Pitcairn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy terytorium zamorskiego Wielkiej Brytanii. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Pitcairn, Henderson, Ducie, and Oeno Islands
Pitkern Ailen

Wyspy Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno
Flaga Pitcairn
Herb Pitcairn
Flaga Pitcairn Herb Pitcairn
Hymn: Come ye Blessed
(Pójdźcie, błogosławieni)
Położenie Pitcairn
Język urzędowy angielski, pitkarnyjski
Stolica Adamstown
Ustrój polityczny terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii
Głowa państwa królowa Elżbieta II
Zależne od Wielka Brytania
Gubernator Gubernator Laura Clarke
Szef rządu Burmistrz Shawn Christian
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
236. na świecie
62,45 km²
19,2 km² (30,47%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
240. na świecie
50[1]
1,1 osób/km²
Jednostka monetarna dolar nowozelandzki (NZD)
Rok utworzenia wydzielenie z Brytyjskiego Terytorium Zachodniego Pacyfiku
1952
Religia dominująca adwentyści 100%
Strefa czasowa UTC –8,5
Kod ISO 3166 PN/PCN/612
Domena internetowa .pn
Kod telefoniczny +64
Mapa Pitcairn

Pitcairn (Wyspy Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno; ang. Pitcairn Islands; Pitcairn, Henderson, Ducie, and Oeno Islands; pitkern Pitkern Ailen) – grupa czterech wysp leżących na Oceanie Spokojnym w Polinezji między Australią, a Ameryką Południową, na wyspy składają się Pitcairn (4,53 km²), Henderson (37.3 km²), Ducie (0.7 km²), Oeno (0.65 km²), (trzy ostatnie są niezamieszkane) o łącznej powierzchni 47 km².

Jedyna miejscowość na wyspie to Adamstown.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres osadnictwa polinezyjskiego[edytuj | edytuj kod]

Pierwszymi znanymi osadnikami na wyspach Pitcairn byli Polinezyjczycy, którzy według archeologów docierali na Pitcairn i wyspę Henderson od około X wieku. Pierwsi mieszkańcy, pomimo konieczności pokonywania kilkuset kilometrowych podróży niewielkimi łodziami, wymieniali towary i tworzyli więzi społeczne między innymi wyspami z archipelagu Gambiera. Pomogło to niewielkim populacjom, każdej z wysp, przetrwać pomimo ich ograniczonych zasobów. Na skutek wyczerpania się zasobów naturalnych w tym wylesienia, handel między wyspami zaczął stopniowo zamierać. Około XV wieku na największej wyspie archipelagu Gambiera, Mangarevie wybuchła wojna domowa, powodując odcięcie małych populacji ludzkich na wyspach Henderson i Pitcairn, co ostatecznie doprowadziło do ich wyludnienia. Archeolodzy uważają, że Polinezyjczycy żyli na Pitcairn jeszcze w XV wieku, mimo to wyspy były już niezamieszkane, gdy zostały ponownie odkryte przez Europejczyków[2].

Okres osadnictwa europejskiego[edytuj | edytuj kod]

Główna wyspa została nazwana na cześć angielskiego żeglarza[3] Roberta Pitcairna[4], który 3 lipca 1767 spostrzegł po raz pierwszy[5] nieznaną wówczas wyspę.

 Osobny artykuł: bunt na HMS Bounty.

W roku 1790 do niezamieszkanej jeszcze wyspy dotarła część zbuntowanej załogi angielskiego okrętu Bounty wraz z przywiezionymi z Tahiti kobietami i mężczyznami. Wkrótce po wylądowaniu marynarze spalili swój statek. Jego wrak został odkryty w 1957 w zatoce Bounty Bay. W ciągu pierwszych trzech lat osadnictwa młoda społeczność doświadczyła poważnych napięć na tle szerzącego się alkoholizmu oraz agresji byłych buntowników. Morderstwa oraz liczne choroby doprowadziły do sytuacji w której w roku 1793 przy życiu pozostało jedynie dwóch dorosłych mężczyzn: John Adams oraz Ned Young. W następnych latach sytuacja na wyspie powoli się ustabilizowała i liderem społeczności został John Adams, który kierował społecznością zgodnie ze wskazaniami jedynego zachowanego egzemplarza biblii.

Według podań wyspiarzy pierwszy statek od czasu Bounty był widziany z wyspy dopiero 27 grudnia 1795 r. nie przybił on jednak do brzegu wyspy. Następny kontakt nastąpił około roku 1801 jednak również statek nie przybył do brzegów wyspy. W 1808 roku, na wyspę przybył amerykański statek wielorybniczy Topaz pod dowództwem Mayhew Folger`a, załoga spędziła na wyspie około 10 godzin.Dzięki raportowi Folgera, świat poznał dokładną lokalizację wyspy.

17 września 1814 roku Sir Thomas Stainesow, który dowodził flotyllą Królewskiej Marynarki Wojennej w sile dwóch okrętów, HMS Briton i HMS Tagus odkrył wyspę niezależnie od raportu Folgera. Na wyspie w owym czasie przy życiu pozostał tylko jedenbuntownik John Adams, który jednak otrzymał amnestię za udział w buncie z 1790 roku.

Kolonia brytyjska[edytuj | edytuj kod]

30 listopada 1838 roku Pitcairn przechodzi pod jurysdykcję brytyjską. W połowie XIX wieku liczba mieszkańców Pitcairn dochodziła do dwustu osób, co groziło przeludnieniem. Ostatecznie wykorzystując pomoc rządu brytyjskiego, mieszkańcom zaoferowano przesiedlenie na niedawno zlikwidowaną kolonię karną na wyspie Norfolk. 3 maja w 1856 całość populacji Pitcairn w liczbie 196 mieszkańców wypłynęła w pięciotygodniową podróż na Norfolk. Jednakże, po 18 miesiącach, część byłych mieszkańców kierując się głównie sentymentem postanowiła powrócić na Pitcairn. W ciągu kolejnych pięciu lat dołączyło do nich następnych 27 osób[6]. Odtworzona niewielka społeczność Pitcairn weszła w okres pogłębiającej się izolacji, pomimo wielu trudności liczba mieszkańców osiągnęła w 1881 roku 96 osób. Niewielkie ilości narzędzi, ubrań oraz innych niezbędnych do funkcjonowania wyspiarzy przedmiotów trafiały na wsypę dzięki nielicznym statkom cumującym przy wyspie w celu uzupełnienia wody lub pożywienia. W 1886 roku amerykański kanodzieja John Tay, w ciągu kilku miesięcy przekonał wszystkich mieszkańców Pitcairn do przejścia na adwetyzm. W 1902 Wielka Brytania dokonała aneksji wysp Henderson (1 maja), Oeno(10 maja) oraz Ducie(19 grudnia), a w 1938 roku, połączyła je wraz z Pitcairn, w jeden organizm zwany od tego momentu jako Wyspy Pitcairn, Henderson, Ducie i Oeno.[7]

W 1914 roku po otwarciu kanału Panamskiego, znacznie zwiększyła się ilość statków odwiedzających wyspę, co było związane z powstaniem nowej drogi morskiej w kierunku Nowej Zelandii i Australii.

Afery pedofilskie[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie wieków XX i XXI na jaw wyszły zwyczaje seksualne społeczności Pitcairnu, których mieszkańcy bronią jako zgodnych z tradycją polinezyjską, ale z punktu widzenia prawa brytyjskiego są uznawane za pedofilię. Według niektórych komentatorów burzliwe początki tej społeczności również miały wpływ na stosunek do seksualności[8]. Doniesienia rzekomych ofiar doprowadziły do procesu karnego w 2004 roku w którym oskarżonych o molestowanie nieletnich zostało 6 mężczyzn zamieszkujących wyspę w tym ówczesny burmistrz Steve Christian. Wszyscy z oskarżonych zostali skazani i odbyli kary więzienia na wyspie w latach 2006-2010. Kolejnym epizodem afery pedofilskiej było oskarżenie w 2010 roku burmistrza wyspy Mika Warrena o posiadanie na prywatnym komputerze około 1000 zdjęć nieletnich, w 2016 sąd uznał Warrena za winnego stawianym zarzutom[9][10] [11].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność Pitcairn stanowią potomkowie pierwszych Brytyjczyków z okrętu HMS Bounty oraz towarzyszących im Tahitańczyków.

Język[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy wyspy posługują się językiem angielskim oraz językiem pitkarnyjskim. Język pitkarnyjski należy do kategorii języków kreolskich i jest mieszanką XVIII wiecznego języka angielskiego oraz tahitańskiego[12]. Oprócz Pitcairn jest również głównym językiem używanym na wyspie Norfolk.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Edukacja jest bezpłatna i obowiązkowa dla dzieci w wieku od pięciu do szesnastu lat. Dzieci do 12. roku życia uczy się na wyspie, podczas gdy dzieci w wieku 13 lat i starsze uczęszczają do szkoły średniej w Nowej Zelandii lub kształcą się w szkole korespondencyjnej. Szkoła w Pitcairn zapewnia edukację przedszkolną i podstawową w oparciu o program nauczania obowiązujący w Nowej Zelandii, rozszerzony o naukę języka pitkarnyjskiego oraz historii wyspy. Nauczyciel przebywający na wyspie jest mianowany przez gubernatora na roczną kadencję z możliwością przedłużenia, spośród nowozelandzkich nauczycieli. Obecnie większość młodzieży opuszczającej Pitcairn w celach edukacyjnych, nie decyduje się na powrót, co jest głównym czynnikiem depopulacji wyspy[13].

Populacja[edytuj | edytuj kod]

Szczyt populacji na Pitcairn przypadał na rok 1937, kiedy to wyspę zamieszkiwało 235 osób. Od tego czasu liczba mieszkańców systematycznie spada, głównie z powodu migracji do Nowej Zelandii. Obecnie Pitcairn zamieszkuje 50 osób.

Tabela przedstawiająca liczbę ludności Pitcairn w latach 1790-2018[14]:

Rok Populacja Rok Populacja Rok Populacja Rok Populacja Rok Populacja Rok Populacja
1790 27 1880 112 1970 96 1992 54 2002 48 2012 48
1800 34 1890 136 1975 74 1993 57 2003 59 2013 56
1810 50 1900 136 1980 61 1994 54 2004 65 2014 56
1820 66 1910 140 1985 58 1995 55 2005 63 2015 50
1830 70 1920 163 1986 68 1996 43 2006 65 2016 49
1840 119 1930 190 1987 59 1997 40 2007 64 2017 50
1850 146 1936 250 1988 55 1998 66 2008 66 2018 50
1856 0 1940 163 1989 55 1999 46 2009 67
1859 16 1950 161 1990 59 2000 51 2010 64
1870 70 1960 126 1991 66 2001 44 2011 67

Religia[edytuj | edytuj kod]

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Głową państwa jest królowa brytyjska Elżbieta II, reprezentowana na wyspach przez Gubernatora. Gubernatorem Wysp Pitcairn jest brytyjski Wysoki Komisarz (ambasador) w Nowej Zelandii, obecnie jest nim Laura Clarke. Ponieważ Wysoki Komisarz nie rezyduje na wyspie, sprawami bieżącymi tradycyjnie zajmował się magistrate, przewodniczący Rady Wyspy[16]. Po rewizji konstytucji te obowiązki zostały przeniesione w 1999 roku na burmistrza Pitcairn. Wybory na to stanowisko odbywają się co trzy lata. Od 30 października 2004 burmistrzem był Steve Christian; po aferze dotyczącej wykorzystywania seksualnego nieletnich został on odwołany z funkcji (odmówił dobrowolnego złożenia urzędu). Rada Wyspy wybrała na to miejsce jego siostrę, Brendę Christian. Pełniła obowiązki burmistrza od listopada do grudnia 2004, kiedy to odbyły się wybory. Dnia 15 grudnia 2004 roku na nowego burmistrza wybrano Jaya Warrena. 9 grudnia 2007 został zastąpiony na stanowisku przez Mike’a Warrena. W listopadzie 2013, burmistrzem został Shawn Christian.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

MV Claymore II

Obecnie gospodarka wyspy jest uzależniona od pomocy brytyjskiego rządu. Wsparcie w 2012 roku wyniosła około 5,5 mln dolarów amerykańskich, stanowiąc 90% wpływów budżetowych Pitcairn[17]. Dawniej gdy oczekiwany standard życia mieszkańców był niższy, dochody pokrywały się z wydatkami, a w czasach popularności filatelistyki, administracja wyspy była w stanie stworzyć fundusz, który obracał pieniędzmi przeznaczonymi na cięższe czasy. Od około 2004 roku, na skutek afery dotyczącej molestowania nieletnich, wydatki admistracyjno-społeczne na wyspie znacznie wzrosły. Składało się na to między innymi sprowadzenie lekarza na wyspę, policjanta oraz asystenta rodziny. Dodatkowo ogromne koszty wiązały się z obsługą procesów sądowych. Z kolei od 2009 roku największym obciążeniem finansowym dla administracji Pitcairn jest czarter dedykowanego wyłącznie dla wyspy statku, który zapewnia regularne dostawy zaopatrzenia i pasażerów na Pitcairn, w 2012 roku roczny koszt umowy czarterowej na kursy statku MV Claymore II osiągnął wysokość 2,2 mln $.[18]

Kościół w Adamstown
Pitcairn na zdjęciu satelitarnym

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Miejscowa ludność zajmuje się uprawą ziemniaków, pomarańczy, ananasów, bananów, kokosów, owoców chlebowca oraz rybołówstwem[19]. Większość produktów jest wykorzystywanych na wyspie, a niewielka ich część sprzedawana na statkach pasażerskich odwiedzających wyspę. W 1998 roku rząd Brytyjski sfinansował program rozwijania pszczelarstwa na wyspie, od tej pory produkcja miódu pszczelego na Pitcairn i jego sprzedaż jest jednym z głównych źródeł dochodów mieszkańców. Miód z Pitcairn jest znany ze swojej czystości, z racji odizolowania wyspy na mapie świata. W 2014 roku roczna produkcja miodu na wyspie osiągnęła około 5000 litrów.[20]

Filatelistyka[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy znaczek z wyspy został wydany 15 września 1940 roku. Do około 1990 roku, sprzedaż znaczków praktycznie w całości pokrywała koszty funkcjonowania administracji Pitcairn i potrzeby mieszkańców. Spadek popularności filatelistyki na świecie, wzrost cen druku oraz transportu sprawił, iż obecnie sprzedaż znaczków pomimo dość wysokiego poziomu przychodu jest na granicy opłacalności[21].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Turystyka na wyspie opiera się na dwóch kategoriach turystów. Pierwsza z nich to pasażerowie statków wycieczkowych, którzy przy dobrej pogodzie decydują się przybić do brzegów Pitcairn. Mieszkańcy zapewniają im kilkugodzinne wycieczki quadami po wyspie oraz sprzedają pamiątki. Liczba statków pasażerskich zbliżających sie do Pitcairn waha się rocznie w okolicach 12. Druga kategoria dotyczy turystów, którzy decydują się na kilkudniowe pobyty, korzystając z bazy noclegowej na wyspie. Jedyną możliwością dostania się na wyspę jest podróż z Mangarevy na pokładzie wyczarterowanego przez władze Pitcairn statku Silver Supporter (do 2019 roku MV Claymore II). Czasami zdarzają się również mniejsze kilku osobowe jachty, jednak ze względu na brak możliwości przybicia do brzegów wyspy z powodu niewystarczającej infrastruktury, są to wizyty krótkotrwałe. Wielokrotnie podejmowane były działania mające na celu wybudowanie na wyspie małego hotelu i lotniska. Miało to pomóc zmniejszyć izolację oraz zwiększyć populację wyspy, oraz przychody z turystyki. Inwestycja była uzależniona od pomocy zewnętrznej jednak wykazano, że gospodarka wyspy jest za mała by zapewnić rentowność dla planowanego lotniska. Od około 2009 roku dzięki wykorzystaniu Funduszy Europejskich realizowana jest budowa bardziej dostępnej dla turystów przystani morskiej po zachodniej stronie wyspy zwanej Tedside Harbour. Przystań osłonięta od wschodnich wiatrów na które jest narażona obecna przystań na Bounty Bay, poprawiła by dostępność wyspy dla turystów z przepływających statków wycieczkowych. Obecnie około 1/3 statków z powodu złych warunków pogodowych nie umożliwia lądowania dla swoich pasażerów na Pitcairn[22].

W 2000 roku przyznano wyspie domenę .pn.

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Na Pitcairn rosną drzewa Thespesia populnea (z rodziny malwowatych), wykorzystywane w rękodzielnictwie. W wyłącznej strefie ekonomicznej sięgającej 370 km od brzegów wysp występują mangan, żelazo, miedź, złoto, srebro i cynk.

Elektryczność[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie istnieje prosta sieć elektryczna o standardowym napięciu 230 V i częstotliwości 50 Hz. Energia jest produkowana dzięki stacji generatorów diesla. Roczne zużycie oleju napędowego waha się pomiędzy 40.000, a 60.000 litrów. Bardzo wysokie koszty paliwa sprawiły, że elektryczność jest dostępna jedynie przez 15 godzin w ciągu doby pomiędzy godziną 7.00 rano, a 22.00 w nocy. Władze brytyjskie od około 2007 roku próbowały poprawić zaopatrzenie wyspy w nowoczesne źródła energii elektrycznej. Wydano na ten cel około 250.000 funtów głównie w przygotowanie dokumentacji. Początkowo planowano zbudowanie farmy wiatrowej, koszty takiej operacji okazały się jednak za wysokie i cały projekt anulowano w 2013 roku. Obecnie wraz z wciąż rosnącym zapotrzebowaniem wysypy w energię elektryczną, rozważa się budowę elektrowni fotowoltaicznej. Mieszkańcy uważają, że zapewnienie elektryczności przez całą dobę poprawiło by warunki życia populacji oraz dało impuls do rozwoju turystyki[23][24].

Łączność i media[edytuj | edytuj kod]

Telefony[edytuj | edytuj kod]

Do 2002 roku na wyspie działał tylko rządowy telefon satelitarny obsługiwany przez satelity organizacji Inmarsat. W 2002 roku amerykańska agencja naukowo-badawcza United States Geological Survey w celu wysyłania danych sejsmicznych zainstalowała na wyspie łącze satelitarne, które umożliwiło mieszkańcom bezpośrednią łączność telefoniczną ze światem zewnętrznym[25][26].

Radio i telewizja[edytuj | edytuj kod]

Wyspa nie posiada własnej rozgłośni radiowej ani telewizyjnej. Mieszkańcy odbierają zagraniczne stacje radiowe na falach krótkich. Do wyspy dociera sygnał telewizji satelitarnych jednak infrastruktura dystrybucyjna pozwala na jednoczesną transmisję dwóch kanałów, które są zmieniane cyklicznie na życzenie mieszkańców[27].

Internet[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze łącze internetowe udostępnione przez USGS zapewniało prędkość 19kbps. Następnie prędkość była stopniowo zwiększana osiągając 512 kbps w roku 2010 oraz 1 Mbit/s od roku 2012. W grudniu 2017 roku dzięki sfinansowaniu przez rząd brytyjski prędkość osiągnęła 5 Mbit/s, dzielone na całą społeczność. Obecnie istnieje możliwość korzystania ze stałego łącza co wiąże się z abonamentem w wysokości 120 NZD czyli w przeliczeniu około 300 PLN[28][29][30].

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Na Pitcairn w przeszłości działało kilka niezależnych wydawnictw jednak obecnie funkcjonuje wyłącznie wydawany od kwietnia 1959 roku miesięcznik The Pitcairn Miscellany. Pismo jest dostępne w wersji cyfrowej oraz papierowej i skupia się na relacjonowaniu najświeższych wiadomości z życia wyspy[31].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przystań morska Bounty Bay

Wyspa nie posiada portu morskiego ani lotniska. Towary oraz pasażerowie z przepływających statków muszą być rozładowywane przy użyciu mniejszych łodzi i dostarczane do niewielkiej przystani morskiej. Dzięki pomocy brytyjskiej od 2004 roku realizowane jest regularne połączenie z portem morskim na wyspie Mangareva. Połączenie do 2019 roku było realizowane przy użyciu statku MV Claymore II, obecnie zadanie to realizuje nowocześniejsza jednostka MV Silver Supporter. Regularne połączenie umożliwia dostarczanie zaopatrzenia na wyspę z Nowej Zelandii (z portu Tauranga) oraz zapewnia komunikację z portem lotniczym Totegegie położonym na Wyspach Gambiera około 500 km na zachód od Pitcairn. Port lotniczy Totegegie jest skomunikowany z międzynarodowym portem lotniczym Faa`a na Tahiti[32][33]

Na wyspie znajduje się około 15.4 km dróg gruntowych oraz dwa odcinki dróg z nawierzchnią betonową. Najdłuższy około 900 metrowy odcinek drogi betonowej łączy Zatokę Bounty Bay z głównymi budynkami administracji w Adamstown, około 2014 roku wybudowano dodatkowo 300 metrowy odcinek drogi przy zachodnim wybrzeżu wyspy zwanym Tedside, który umożliwia dojazd pojazdów do nowo wybudowanej, alternatywnej przystani morskiej. W planach jest budowa odcinka łączącego obydwa fragmenty dróg utwardzonych[34]. Do 2019 roku mieszkańcy poruszali się po wyspie wyłącznie za pomocą quadów lub pieszo, jednakże wraz z zwiększeniem możliwości transportowych wynikających z wykorzystania statku Silver Supporter, na wyspę w 2019 roku dostarczono kilka samochodów terenowych. Większość dróg gruntowych wyspy jest dostępna do wirtualnego spaceru za pomocą aplikacji Google Street View.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy Pitcairn składają się z czterech wysp: Pitcairn (główna wyspa), Henderson, Ducie i Oeno. Wyspa Pitcairn jest pochodzenia wulkanicznego, Henderson jest wyspą koralową, a Ducie i Oeno są atolami. Wyspa Pitcairn otoczona jest rafą koralową, zbudowana jest głównie z bazaltów. Przeważająca cześć jej powierzchni pokryta jest niewysokimi wzniesieniami o stromych zboczach z najwyższym wzniesieniem Pawala Valley Ridge – 347 m n.p.m. Pozostałe wyspy są na ogół płaskie. Dominują strome i skaliste wybrzeża typu klifowego. Klimat podzwrotnikowy, wilgotny, zmodyfikowany przez wiatry południowo-wschodnie (pasaty), średnia temperatura od 18 °C w sierpniu do 24 °C w lutym, roczna suma opadów wynosi do 2000 mm, z większym nasileniem w okresie od listopada do marca. Naturalną roślinność stanowi las tropikalny, a na wybrzeżach namorzyny, obecnie jednak są one znacznie wytrzebione i zachowały się w niewielu miejscach.

Jedyną zamieszkaną wyspą jest wyspa Pitcairn o powierzchni 4,6 km² i gęstości zaludnienia 10 osób na km². Można się na nią dostać łodzią przez Zatokę Bounty. Pozostałe wyspy znajdują się w odległości ponad 100 km.

Wyspa Typ Powierzchnia lądu
(km²)*
Powierzchnia łącznie
(km²)
Liczba ludności

(2013)

Współrzędne
Ducie atol 0,7 3,9* 24°40′09″S 124°47′11″W/-24,669167 -124,786389
Henderson wyspa koralowa 37,3 37,3 24°22′01″S 128°18′57″W/-24,366944 -128,315833
Oeno atol 0,65 16,65* 23°55′26″S 130°44′03″W/-23,923889 -130,734167
Pitcairn wyspa wulkaniczna 4,6 4,6 56 25°04′00″S 130°06′00″W/-25,066667 -130,100000
Wyspy Pitcairn grupa wysp 43,25 62,45 56 od 23°55′26″ do 25°04′00″S,
od 124°47′11″ do 130°44′03″W

* włącznie z rafą i laguną

Obszar łączny wynosi 62,45 km² (w tym lądowy: 43,25 km², laguny: 19,2 km²).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Official Pitcairn Islands Tourism Web Site (ang.). [dostęp 2017-07-30].
  2. http://www.immigration.gov.pn. [dostęp 11.11.2019].
  3. Posiadającemu historyczny stopień Royal Navy ang. en:midshipman – nie posiadający polskiego odpowiednika – częściowo odpowiadający tytułowi podchorążego polskiej Marynarki Wojennej, niekiedy zastępowany rosyjskim terminem „miczman” (w znaczeniu do 1917).
  4. en:John Pitcairn.
  5. Spostrzegł po raz pierwszy – termin używany w nawigacji.
  6. Historia Pitcairn. [dostęp 12.11.2019].
  7. Kalendarium Pitcairn. [dostęp 12.11.2019].
  8. Kathy Marks: The paradise that’s under a cloud (ang.). The Independent, 2002-01-23. [dostęp 2015-08-29].
  9. "Pitcairn has a new Mayor", Radio New Zealand International, 12 grudnia 2007.
  10. "Mike Warren found guilty over child pornography", Radio New Zealand International, 10 marca 2016.
  11. Urszula Jabłońska: Jakich rozmów nie zaczynać (pol.). W: wyborcza.pl – Magazyn Świąteczny [on-line]. Agora, 2013-05-10. [dostęp 2015-08-29].
  12. CIA World Factbook. [dostęp 19.11.2019].
  13. Pitcairn Islands Strategic Development Plan, Government of Pitcairn Islands, 2014, str. 8
  14. Pitcairn Island Study Center. [dostęp 19.11.2019].
  15. Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World"
  16. ABC Świat: Australia, Oceania, Antarktyda, pod red. prof. dr hab. Wiesław Maik, Poznań, 1998, Wydawnictwo Kurpisz SA, ​ISBN 83-87621-02-1​, s.192
  17. Pitcairn Island Economic Review, Rob Solomon & Kirsty Burnett Solomon Leonard LtdWellington, New Zealand 2014, str. 13
  18. tamże str. 19
  19. Geografia ekonomiczna Australii i Oceanii, Tadeusz Olszewski, Warszawa 1988, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, ​ISBN 83-208-0536-8​, s.376
  20. Pitcairn Island Economic Review, Rob Solomon & Kirsty Burnett Solomon Leonard LtdWellington, New Zealand 2014, str. 32
  21. Pitcairn Island Economic Review, Rob Solomon & Kirsty Burnett Solomon Leonard LtdWellington, New Zealand 2014, str. 15
  22. Pitcairn Island Economic Review, Rob Solomon & Kirsty Burnett Solomon Leonard LtdWellington, New Zealand 2014, str. 36
  23. Engerati.com. [dostęp 10.11.2019].
  24. dailymail.com.uk. [dostęp 10.11.2019].
  25. Immigration.pl. [dostęp 22.11.2019].
  26. Visitpitcairn.pm. [dostęp 22.11.2019].
  27. Immigration.pl. [dostęp 22.11.2019].
  28. visitpitcairn.pn. [dostęp 10.11.2019].
  29. Cyrus Farivar: Pitcairn Island to double bandwidth to 512kbps among 48 people (ang.). arstechnica.com, 2012-04-19. [dostęp 2013-10-01].
  30. Telecom.pn. [dostęp 22.11.2019].
  31. Strona internetowa The Pitcairn Miscellany. [dostęp 22.11.2019].
  32. www.marinetraffic.com. [dostęp 10.11.2019].
  33. Oficjalna strona internetowa portu lotniczego Faa'a. [dostęp 10.11.2019].
  34. Pitcairn Island Economic Review, Rob Solomon & Kirsty Burnett Solomon Leonard LtdWellington, New Zealand 2014, str. 34


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]