Canberra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stolicy Australii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Canberra
Ilustracja
Widok na Canberrę z Mount Ainslie.
Herb Flaga
Herb Flaga
Dewiza: (łac.) Pro Regina, Lege et Grege
(ang.) For the Queen, the Law and the People
(pol.) Za Królową, Prawo i Lud
Państwo  Australia
Terytorium  Australijskie Terytorium Stołeczne
Powierzchnia 814.2 km²
Wysokość 550-700 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

381 488[1][2]
428.6 os./km²
Położenie na mapie Australijskiego Terytorium Stołecznego
Mapa lokalizacyjna Australijskiego Terytorium Stołecznego
Canberra
Canberra
Położenie na mapie Australii
Mapa lokalizacyjna Australii
Canberra
Canberra
Ziemia 35°18′S 149°07′E/-35,300000 149,116667
Strona internetowa
Portal Portal Australia

Canberra (wym. [ˈkænbrə] lub [ˈkænbɛrə]) – stolica Australii, miasto leżące w odległości 280 km od Sydney i 660 km od Melbourne w obrębie Australijskiego Terytorium Stołecznego, którego powierzchnia wynosi 2358 km².

Geografia[edytuj]

Canberra zajmuje powierzchnię 814.2 km²[3] i znajduje się w pobliżu masywu Brindabella Ranges. Jest położona około 150 km od wschodniego australijskiego wybrzeża. Miasto leży na wysokości 550-700 m n.p.m.. Najwyższy punkt w mieście znajduje się na górze Mount Majura i wynosi 888 m n.p.m.[4]. Inne znaczące góry na obszarze Canberry to Mount Taylor (855 m n.p.m.)[5], Mount Ainslie (843 m n.p.m.)[6], Mount Mugga Mugga (812 m n.p.m.)[7] i Black Mountain (812 m n.p.m.)[8]. Wokół miasta znajdują się rozległe sawanny eukaliptusowe, a także bagna i lasy. Przez miasto przepływa rzeka Molonglo.

Historia[edytuj]

Przed europejskim osadnictwem teren dzisiejszej Canberry był sezonowo zamieszkany przez plemiona Ngunnawal i Walgalu. Plemię Ngarigo żyło na południowym wschodzie tego terenu, Gundungurra na północy, Yuin na wybrzeżu, a Wiradjuri na zachodzie. Odkrycia archeologiczne z obecnego regionu stołecznego wskazują obecność ludzi na tym terenie od 21 tys. lat[9]. Słowo „Canberra” pochodzi z dialektu rodziny Ngabri, jednej z rodzin plemienia Ngunnawal, od słowa Kanbarra, znaczącego miejsce spotkań. Nazwa ta była najwyraźniej używana jako odwołanie do corroboree odbywających się podczas sezonowych migracji ludzi z plemienia Ngunnawal w celu uczczenia ciem Bogong (Agrotis infusa) przelatujących przez region każdej wiosny.

Europejska kolonizacja rozpoczęła się na początku XIX wieku[10]. W latach 1820-1824 zorganizowano cztery wyprawy na ten obszar. Za początek stałego, europejskiego osadnictwa uważane jest założenie w 1823 roku na terenie dzisiejszego półwyspu Acton gospodarstwa wyspecjalizowanego w hodowli owiec. Dokonali tego pracownicy zatrudnieni przez Joshuę Johna Moore`a, który w 1826 roku wykupił teren, na którym znajdowało się gospodarstwo i nazwał go "Canberry"[11].

W miarę upływu czasu populacja europejska powoli rosła. Wśród ważnych rangą osadników była farmerska rodzina Campbellów, która sprowadzała inne osadnicze rodziny do pracy na swojej ziemi (dom Campbellów obecnie jest częścią Royal Military College w Duntroon[12]). Innymi wpływowymi rodzinami w XIX-wiecznej społeczności dzisiejszego obszaru stołecznego byli Murray`owie i Gibbes`owie. Ci ostatni w latach 1830-1881 byli właścicielami majątku Yarralumla (obecnie dzielnica Canberry, w której znajduje się oficjalna rezydencja gubernatora generalnego Australii[13]).

Pod koniec XIX stulecia coraz bardziej rozwijające się największe australijskie miasta, Melbourne i Sydney zaczęły ze sobą ostro rywalizować o miano stolicy kraju. Pierwsze z nich było w tamtym czasie siedzibą parlamentu, drugie zaś mieściło pozostałe instytucje rządowe[14]. Żeby nie dopuścić do utraty popularności jednego miasta kosztem drugiego, a zarazem zakończyć spór, parlament podjął kompromisową decyzję: nowa stolica zostanie zbudowana od podstaw, na obszarze pomiędzy dwoma największymi miastami Australii[15]. Ostateczna lokalizacja została wybrana przez władze państwa w 1908 roku po zakończeniu terenowych prac badawczych, prowadzonych przez rządowego geodetę Charlesa Scrivenera. Niedługo później ogłoszono międzynarodowy konkurs na projekt nowej australijskiej stolicy, który wygrała para architektów z Chicago: Walter Burley Griffin i Marion Mahony Griffin. Pierwsze prace budowlane ruszyły w 1913 roku.

Otwarcie budynku Old Parliament House w 1927 roku

Zainaugurowanie działalności Canberry jako stolicy Australii miało miejsce 9 maja 1927 roku, kiedy otwarta została siedziba przeniesionego z Melbourne parlamentu, obecnie znana jako Old Parliament House. Rozwój nowo powstałego miasta poważnie zahamował wielki kryzys z lat 30. i II wojna światowa. Różne zaplanowane w tamtym czasie inwestycje, między innymi katolicka oraz anglikańska katedra nigdy nie zostały ukończone. Po wojnie miasto wróciło na właściwą ścieżkę rozwoju gospodarczego, zaczęło się coraz bardziej rozbudowywać i zyskiwać na znaczeniu. Przeniesiono do niego siedziby różnych instytucji publicznych, takich jak Sąd Najwyższy, uniwersytet czy biblioteka narodowa.

Widok na dwa gmachy australijskiego parlamentu: dawny i obecny

W 1960 roku w centrum miasta zaczęto budować na rzece Molonglo sztuczny zbiornik wodny, będący częścią oryginalnych, konkursowych planów Canberry i którego wcześniejsza budowa była niemożliwa ze względów ekonomicznych. W 1963 roku budowa zbiornika dobiegła końca. Od tamtej pory Jezioro Burley-Griffin (nazwa nadana na cześć jednego z twórców planów miasta) jest głównym akwenem miasta dzielącym go na dwie części[16]. Z kolei w latach 1981-1988 zrealizowano inną, wielką inwestycję w Canberze – wybudowano nowy gmach parlamentu. Jego uroczyste otwarcie z udziałem królowej Elżbiety II nastąpiło 9 maja 1988 roku[17].

18 stycznia 2003 roku miał miejsce pożar buszu w Canberze. Wyrządził on poważne szkody na obrzeżach stolicy Australii. W jego wyniku zginęły 4 osoby, a ponad 500 domów zostało zniszczonych lub poważnie uszkodzonych. Zniszczeniu uległo również leżące na zachód od miasta obserwatorium Mount Stromlo[18].

Podczas całego 2013 roku w Canberze odbywały się liczne uroczystości upamiętniające 100. rocznicę rozpoczęcia budowy miasta[19][20]. 11 marca 2014 roku w parku City Hill odsłonięto nawiązujący do tej rocznicy obelisk Canberra Centenary Column.

Klimat[edytuj]

Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rocznie
Najwyższa temperatura w °C 27,8 27,1 24,4 19,9 15,4 12,2 11,3 12,9 16,0 19,2 22,5 26,1 19,6
Najniższa temperatura w °C 13,0 13,0 10,7 6,7 3,1 0,9 –0,2 0,9 3,2 6,9 8,6 11,3 6,4
Opady w mm 60,0 55,6 51,8 47,8 46,4 39,3 41,5 47,3 52,7 64,4 63,5 52,5 622,8
Ilość opadów 7,5 6,6 7,1 7,3 8,2 9,1 9,8 11,1 10,2 10,4 9,7 7,8 104,9

Demografia[edytuj]

Gospodarka[edytuj]

Canberra jest istotnym ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym (National Gallery of Australia, Biblioteka Narodowa) i naukowym (Australian National University – uniwersytet założony w 1946 roku) kraju. Ma rozwinięty przemysł poligraficzny, elektroniczny, precyzyjny i spożywczy. Pełni również ważną rolę w australijskiej turystyce (odwiedza ją rocznie ponad 0,6 mln turystów).

Znajduje się w niej duży węzeł drogowy oraz międzynarodowy port lotniczy.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. 3218.0 – Region al Population Growth, Australia, 2012–13: ESTIMATED RESIDENT POPULATION, States and Territories – Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs) (ang.). Australian Bureau of Statistics, 3 kwietnia 2014.
  2. 3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2012 (ang.). Bureau of Statistics, 20 sierpnia 2013. [zarchiwizowane z tego adresu (12 lutego 2014)].
  3. Planning Data Statistics (ang.). ACT Planning & Land Authority, 21 lipca 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (2 sierpnia 2008)].
  4. Canberra Nature Park: Mt Majura Nature Reserve (ang.). ACT Government Territory and Municipal Services, 2004. [zarchiwizowane z tego adresu (26 marca 2012)].
  5. Canberra Nature Park: Mt Taylor Nature Reserve (ang.). ACT Government Territory and Municipal Services, 2004. [zarchiwizowane z tego adresu (1 maja 2013)].
  6. Canberra Nature Park: Mt Ainslie Nature Reserve (ang.). ACT Government Territory and Municipal Services, 2004. [zarchiwizowane z tego adresu (1 maja 2013)].
  7. Canberra Nature Park: Mt Mugga Mugga Nature Reserve (ang.). ACT Government Territory and Municipal Services, 2004. [zarchiwizowane z tego adresu (1 maja 2013)].
  8. Canberra Nature Park: Black Mountain Nature Reserve (ang.). ACT Government Territory and Municipal Services, 2004. [zarchiwizowane z tego adresu (1 maja 2013)].
  9. Flood, JM., David, B., Magee, J. and English, B. 1987. Birrigai: a Pleistocene site in the south eastern highlands, Archaeology in Oceania 22:9-22.
  10. Canberra – Australia's capital city. , 4 lutego 2010. Australian Government (ang.). 
  11. LETTERS. (ang.). National Library of Australia, 31 stycznia 1934. [zarchiwizowane z tego adresu (28 lipca 2013)].
  12. The Royal Military College, Duntroon (ang.). Defence Housing Australia. [zarchiwizowane z tego adresu (18 marca 2012)].
  13. Government House (ang.). Governor General of Australia. [zarchiwizowane z tego adresu (19 lipca 2008)].
  14. Anna Sanders: Canberra: nieznana stolica (pol.). W: podroze.onet.pl [on-line]. onet.pl, 2009-09-23. [dostęp 2016-08-10].
  15. Monika Milewska: Canberra (pol.). W: Miasta & Turystyka [on-line]. australiana.pl, 2011-08-31. [dostęp 2016-08-10].
  16. Lake Burley Griffin and Surrounding Parklands (ang.). National Capital Authority.
  17. Australian Parliament House – 10 Years On (ang.). Australian Broadcasting Corporation, 5 maja 1998. [zarchiwizowane z tego adresu (18 kwietnia 2010)].
  18. Maria Doogan: The Canberra Firestorm: Inquests and inquiry into four deaths and four fires between 8 and 18 stycznia 2003. T. 1. Canberra: ACT Coroners Court, 12 2006. (ang.)
  19. Aleksandra Płazińska: Rok 2013 – stulecie Canberry (pol.). W: Kronika Polonii [on-line]. plcouncilact.org.au, 2013-12. [dostęp 2016-08-10].
  20. About the Centenary of Canberra (ang.). Centenary of Canberra unit – ACT Government.

Linki zewnętrzne[edytuj]