedno morderstwo na tle transfobii[72].

Do aspektów dotyczących osób transseksualnych wliczają się:

  • Prawo do zmiany płci
Yes check.svg Tak[73], z potencjalnymi problemami praktycznymi.
Prawo do zmiany płci nie jest jednak jasno uregulowane. Po operacji zmiany płci, matka lub ojciec, który zmienia płeć, staje się rodzicem dla swoich dzieci, z powodu problemów wynikających z kodeksu rodzinnego. W niektórych wyrokach o zmianie płci zwracano uwagę na to, by orientacja powoda była heteroseksualna lub wizerunek płciowy dostatecznie wiarygodny. Proces wymaga tez zaskarżania rodziców, co prowadzi do konfliktów rodzinnych i przeciągania procesu. Tryb też jest przedłużany ponad miarę[74].
  • Możliwość administracyjna zmiany płci
Yes check.svg/X mark.svg Możliwe w niektórych przypadkach, jednak z przeszkodami[73]. W praktyce jednak zidentyfikowano następujące problemy, spośród które niektóre są przeszkodą dla zmiany płci[74]:
-brak refundacji chirurgicznych procedur leczących transseksualizm (np. operacje na genitaliach, operacje feminizujące twarzy)
-brak w całym polskim systemie zdrowia procedur chirurgicznej zmiany płci genitalnej transmężczyzn (osób stających się mężczyznami)
-traktowanie przez system społecznej ochrony zdrowia operacyjnych procedur leczących transseksualizm jako estetycznych operacji plastycznych
-brak zniżki na leki hormonalne dla osób transseksualnych w trakcie terapii, podczas gdy zniżka na te leki jest stosowana wobec innych grup pacjentów
-niedostateczna wiedza większości lekarzy i pracowników służby zdrowia na temat transpłciowości skutkująca dyskryminacją i niewłaściwym traktowaniem osób transpłciowych w systemie służbie zdrowia
-prowadzenie kuracji hormonalnej przez psychiatrów i seksuologów bez posiadania dostatecznej wiedzy endykryologicznej.
  • Prawo do zmiany imienia i nazwiska
Yes check.svg Tak[73].
  • Prawo do zmiany płci bez operacji zmiany płci
Yes check.svg Tak[73][75].
  • Brak wymogu przymusowemu poddaniu się interwencji medycznej
X mark.svg Istnieje wymóg przymusowemu poddaniu się interwencji medycznej[73].
  • Brak wymogu przymusowymu poddaniu się interwencji chirurgicznej
X mark.svg Istnieje wymóg przymusowemu poddaniu się interwencji medycznej[73].
  • Brak przymusu poddania się sterylizacji
Yes check.svg Brak przymusu sterylizacji[76].
  • Brak wymogu rozwodu z partnerem
X mark.svg By zmienić płeć, konieczny jest rozwód[73], nawet wbrew woli małżonków[74].
  • Brak wymogu dostarczenia diagnozy lub opinii psychologicznej o zaburzeniu tożsamości płciowej
X mark.svg Istnieje wymóg dostarczania diagnozy lub opinii[73].
Sama diagnoza odbywa się też czasami w formie szantażu i wymuszenia: żądania zaświadczenia o operacjach chirurgicznych, przedłużania procedur, wymuszania wysokich stawek za leczenie[74].
X mark.svg Lekarze mogą podejmować interwencję bez zgody[73].
  • Prawo traktujące zbrodnię nienawiści
X mark.svg Brak[76].
  • Ochrona przed mową nienawiści
X mark.svg Brak[74].
  • Zaangażowanie w poruszanie kwestii nienawiści
X mark.svg Brak[76].
X mark.svg Brak[74].
  • Konwencja o wzajemnym uznawaniu decyzji o zmianie płci
X mark.svg Konwencja (ang. Convention on the recognition of decisions recording a sex reassignment), której celem jest wzajemne uznawanie decyzji o zmianie płci przez jej sygnatariuszy nie została przez Polskę ani podpisana, ani ratyfikowana.
  • Prawo do azylu na podstawie tożsamości płciowej
X mark.svg Brak[76].
  • Wsparcie azylantów w kraju
X mark.svg Brak[76].
  • Możliwość poślubienia osoby tej samej płci
Yes check.svg Tak[76].
  • Ochrona przed dyskryminacją
X mark.svg Zapis w konstytucji – brak[76].
X mark.svg Prawo specyficznie zabraniające dyskryminacji osób transseksualnych w zatrudnieniu – brak[76].
X mark.svg Prawo przeciw dyskryminacji w dostępie do dóbr i usług – brak[76].
X mark.svg Prawo przeciw dyskryminacji w innych sferach życia – brak[76].
X mark.svg Kompetencja Rzecznika Praw Obywatelskich w kwestii ochrony – brak[76].
Yes check.svg Plan dotyczący zniwelowania dyskryminacji – istnieje[76].
X mark.svg Ochrona ekspresji płciowej – brak[76].

Przemoc wobec osób LGBT[edytuj]

Stan ogólny[edytuj]

Raport KPH[edytuj]

Opublikowany w 2016 r. raport o Polsce na temat homofobicznych i transfobicznych przestępstwach z nienawiści zwraca uwagę na to, że:

  • średnio 3 na 10 osób LGBT doświadczyło przemocy fizycznej i/lub psychicznej w ciągu ostatnich pięciu lat,
  • 37,6 proc. gejów i 33,3 proc. mężczyzn biseksualnych doświadczyło przemocy,
  • przemocy doświadczyło też 24,9 proc. lesbijek, 22,9 proc. osób queer, aseksualnych i interpłciowych, 15,7 proc. kobiet biseksualnych,
  • najczęściej przemocy doświadczają osoby transpłciowe – aż połowa z nich,
  • osoby LGBT najczęściej doświadczają takich form przemocy, jak atak fizyczny (27,2 proc.), groźby przemocy fizycznej (19,7 proc.) i wyzwiska (18,2 proc.),
  • mężczyźni stanowią 66,5 proc. sprawców przemocy motywowanej homofobią,
  • do aktów przemocy wobec osób LGBT najczęściej dochodzi w przestrzeni publicznej (33,5 proc.), w szkołach i uczelniach (26 proc.) i domu (9 proc.),
  • tylko 8,2 proc. osób, które doświadczyły przemocy fizycznej, zgłosiły ten fakt na policję,
  • co 5. osoba LGBT doświadczyła homofobii lub transfobii w kontakcie z policją, 57,1 proc. było zniechęcanych przez policję do zgłaszania przestępstw motywowanych nienawiścią[77], jednak pomimo zniechęcania zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przyjęto w większości przypadków (81%)[78].

Przemoc wobec dzieci homosekualnych[edytuj]

Według raportu Przemoc motywowana homofobią[79], przemoc psychiczna wobec osób LGBT w szkole najczęściej występuje pod postacią przemocy słownej, głównie zaczepek słownych, ubliżania i poniżania. Do większości z nich dochodzi właśnie w szkołach (23,7%). W tych samych badaniach zaprezentowano dane, które informują, iż sprawcami przemocy werbalnej są najczęściej znajomi ze szkoły bądź uczelni (42,2%). Dodatkowo około 3,5% sprawców przemocy werbalnej stanowią nauczyciele[80].

Według tego samego raportu, przemoc fizyczna powodowana homofobią najczęściej przejawia się w formie szarpania, kopania, uderzania. W 46% sprawcami są osoby ze szkoły bądź uczelni poszkodowanego, w 19,8% miejscem zdarzenia jest szkoła. Pobicia w 29% dokonują znajomi ze szkoły, 24% wszystkich ataków powodowanych homofobią ma miejsce w szkołach[81].

Fundacja Lambda podejmuje działania mające na celu zaadresowanie problemu homofobii w szkołach[82].

Sytuacja polityczna[edytuj]

Stanowiska partii politycznych[edytuj]

Partie określające się jako lewicowe, centrolewicowe lub liberalne takie jak m.in.: Nowoczesna, Partia Razem, Twój Ruch, Partia Zieloni, SLD, UP, Partia Demokratyczna deklarują w różnym stopniu poparcie dla postulatów środowisk osób LGBT odnośnie zrównania ich statusu z parami heteroseksualnymi, a niektóre z nich zawarły to w swoim programie. Partie odwołujące się do poglądów narodowo-konserwatywnych, chrześcijańsko-demokratycznych lub konserwatywno-liberalnych, lub liberalnych takie jak PO, PiS, UPR czy LPR są w części[83] lub większości przeciwne legalizacji małżeństwa lub innej formy związków homoseksualnych.

Poparcie dla równouprawnienia[edytuj]

W latach 2003-2013 wzrosła akceptacja dla praw osób homoseksualnych, jednak zwiększył się też podział pomiędzy ich zwolennikami a przeciwnikami, którzy są statystycznie rzecz biorąc od nich starsi. Małżeństwa homoseksualne gotowych jest akceptować 22% ludzi, którzy ukończyli studia wyższe, i 9% osób z wykształceniem podstawowym[84].

Poparcie praw LGBT 2001[85]
CBOS
2002[86]
CBOS
2003[87]
CBOS
2005[88]
CBOS
2008[89]
CBOS
2010[90]
CBOS
III 20113[91]
TNS OBOP
VI 2011[92]
CBOS
VI 2012[93]
CEAPP
II 2013[94]
CBOS
III 2013[95]
OBOP
VI 2013[96]
Homo Homini
VI 2017[97]
IPSOS
TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE TAK NIE
związki partnerskie 15%1 76%1 34% 56% 46%2 44%2 41% 48% 45% 47% 54% 41% 25% 65% 23% 65% 33% 60% 47% 53% 55% 39% 52% 43%
małżeństwa 24% 69% 22% 72% 18% 76% 16% 78% 27% 68% 27% 69% 38% 57%
prawa do adopcji 8% 84% 8% 84% 6% 90% 6% 90% 6% 89% 7% 90% 14% 84% 16% 80%

1 - pytano o konkubinat
2 - pytano o "niemałżeńskie związki homoseksualne"
3 - sondaż przeprowadzono na grupie 500 osób

Według statystyk, Polacy są w większości przeciwni legalizacji małżeństw osób tej samej płci, jak i adopcji dzieci przez pary tej samej płci. Według sondażu CBOS-u z 2008 roku, 41% społeczeństwa popiera wprowadzenie w prawie związków partnerskich[98]. Jednocześnie CBOS zauważa, iż:

na opinie w tej sprawie silny wpływ mają: wiek, wykształcenie i miejsce zamieszkania respondentów. Największą akceptację wyrażają ludzie młodzi, dobrze wykształceni, z największych miast. Kobiety nieco częściej niż mężczyźni zgadzają się na prawne uznanie takich związków. Na zróżnicowanie opinii dotyczących tej kwestii mają wpływ też praktyki religijne: respondenci uczestniczący w nich przynajmniej raz w tygodniu w większości są przeciwni nadawaniu mocy prawnej takim związkom, natomiast badani biorący udział w nabożeństwach sporadycznie lub niepraktykujący w większości wyrażają akceptację (...). Osobista znajomość geja lub lesbijki ma silny związek z opiniami o legalizacji związków homoseksualistów. Osoby, które zetknęły się z nimi bezpośrednio, zdecydowanie częściej niż pozostałe sądzą, że pary homoseksualne powinny mieć prawo zawierania legalnych związków (zarówno partnerskich, jak i małżeńskich)[99].

Poparcie Polaków wobec Za Przeciw
"konkubinatów dwóch osób jednej płci żyjących wspólnie w związku intymnym" (CBOS, III 2002[100]) 15% 60%
związków partnerskich par homoseksualnych (CBOS, XII 2003[101]) 34% 58%
„niemałżeńskich związków homoseksualnych” (CBOS, VII 2005[102]) 46% 44%
małżeństw homoseksualnych (CBOS, VII 2005[102]) 22% 72%
adopcji dzieci przez pary homoseksualne (CBOS, VII 2005[102]) 6% 90%
„związki niebędące małżeństwem” (CBOS, V 2008[103]) 41% 48%
małżeństw homoseksualnych (CBOS, V 2008[103]) 18% 76%
adopcji dzieci przez pary homoseksualne (CBOS, V 2008[103]) 6% 90%
małżeństw homoseksualnych (GfK Polonia, III 2010[104]) 16% 80%
adopcji dzieci przez pary homoseksualne (GfK Polonia, III 2010[104]) 5% 93%
zawierania związków partnerskich przez pary homoseksualne (CBOS, IV 2010[105]) 45% 47%
zawierania związków partnerskich przez pary homoseksualne (CBOS, VI 2011[106]) 29% 63%
zawierania związków partnerskich przez pary homoseksualne (MB SMG/KRC, XI-XII 2011[107]) 23% 64%
adopcji dzieci przez pary homoseksualne (MB SMG/KRC, XI-XII 2011[107]) 16% 73%
zawierania związków partnerskich przez pary homoseksualne (Grupa IQS, VII 2012[108]) 30% 56%
„Czy uważa Pan(i), że...” CBOS, 2001[109] CBOS, 2005[102] CBOS, 2008[98] CBOS, 2010[105]
„homoseksualizm jest rzeczą normalną” 5% 4% 8% 8%
„homoseksualizm jest wprawdzie odstępstwem od normy, ale należy go tolerować” 47% 55% 52% 63%
„homoseksualizm nie jest rzeczą normalną i nie wolno go tolerować” 41% 34% 31% 23%
„trudno powiedzieć” 7% 6% 9% 6%
Akceptacja osoby homoseksualnej w roli (CBOS, VII 2005[102]) Gej Lesbijka
Tak Nie Trudno powiedzieć Tak Nie Trudno powiedzieć
sąsiada 56% 38% 6% 54% 40% 6%
współpracownika 45% 50% 5% 42% 53% 5%
szefa 41% 53% 6% 42% 53% 5%
posła 37% 57% 6% 38% 56% 6%
nauczyciela 19% 77% 4% 21% 75% 4%
opiekuna do dzieci 11% 86% 3% 14% 83% 3%
księdza 13% 82% 5%
Hipotetyczna reakcja rodziców na wiadomość, że dziecko jest homoseksualistą (CBOS, VII 2005[102]) Ogólnie Z tych, którzy znają osobiście geja lub lesbijkę
Akceptuję homoseksualizm dziecka bez zastrzeżeń 6% 10%
Godzę się z tym, ale z trudem 47% 63%
Nie godzę się z tym i spróbuję to zmienić 38% 18%
Poparcie dla związków partnerskich VI 2012 (sondaż CEAPP)[110] dla par różnej płci dla par tej samej płci
TAK NIE TAK NIE
związki partnerskie 72% 17% 23% 65%
prawo do otrzymania informacji medycznej o partnerze/partnerce 86% 68%
prawa do dziedziczenia 78% 57%
prawa do wspólnego rozliczania się z podatków 75% 55%
prawa do dziedziczenia renty/emerytury po zmarłym/ej partnerze/partnerce 75% 55%
prawo do refundacji in vitro* 58% 20% -
prawa do adopcji 65% 16% -

Media i kultura[edytuj]

Telewizja[edytuj]

W latach 2006-2008 telewizja iTV nadawała program Homofonia, pierwszy w Polsce program TV o tematyce dotyczącej osób LGBT[111].

Film[edytuj]

Problem braku możliwości sformalizowania związków jednopłciowych jest tematem przewodnim pełnometrażowego filmu dokumentalnego „Artykuł osiemnasty” z 2017 r.[112], w którym wypowiadają m.in. w którym występują m.in. Maria Szyszkowska, Ewa Łętowska, Monika Płatek, Adam Bodnar, Jacek Kochanowski, Agnieszka Graff, Lew Starowicz, Renata Kim, Eliza Michalik, Tomasz Raczek i Agnieszka Holland.

Radio[edytuj]

Pierwszą audycją radiową w Polsce o tematyce dotyczącej osób LGBT był Gejzer w Antyradiu (wtedy stacja nazywała się Radio 94). W 2006 roku radio TOK FM nadawało cotygodniową audycję radiową Lepiej późno niż wcale, poruszające problemy mniejszości seksualnych w Polsce. Od 2009 w serwisie Open.fm działa radio Queer.fm[113].

Prasa[edytuj]

W Polsce dostępnych jest kilka magazynów dla osób LGBT, m.in. kwartalnik kulturalny Pride (od 2014 r.)[114], dwumiesięcznik społeczno-kulturalny Replika (wydawany od 2005 r.) i erotyczny Gejzer (od 1999 r.).

Czasopisma, które zawiesiły działalność to miesięczniki Inaczej wydawane w latach 1990-2002 oraz Filo wydawane w latach 1986-2001.

Organizacje społeczne[edytuj]

W Polsce działają organizacje osób LGBT o zasięgu ogólnokrajowym i regionalnym. Zajmują się one przede wszystkim niesieniem pomocy dostosowanej pod kątem potrzeb społeczności osób LGBT, np. w zakresie prawnym, psychologicznym[115], rodzinnym[116] i zapewnienia dachu nad głową w sytuacjach kryzysowych[117], ale też walką o równouprawnienie związków par osób tej samej płci i organizacją imprez kulturowych – np. „Kultura dla tolerancji” w Krakowie lub „Festiwal Tęczowych Rodzin” w Gdańsku[118].

Publikacje kulturalne[edytuj]

W 2009 wydany został przewodnik kulturalno-historyczny po Warszawie HomoWarszawa, która poprzez próbę zarysowania tęczowej historii Polski w różnych aspektach: polityce, kulturze, życiu społecznym i prywatnym[119].

W 2010 r. wydano album Ars Homo Erotica, towarzyszyszący wystawie pod tym samym tytułem. Ars Homo Erotica jest zanurzona w tradycji kultury, ale nawiązuje do aktualnej polityki praw mniejszości[120].

Wydarzenia[edytuj]

Festiwale[edytuj]

 Osobny artykuł: Festiwale LGBT w Polsce.

Wydarzenia kulturalne osób LGBT są obecne w Polsce od 1996 r., kiedy to zorganizowano po raz pierwszy Noc Walpurgii (festiwal). Do innnych festiwalów zaliczają się też imprezy związane z kinem, np. LGBT Film Festival (Warszawa) oraz krakowski Trans*Festiwal[121].

Marsze[edytuj]

Pierwszym marszem w Polsce był zorganizowany w 1995 r. miał miejsce Dzień Dumy Gejowskiej[122]. Doroczne marsze przeciwko homofobii i dyskryminacji osób LGBT, organizowane są zwykle w radosnym stylu karnawałowym (Mardi Gras) przez gejów, lesbijki i inne mniejszości, do których dołączają też heteroseksualni sojusznicy osób LGBT. Do tych marszów zaliczają się:

W 2004 i 2005 r. prezydent Warszawy, Lech Kaczyński, zakazywał organizowania Parad Równości, jednak w 2004 roku przed ratuszem odbył się alternatywny Wiec Wolności, a w 2005 roku parada przeszła ulicami stolicy mimo formalnego zakazu, który w 2007 r. uznano za nielegalny, naruszający prawa człowieka[129].

Najliczniejszym marszem tego typu była parada w Warszawie w 2006, który według policji zgromadził 3000 uczestników, a według innych szacunków od kilku do 20 000 osób[130] W 2010 r. Warszawa była gospodarzem Europride (ogólnoeuropejskiego marszu równości). W warszawskie Paradzie w 2016 wzięło udział ok 35 000 osób, a w 2017 r. od ok 15 000 (szacunki policji) do ok 50 0000 osób (wg organizatorów).

Wystawy[edytuj]

W 2010 r. odbyła się wystawa Ars Homo Erotica, w MNW[131], skupiająca się na polskich zbiorach[132]. Wystawa ta była pierwszą wystawą sztuki homoerotycznej w Polsce, a przy tym w regionie Europy Środkowej i Wschodniej[133].

Akcje społeczne[edytuj]

Obchody Dnia Milczenia w 2008 roku w Bydgoszczy.

Do akcji społecznych organizowanych przez społeczność osób LGBT należą m.in.:

  • Dzień Milczenia (ang. Day of Silence, DoS), zapoczątkowany w 2006 r., jest organizowany z udziałem młodzieży szkolnej, uniwersyteckiej oraz nauczycieli jako protest przeciwko homofobii w szkołach. Uczestnicy akcji składają jednodniowe śluby milczenia, symbolicznie wyrażające ciszę, na jaką są skazane osoby LGBT będące ofiarami prześladowania, uprzedzeń i innych form dyskryminacji
  • Coming Out Day (pol. Dzień coming-outu) – obchodzony od 2009 r. upamiętnia marsz w Waszyngtonie, w którym 500 000 uczestników domagało się równouprawnienia osób LGBT
  • Już czas – kampania społeczna na rzecz równości małżeńskiej[134]
  • Lekcja równości – strona przeznaczona dla nauczycieli, którzy w trosce o młodzież, którą uczą, chcą się dowiedzieć więcej o zjawisku przemocy homofobicznej w szkole[135]
  • Międzynarodowy Dzień Walki z Homofobią – święto obchodzone corocznie 17 maja, połączone z pedagogicznymi akcjami społecznymi
  • Najbliżsi obcy – kampania, w którą zaangażowała się też Telewizja Polska, mająca na celu przybliżenie dnia z życia dwóch młodych lesbijek oraz wyczulenie społeczeństwa na fakt, że w świetle polskiego prawa, osoby homoseksualne żyjące w związkach są wobec siebie obce[136]
  • Ramię w ramię po równość – kampania, w której osoby znani heteroseksualni sojusznicy osób LGBT miały okazję wyrazić swoje poparcie dla postulatów równouprawnienia osób LGBT[137][138].

Sport[edytuj]

W Polsce funkcjonują kluby i drużyny zorganizowane przez osoby LGBT. Należą do nich:

  • Chilli Katowice (klub siatkarski, tenisa i tańca), powstały w 2009[139] i organizujący międzynarodowy turniej ChilliTennisOpen[140][141],
  • Krakowski Klub Sportowy Krakersy (siatkówka i inne sporty)[142]
  • Warszawski Klub Piłki Siatkowej Volup (siatkówka oraz drużyna badmintona)[143]
  • Wrocławski Turniej WrocLove[144]

Osoby LGBT w Polsce organizują też turnieje i inne imprezy sportowe, m.in. piłki nożnej kobiet[145].

Życie religijne[edytuj]

Reformowany Kościół Katolicki[edytuj]

Kościół Reformowany jest jedynym w Polsce kościołem, w którym osoby homoseksualne mogą zawrzeć małżeństwo. Muszą posiadać sakrament bierzmowania (Kościoła Rzymskokatolickiego lub RKK w Polsce) i przynajmniej od około pół roku uczestniczyć w niedzielnych liturgiach organizowanych przez wspólnotę w którymś z miast, np. w Poznaniu lub Wrocławiu. W swoim nauczaniu, Kościół kieruje się zasadą „Otwarte serca, Otwarte umysły”[146][147].

Wolny Kościół Reformowany[edytuj]

Wspólnota Wolnego Kościoła Reformowanego udziela błogosławieństw parom osób tej samej płci[148][149][150].

Judaizm[edytuj]

W Polsce judaizm reformowany już od lat 90. XX wieku oficjalnie wspiera małżeństwa tej samej płci, a konserwatywny ogłosił swe poparcie w 2006 r. Rabini i rabinki nurtów reformowanych i rekonstrukcjonistycznych od wielu lat udzielają religijnych małżeństw pod chupę dla par o tej samej płci, w nurcie konserwatywnym zależy ono od osobistego stanowiska w tej kwestii konkretnego rabina lub rabinki.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Piotr Lewandowski: Grzech sodomii w przestrzeni politycznej, prawnej i społecznej Polski nowożytnej. e-bookowo, 2014. ISBN 9788378594239.
  2. GLBTQ: Poland.
  3. Poszukiwani, poszukiwane. Geje i lesbijki a rzeczywistość PRL (dokument konferencyjny UWr).
  4. a b Replika (czasopismo), nr 12, Krzysztof Tomasik, Homoseksualizm w PRL (1), s. 18-20.
  5. Paweł Kurpios, http://www.dk.uni.wroc.pl/texty/prl_02.pdf „Poszukiwani, poszukiwane. Geje i lesbijki a rzeczywistość PRL”.
  6. a b Craig A. Rimmerman: Gay rights, military wrongs: political perspectives on lesbians and gays in the military. New York: Garland Pub., 1996, s. 13. ISBN 0-8153-2086-8.
  7. COUNTING THE LGBT POPULATION: 6% OF EUROPEANS IDENTIFY AS LGBT
  8. Sytuacja par jednopłciowych i homofobia: ONZ upomina Polskę: Raport dotyczący Polski bardzo krytyczny
  9. Komitet Praw Człowieka przy ONZ krytykuje Polskę
  10. Apel o niedyskryminowanie rodziców LGBT "szokujący dla Polaków": wg Wiadomości TVP
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p q ILGA Europe: ILGA-Europe Rainbow Map (Index) May 2015.
  12. a b c d e f g h i j k ILGA Europe: Rainbow Europe. About..
  13. Gay Happiness Index.
  14. Honorowe krwiodawstwo mężczyzn homo- i biseksualnych. Fakty i mity.
  15. Internetowy System Aktów Prawnych. [dostęp 2012-07-20].
  16. Narodowe Centrum Krwi: Nie będziemy dyskryminować homoseksualistów. [dostęp 2012-07-20].
  17. Opinia prawna Polskiego Stowarzyszenia Edukacji Prawnej w sprawie z oskarżenia prywatnego Ingi Kostrzewy, Agnieszki Kraski, Sandry Rutkiewicz i Joanny Reniger.
  18. POLAND: ABANDONING HUNDREDS OF VICTIMS OF HATE CRIMES
  19. the authorities do not systematically collect official data on homophobic and transphobic crimes or hate crimes against people with disabilities or homeless people. The extent of hate crimes targeting such groups therefore remains largely hidden
  20. officials informed Amnesty International that no disaggregated data regarding hate crimes perpetrated by state officials was collected.
  21. Dotknięci przez nienawiść, zapomniani przez prawo: brak spójnego systemu zwalczania przestępstw z nienawiści w Polsce
  22. Ustawa o równym traktowaniu.
  23. a b Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny.
  24. „Gay marriage politically, rather than ethically motivated”, sosogay.co.uk.
  25. Paweł Knut, Agata Kwaśniewska, Jakub Lendzion, Związki osób tej samej płci w Europie, 2015, ISBN 978-83-933619-5-3.
  26. Rejestrowane związki partnerskie.
  27. Małżeństwo.
  28. Wykładnia art. 18 Konstytucji nie daje jednak podstawy do wniosku, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny jest jedyną możliwą podstawą rodziny, w szczególności nie przekreśla dość oczywistej konstatacji, iż – w myśl stanowiska doktryny prawa, orzecznictwa i badań nauk społecznych – współcześnie rodzinę mogą tworzyć (i faktycznie tworzą) osoby funkcjonujące w długotrwałym pożyciu, prowadzące wspólne gospodarstwo, wychowujące dzieci i biorące za nie współodpowiedzialność. Tak pojmowana rodzina może być oparta na bliskim związku osób różnej albo tej samej płci. Konstytucja, definiując małżeństwo, nie definiuje rodziny. Dla „życia rodzinnego” nie jest konieczna instytucja małżeństwa, albowiem może ono realizować się również poza małżeństwem. Ustawowe unormowanie związków partnerskich byłoby celowe i zasadne do instytucjonalizacji, dookreślenia i poszanowania faktycznie występujących form życia rodzinnego. Związek partnerski jawi się zatem nie jako alternatywa dla małżeństwa, lecz jako nowa forma rodziny, pozwalająca osobom pozostającym poza małżeństwem realizować swoje fundamentalne aspiracje życiowe.
  29. Pismo do Prezesa PAN z dnia 23 kwietnia 2012 r
  30. ŁĘTOWSKA: GOWIN DOKONAŁ PRYMITYWNEJ INSTRUMENTALIZACJI PRAWA
  31. Prof. Łętowska: Konstytucja nie zakazuje związków partnerskich
  32. Prof. Łętowska: nie trzeba zmieniać konstytucji, by wprowadzić małżeństwa jednopłciowe
  33. Ryszard Piotrowski. Opinia w sprawie projektu ustawy o związkach partnerskich. „Przegląd Sejmowy”. 4(111), s. 182–194, 2012. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe (pol.). 
  34. Wojciech Sadurski: Związki partnerskie i Konstytucja: sejmowe samo-ubezwłasnowolnienie
  35. Dariusz Dudek. Opinia w sprawie projektu ustawy o związkach partnerskich. „Przegląd Sejmowy”. 4(111), s. 167–181, 2012. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe (pol.). 
  36. Rozmowa z Jakubem Urbanikiem, "Osobom homoseksualnym oferuje się obchodzenie prawa. Jakub Urbanik: Dlaczego mam to robić?", weekend.gazeta.pl.
  37. RP: opinie MS ws. związków partnerskich – neutralne lub pozytywne (pol.). ddv.pl, 2013-09-20. [dostęp 2015-08-21].
  38. Prof. Winczorek: Konstytucja nie wyklucza innych związków niż małżeństwo (pol.). tvn24.pl, 2013-01-29. [dostęp 2013-05-24].
  39. Prof. Ewa Łętowska i prof. Jan Woleński: „Instytucjonalizacja związków partnerskich a Konstytucja RP z 1997 r.” (pol.). replika-online.pl, 2013-06-24. [dostęp 2013-09-21].
  40. Wiktor Osiatyński o sejmowej „debacie” nad projektami ustaw o związkach partnerskich (pol.). otwarta.org, 2013-02-01. [dostęp 2013-05-24].
  41. a b c d e f g Aleksandra Szyłło, „FAQ. Związki partnerskie, kiedy notariusz nie pomoże”, 30 stycznia 2013, wyborcza.pl.
  42. Art. 31 Ustawy z dnia grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2017 r. poz. 125)
  43. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2016 r. poz. 186)
  44. Art. 32 Ustawy z dnia grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2017 r. poz. 125)
  45. Mizielińska, Abramowicz i Stasińska 2014 ↓, s. 79.
  46. a b c d e f g h „Trudne partnerstwo”, 24 maja 2011, polityka.pl.
  47. „Senat chroni homoseksualistów”, gpcodziennie.pl.
  48. a b Mizielińska, Abramowicz i Stasińska 2014 ↓, s. 73, 77-78.
  49. Art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego.
  50. Mizielińska, Abramowicz i Stasińska 2014 ↓, s. 76-78.
  51. Marek Domagalski, „Partner homoseksualny może przejąć mieszkanie komunalne”, 29 listopada 2012, Rzeczpospolita Prawo.
  52. Uprawnienia do ulg za przewozy środkami lokalnego transportu zbiorowego w m.st. Warszawie oraz sposób dokumentowania tych uprawnień Podstawa prawna: Uchwała Nr XLIII/1040/2004 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 16 grudnia 2004 roku ze zm. (pol.). [dostęp 3.08.2008].
  53. Pan utrzyma pana.
  54. Urzędnicy zalegalizowali związek homoseksualistów.
  55. „SLD chce wspólnego opodatkowania dla par homoseksualnych”, 12 lutego 2002, www.rmf24.pl.
  56. Ustawa o rejestrowanych związkach między osobami tej samej płci.
  57. Głosowanie nr na . posiedzeniu Sejmu
  58. http://orka.sejm.gov.pl/Glos7.nsf/nazwa/32_48/$file/glos_32_48.pdf.
  59. http://orka.sejm.gov.pl/Glos7.nsf/nazwa/32_49/$file/glos_32_49.pdf.
  60. „PO ma nowy projekt ustawy o związkach partnerskich. Bez „związków”. „To ściema””, wiadomosci.gazeta.pl, 2013.
  61. „Sejm odrzucił wszystkie projekty ustaw ws. związków partnerskich”, 2013, wiadomosci.gazeta.pl.
  62. „Sejm nie zajmie się projektem ustawy o związkach partnerskich. 234 posłów za odrzuceniem wniosku”, 2014, queer.pl.
  63. Sejm nie zajmie się związkami partnerskimi. Posłowie Platformy podzieleni.
  64. Polska coraz bliżej związków partnerskich i równości małżeńskiej (pol.). Kampania Przeciw Homofobii, 2016-08-09. [dostęp 2016-08-25].
  65. Koalicja na Rzecz Związków Partnerskich (pol.). Kampania Przeciw Homofobii, 2015-11-30. [dostęp 2016-08-25].
  66. WSA: małżeństwo dwóch mężczyzn nie może być uznane w Polsce - Czytaj - www.lex.pl, www.lex.pl [dostęp 2017-12-11].
  67. Małżeństwo za granicą nie może być uznane w Polsce - Kolejny wyrok na niekorzyść par jednopłciowych - Newsy - Queer.pl, queer.pl [dostęp 2017-12-11].
  68. Ewa Siedlecka: Dzieci geja nie dostaną polskiego obywatelstwa? Wnuk polskiego Żyda walczy o nie w Strasburgu (pol.). gazeta.pl, 2016-08-27. [dostęp 2016-08-28].
  69. Joanna Gierak-Onoszko: Polska cię nie chce, dziecko (pol.). polityka.pl, 2015-10-13. [dostęp 2016-08-28].
  70. Joanna Gierak-Onoszko: Polska cię nie chce, dziecko (pol.). polityka.pl, 2015-10-13. [dostęp 2016-08-28].
  71. Dzieci pary gejów nie dostaną polskiego obywatelstwa. Sąd: nie idźmy tą drogą (http://www.tvn24.pl) (pol.). tvn24.pl, 2016-04-11. [dostęp 2016-08-28].
  72. http://www.transrespect-transphobia.org:+Trans Murder Monitoring Map. 2015.
  73. a b c d e f g h i Rainbow Europe. 2015.
  74. a b c d e f Anna Grodzka, Informacja o sytuacji osób transpłciowych w Polsce, 2011.
  75. ILGA-Europe Annual Review of the Human Rights Situation of Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex People in Europe 2015.
  76. a b c d e f g h i j k l m TGEU Transgender Europe: Trans Rights Europe Index 2015. 2015.
  77. "Może pan zgłosić nawet, że wylądowało UFO, ale my je umorzymy, bo się tym nie zajmujemy"
  78. Paulina Górska, Magdalena Budziszewska, Paweł Knut, Piotr Łada: Hate no more : raport o Polsce. Warszawa: Kampania Przeciw Homofobii, 2016. ISBN 978-83-944839-1-3. OCLC 968522487. (pol.)
  79. PROBLEM HOMOFOBII W POLSKICH SZKOŁACH – PRZEJAWY, PRZYCZYNY, PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ
  80. PROBLEM HOMOFOBII W POLSKICH SZKOŁACH – PRZEJAWY, PRZYCZYNY, PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ
  81. PROBLEM HOMOFOBII W POLSKICH SZKOŁACH – PRZEJAWY, PRZYCZYNY, PROPOZYCJE ROZWIĄZAŃ
  82. Szkoła bez homofobii
  83. „Rozbieżne opinie posłów PO o projekcie ws. związków partnerskich”, 13 czerwca 2013, wiadomosci.onet.pl.
  84. „Szczęśliwi i coraz bardziej liberalni Polacy”, 10 stycznia 2013, wyborcza.pl.
  85. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2001/K_049_01.PDF.
  86. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2002/K_049_02.PDF.
  87. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2003/K_189_03.PDF.
  88. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2005/K_127_05.PDF.
  89. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2008/K_088_08.PDF.
  90. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2010/K_095_10.PDF.
  91. Gej przestraszył Platformę
  92. Związki partnerskie – za czy przeciw?
  93. Równe traktowanie standardem dobrego rządzenia
  94. Związki partnerskie – za czy przeciw?
  95. TNS Polska: 67 proc. za prawami związków partnerskich heteroseksualnych.
  96. Sondaż Super Expressu o związkach partnerskich: Polacy przeciw małżeństwom homo!. Retrieved 22 June 2013.
  97. Po raz pierwszy w Polsce zwolennicy jednopłciowych związków partnerskich są w większości. Może już czas
  98. a b Polacy – dzieci Giertycha.
  99. CBOS 2008, Raport sondażu: Prawa gejów i lesbijek.
  100. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2002/K_049_02.PDF CBOS: Konkubinat par heteroseksualnych i homoseksualnych.
  101. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2003/K_189_03.PDF CBOS: Związki partnerskie par homoseksualnych.
  102. a b c d e f http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2005/K_127_05.PDF CBOS: Akceptacja dla praw gejów i lesbijek i społeczny dystans wobec nich.
  103. a b c http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2008/K_088_08.PDF CBOS: PRAWA GEJÓW I LESBIJEK.
  104. a b Sondaż: Polacy niechętni aborcji i prawom dla gejów - Polska - Newsweek.pl
  105. a b CBOS: prawie jedna czwarta Polaków zna geja lub lesbijkę.
  106. CBOS: Opinie o legalizacji związków partnerskich. czerwiec 2011. [dostęp 2012-05-12].
  107. a b Polacy: Geje – tak, ale bez dzieci. wyborcza.pl, 2012–06–19. [dostęp 2012-07-29].
  108. Ponad połowa Polaków przeciwko związkom partnerskim. newsweek.pl, 2012–07–28. [dostęp 2012-07-29].
  109. http://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2001/K_049_01.PDF CBOS: Postawy wobec małżeństw homoseksualistów.
  110. Równe traktowanie standardem dobrego rządzenia. (pages 36–39.
  111. Vadim Makarenko, „Homofonia” w eterze, 11 października 2006, wyborcza.pl.
  112. Paweł Kośmiński, "Artykuł 18". Głośny film wchodzi na ekrany kin. Odbierze argumenty obrońcom małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny?, wyborcza.pl, 13 kwietnia 2017 [dostęp 2017-06-27].
  113. „Open.FM wprowadza radio dla gejów”, 18 maja 2009, technologie.gazeta.pl.
  114. Magazyn Pride: O nas.
  115. Tolerado: O nas
  116. Tęczowe Rodziny Pełne Sił i Blasku!
  117. W Warszawie powstał hostel LGBT. To pierwsza taka placówka w Polsce.
  118. Tęczowe rodziny na Dzień Praw Dziecka: VI Festiwal Tęczowych Rodzin w Trójmieście
  119. HomoWarszawa. Przewodnik kulturalno-historyczny (pol.). queer.pl. [dostęp 2016-08-28].
  120. Ars Homo Erotica. [dostęp 2016-08-28].
  121. Trans*Festiwal O Festiwalu.
  122. Historia lesbijek.
  123. Jak to leciało? 11 lat Marszu Równości w Krakowie.
  124. Brutalna pacyfikacja Marszu Równości w Poznaniu.
  125. Wrocław: Pierwszy Marsz Równości.
  126. Łódź: Ludzie chcą się wiązać różnie – pierwszy Marsz Równości.
  127. W maju pierwszy trójmiejski Marsz Równości. „Nie chcemy się ukrywać”.
  128. Ponad tysiąc osób na Marszu Równości
  129. WP.pl: Strasburg: polskie władze naruszyły prawa człowieka.
  130. Piotr Mieśnik: Święto różnorodności. Grupa Onet.pl S.A, 12 czerwca 2006. [dostęp 3 grudnia 2013]. [zarchiwizowane z tego adresu (16 czerwca 2008)].
  131. Ars Homo Erotica Program towarzyszący wystawie (pol.). Muzeum Narodowe w Warszawie. [dostęp 2016-08-28].
  132. Bogusław Deptuła: ARS HOMO EROTICA (pol.). dwutygodnik.com. [dostęp 2016-08-28].
  133. Ars Homo Erotica Exhibition National Museum, Warsaw (ang.). Muzeum Narodowe w Warszawie. [dostęp 2016-08-28].
  134. Tylko u nas: rusza nowa kampania na rzecz równości małżeńskiej! - Pięciolecie ślubu w chmurach Ewy i Gosi - Newsy - Queer.pl, queer.pl [dostęp 2017-11-26].
  135. Lekcja Równości.
  136. Kampania „Najbliżsi obcy” w TVP, czyli dzień z życia lesbijek.
  137. Ramię w ramię po równość. Gwiazdy manifestują solidarność z osobami LGBT.
  138. Homo-sojusznicy. Szulim, Seweryn, Michalczewski i Domagalik wspierają homo.
  139. Drużyna Siatkarska Chilli.
  140. ChillliTennisOpen2015
  141. Za nami Chillli Tennis Open. Sport LGBT na Śląsku ma się dobrze
  142. Krakersy.
  143. Warszawski Klub Piłki Siatkowej.
  144. WrocLove Cup 2015
  145. Queerowy rozkład jazdy. 2015.
  146. http://www.starokatolicy.eu/.
  147. http://www.wiadomosci24.pl/artykul/reformowany_kosciol_katolicki_w_polsce_udziela_slubow_parom_homoseksualnym_166360.html.
  148. Zjednoczony Kościół Chrześcijański
  149. http://www.niemiecszymon.com/.
  150. Zjednoczony Ekumeniczny Kościół Katolicki - Home

Bibliografia[edytuj]

Kultura[edytuj]

  • Krzysztof Tomasik, Krzysztof Zabłocki, Marcin Pietras, Marcin Teodorczyk, Michał Minałto, Wojciech Szot, Yga Kostrzewa: HomoWarszawa. Przewodnik kulturalno-historyczny. Warszawa: Abiekt.pl, Stowarzyszenie Lambda Warszawa, Stowarzyszenie Otwarte Forum, 2009. ISBN 978-83-926968-1-0.
  • Paweł Leszkowicz: Ars Homo Erotica. CePed. ISBN 978-83-931029-0-7.

Biografie[edytuj]

Historia[edytuj]

  • Tomasz Nastulczyk, Piotr Oczko: Homoseksualność staropolska. Kraków: Collegium Columbinum, 2012. ISBN 978-83-7624-097-8.
  • Cena Odmieności. W: Kamil Janicki: Epoka hipokryzji. Seks i erotyka w przedwojennej Polsce. Kraków: CiekawostkiHistoryczne.pl, 2015, s. 359-400.
  • Krzysztof Tomasik: Gejerel. Mniejszości seksualne w PRL-u. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2012. ISBN 978-83-62467-54-9.

Współczesność[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]