Palau

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Republika Palau
Beluu er a Belau
Republic of Palau
パラオ共和国
Flaga
Godło Palau
Flaga Godło
Dewiza: (ang.) Rainbow’s End
(Koniec tęczy)
Hymn:
Belau rekid

(Nasze Palau)
Położenie Palau
Język urzędowy

palau, angielski, japoński

Stolica

Ngerulmud

Ustrój polityczny

republika

Głowa państwa

prezydent Surangel Whipps Jr.

Szef rządu

prezydent Surangel Whipps Jr.

Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe


508 km²
0%

Liczba ludności (2018)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia


21 516[1]
42 osób/km²

PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę


0,246 mld[2] USD
14 022[2] USD

PKB (PSN) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę


0,415 mld[2] dolarów międzynar.
23 666[2] dolarów międzynar.

Waluta

dolar amerykański (USD)

Niepodległość

od USA
1 października 1994

Religia dominująca

chrześcijaństwo

Strefa czasowa

UTC +9

Kod ISO 3166

PW

Domena internetowa

.pw

Kod samochodowy

PW

Kod telefoniczny

+680

Mapa Palau
Położenie Palau

Palau, Republika Palau (ang. Republic of Palau, palau Belau, Beluu er a Belau, jap. パラオ, パラオ共和国, Parao, Parao Kyōwakoku) – wyspiarskie państwo samorządowe, stowarzyszone ze Stanami Zjednoczonymi, położone na Oceanie Spokojnym, w Oceanii oraz w Mikronezji, ok. 1160 km na południe od Guam, ok. 800 km na wschód od Filipin i 3200 km na południe od Tokio. Obejmuje zachodnią część archipelagu Karolinów oraz 4 pojedyncze wyspy koralowe (Sonsorol, Merir, Pulo Anna i Tobi) i atol Helen (łącznie ponad 250 wysp).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy odkryte zostały w 1543 przez Ruya Lópeza de Villalobosa. Od końca XVII wieku do 1899 jako część Karolinów stanowiły posiadłość hiszpańską, a następnie zostały sprzedane Niemcom, które rozpoczęły na wyspach wydobycie boksytów (rudy aluminium) i innych zasobów.

W 1914 roku wyspy przejęli Japończycy[3]. Sześć lat później wprowadzono administrację japońską z ramienia Ligi Narodów. Podczas II wojny światowej w 1944 wyspy zostały zajęte przez Stany Zjednoczone[4] po bitwie o Peleliu.

Po wojnie, w latach 1947–1994 terytorium powiernicze ONZ pod administracją USA (do 1990 w ramach Powierniczych Wysp Pacyfiku).

W 1978 Palau stało się oddzielnym państwem i przyjęło nazwę Belau (po podziale administracyjnym przez USA wysp Oceanu Spokojnego). W 1979 mieszkańcy Palau odrzucili propozycję wstąpienia do Sfederowanych Stanów Mikronezji. W 1981 państwo przyjęło konstytucję Palau. W tym samym roku została także wprowadzona autonomia wewnętrzna kraju. W 1982 władze państwa zawarły ze Stanami Zjednoczonymi układ o wolnym stowarzyszeniu. Ratyfikowano go w 1993.

1 października 1994 Palau uzyskało niepodległość jako państwo stowarzyszone z USA. Państwo utrzymuje związki o charakterze gospodarczym z USA, Japonią i Tajwanem (pomoc finansowa). 15 grudnia 1994 zostało członkiem ONZ oraz kilku innych organizacji międzynarodowych[5].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Palau jest republiką. Konstytucja została przyjęta w 1980, zaczęła obowiązywać od 1 stycznia 1981 roku. Polityka zagraniczna i obronna podlega USA. Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany na kadencję 4-letnią w wyborach powszechnych. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu Narodowego (Izba Przedstawicieli i Senat), wybieranego w wyborach powszechnych. Władza wykonawcza należy do rządu, powoływanego przez prezydenta.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Palau.

Palau obejmuje ponad 250 wysp (największe – Babeldaob, Koror) w zachodniej części archipelagu Karoliny, otoczonych szeroką rafą. Występują jeziora krasowe z wodą morską i jaskinie. Najwyższym punktem jest Ngerchelchauus, który ma wysokość 242 m n.p.m. Klimat wysp to klimat równikowy wybitnie wilgotny (odmiana monsunowa): średnia temperatura miesięczna w ciągu całego roku wynosi ok. 28 °C, a roczne opady 3800 mm. Bujna szata roślinna; drzewo żelazne, pandan, gaje palmy kokosowej. Palau posiada bogatą faunę, występuje tam ponad 1400 gatunków ryb, 700 korali, żyją tam także słonowodne krokodyle.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Palau.

Od 1984 roku Palau dzieli się na 16 stanów:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Koror w okresie administracji japońskiej
Budynek Kongresu Narodowego w Ngerulmud
Rock Islands na Palau

Na większości wysp rośnie palma kokosowa. Główne rośliny żywieniowe: kolokazja (taro), maniok, bataty, banany. Dużą rolę odgrywa połów ryb (zwłaszcza tuńczyka), żółwi, muszli. Palau eksportuje ryby, olej kokosowy i koprę, wyroby rzemiosła artystycznego i szylkret. Rozwija się turystyka, sporty wodne.

W 2009 roku roczne zużycie energii elektrycznej wyniosło 88,75 GWh. 99,7% produkowanej w kraju energii elektrycznej uzyskiwano ze spalania importowanej ropy naftowej, a 0,30% z energii słonecznej; planowano zwiększenie udziału energii elektrycznej pozyskiwanej ze źródeł odnawialnych do 20% w roku 2000[6].

Jako jedno z niewielu państw na świecie Palau nie ma długu zagranicznego.

Międzynarodowy port lotniczy położony jest na wyspie Babelthuap, połączonej mostem z wyspą Koror.

57% PKB pochodzi z usług, a pozostałe 43% z rolnictwa i przemysłu.

Emisja gazów cieplarnianych[edytuj | edytuj kod]

Emisja równoważnika dwutlenku węgla z Palau wyniosła w 1990 roku 2,275 Mt, z czego 2,155 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 142,826 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 11,856 t. Następnie emisje wahały się, osiągając maksymalne wartości w 2012. Wzrost emisji wynikał głównie z jej zwiększenia przez transport. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 1,273 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 57,955 t i w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 4,133 t. Głównym gazem cieplarnianym emitowanym z Palau jest dwutlenek węgla. Wraz ze wzrostem jego emisji udział metanu maleje, a od końca XX w. na drugie miejsce wysunęły się emisje podtlenku azotu[7].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Ludność posługuje się głównie językiem palau (z grupy indonezyjsko-oceanicznej języków austronezyjskich), natomiast drugim językiem urzędowym jest angielski.

Stan Angaur zamieszkiwany przez ok. 120 osób posiada, jak wszystkie pozostałe, własną konstytucję. Jednakże, jako jedyny, posiada zapis w artykule XII, który wymienia trzy języki urzędowe tego stanu: palau, angielski, japoński. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Japonii w swojej oficjalnej informacji o Palau wymienia jedynie języki: palau i angielski[8][9].

Nauczanie języka japońskiego w Palau rozpoczęło się w 1914 r., gdy Japończycy przejęli wyspy. W przeciwieństwie do Japończyków ani Hiszpanie, ani Niemcy nie stworzyli kompleksowego systemu szkolnego dla mieszkańców, chociaż misjonarze założyli kilka szkół. Edukacja w języku japońskim trwała do końca II wojny światowej[8][9].

Stale zamieszkanych jest tylko 8 wysp, a średnia gęstość zaludnienia to 44 osoby/km².

Na Palau średnia gęstość zaludnienia jest najbardziej zbliżona do średniej gęstości zaludnienia na świecie.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2015 roku według CIA[10]:

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Źródło: CIA Factbook[1]

(2018)
Liczba ludności 21 516
Ludność według wieku
0–14 lat 19,37% (mężczyzn 2149 / kobiet 2019)
15–24 lat 16,4% (mężczyzn 1768 / kobiet 1760)
25–54 lat 45,74% (mężczyzn 6016 / kobiet 3826)
55–64 lat 9,99% (mężczyzn 765 / kobiet 1384)
ponad 64 lata 8,5% (mężczyzn 464 / kobiet 1365)
Średnia wieku
W całej populacji 33,6 lat
Mężczyzn 32,8 lat
Kobiet 35,3 lat
Przyrost naturalny 0,4‰
Współczynnik urodzeń 11,3 urodzeń / 1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 8,2 zgonów / 1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0,8 migrantów / 1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,06 mężczyzn / kobiet
poniżej 15 lat 1,06 mężczyzn / kobiet
15–24 lat 1,00 mężczyzn / kobiet
25–54 lat 1,57 mężczyzn / kobiet
55–64 lat 0,55 mężczyzn / kobiet
powyżej 64 lat 0,34 mężczyzn / kobiet
w całej populacji 1,08 mężczyzn / kobiet
Umieralność niemowląt
W całej populacji 10,3 śmiertelnych / 1000 żywych
płci męskiej 11,8 śmiertelnych / 1000 żywych
płci żeńskiej 8,8 śmiertelnych / 1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 73,6 lat
Mężczyzn 70,4 lat
Kobiet 77,0 lat
Rozrodczość 1,7 urodzeń / kobietę

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • Na archipelagu występują 3334 endemiczne gatunki roślin,
  • Na wyspach Palau odbyła się 10. edycja programu Survivor.
  • Państwo Palau stworzyło pierwszy na świecie azyl dla rekinów, zakazując całkowicie połowów tych zwierząt na swoich wodach (powierzchnia około 600 tys. km kwadratowych jest wielkości niemal całej Francji).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b The World Factbook – Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2019-08-04] [zarchiwizowane z adresu 2007-06-12] (ang.).
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014. [dostęp 2014-04-11]. (ang.).
  3. Heike Barnitzke: Oxford Wielka encyklopedia geografii tom 4 Afryka, Australia i Oceania. Oxford. ISBN 83-7425-138-7.
  4. Oxford Wielka Encyklopedia Świata tom 11. Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7325-701-2.
  5. ILO in The Republic of Palau, Palau: International Relations.
  6. National Renewable Energy Laboratory, Energy Snapshot Palau, czerwiec 2015 [dostęp 2021-09-22] (ang.).
  7. Palau, [w:] F. Monforti-Ferrario i inni, Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study [pdf], Luksemburg: Publications Office of the European Union, 2019, s. 179, DOI10.2760/687800, ISBN 978-92-76-11100-9 (ang.).
  8. a b パラオ共和国(Republic of Palau) 基礎データ. Ministry of Foreign Affairs of Japan, 2022. [dostęp 2022-11-13]. (jap.).
  9. a b Daniel Long, Keisuke Imamura: The Japanese Language in Palau. National Institute for Japanese Language and Linguistics, 2013. [dostęp 2022-11-13]. (ang.).
  10. Australia – Oceania :: Palau – The World Factbook – Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2019-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2007-06-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]