Czemlewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Czemlewo
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Dąbrowa Chełmińska
Wysokość 85-100 m n.p.m.
Liczba ludności (2011) 280[1]
Strefa numeracyjna 52
Kod pocztowy 86-070
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0084126
Położenie na mapie gminy Dąbrowa Chełmińska
Mapa lokalizacyjna gminy Dąbrowa Chełmińska
Czemlewo
Czemlewo
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Czemlewo
Czemlewo
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Czemlewo
Czemlewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czemlewo
Czemlewo
53°12′N 18°17′E/53,200000 18,283333

Czemlewowieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Dąbrowa Chełmińska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest w gminie Dąbrowa Chełmińska, powiecie bydgoskim, na historycznej Ziemi Chełmińskiej. Wieś położona jest na wysoczyźnie morenowej w zachodniej części Wysoczyzny Chełmińskiej, na krawędzi zbocza Doliny Dolnej Wisły. W otoczeniu wsi wysoczyzna urozmaicona jest kemami oraz licznymi formami wklęsłymi, wytopiskowymi lodowca, zajętymi przez niewielkie oczka wodne, bądź torfowiska.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość występowała w dokumentach XIII-wiecznych pod nazwą Schimilowe[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) Czemlewo liczyło 280 mieszkańców[1]. Jest dziewiątą co do wielkości miejscowością gminy Dąbrowa Chełmińska.

Przyroda i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Wieś położona jest na obszarze o wysokich walorach przyrodniczych. Jest otoczona dużym kompleksem leśnym. Na zachód od wsi w obniżeniu terenu leży użytek ekologiczny – śródleśne jezioro Skrzynka, a w promieniu kilku kilometrów cztery rezerwaty przyrody: Las Mariański, Wielka Kępa Ostromecka, Linje oraz Reptowo, które chronią siedliska związane z doliną Wisły: łęgi, grądy i bory mieszane, torfowiska i stanowisko lęgowe czapli siwej. W 2003 tereny otaczające wieś włączono w obszar Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Czemlewo przebiegają szlaki turystyczne:

  • szlak turystyczny żółty pieszy szlak turystyczny (48,4 km) „Rezerwatów Chełmińskich”, wiodący z Bydgoszczy-Fordonu do Chełmna[3]
  • szlak rowerowy czarny szlak rowerowy „Po Dolinie Dolnej Wisły” Cierpice-Bydgoszcz-Świecie-Nowe-Gniew-Tczew-Kwidzyn-Grudziądz-Świecie-Ostromecko-Zamek Bierzgłowski

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

We wsi na nieznacznej wyniosłości, między drogami wiodącymi z Janowa do Jarzębieńca i z Czemlewa do Rafy stwierdzono stanowisko archeologiczne. Znaleziono tu około 100 grobów popielnicowych z okresu halsztackiego[2].

Dawne cmentarze[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś wzmiankowano po raz pierwszy w akcie granicznym krzyżackiego mistrza krajowego Konrada von Thierberg, który w 1285 roku oznaczył wdowie Kunegundzie i jej synowi Bartłomiejowi granicę, oddzielającą wieś Czarże m.in. od wsi Czemlewo[2]. W czasie wojen polsko-krzyżackich wieś została splądrowana i wyludniona. Po pokoju toruńskim w 1466 nastąpiło ożywienie akcji osiedleńczej oraz odbudowa gospodarcza[2]. W 1609 roku Czemlewo nabyły siostry benedyktynki dla ich klasztoru w Chełmnie. W tym czasie dzięki posagowi ksieni Magdaleny Mortęskiej, benedyktynki nabyły również m.in. Janowo, Pień, Wałdowo Królewskie i część Czarża[2].

W okresie zaborów (1772-1918) folwark benedyktynek chełmińskich przeszedł pod zarząd pruski. W 1881 obszar łączny dóbr ziemskich w Czemlewie wynosił 841 mórg pruskich. We wsi znajdowało się 8 budynków mieszkalnych. Miejscowość zamieszkiwało 88 osób, w tym 63 katolików i 25 ewangelików, głównie mało- i średniorolnych chłopów[2]. W okresie międzywojennym w Czemlewie funkcjonowała czteroklasowa szkoła elementarna, która dawała możliwość zdobycia wykształcenia podstawowego, lecz uniemożliwiała dostęp do szkół wyższego typu[2].

Jarzębiniec[edytuj | edytuj kod]

W skład miejscowości Czemlewo wchodzi historyczna wieś Jarzębiniec[5], którą w XVI wieku władał szlachecki ród Jarzębińskich herbu Radwan. W XVII wieku jej właścicielami był ród Działyńskich z Gzina. Wieś składała się z folwarku administrowanego przez dwór w Gzinie i dzierżawców - chłopów zobowiązanych do świadczeń pieniężnych i pańszczyzny na rzecz dworu[5]. W 1611 około 65 ha gruntów we wsi Jarzębiniec nabyły benedyktynki z Chełmna, których ksienią była Magdalena Mortęska. Po sekularyzacji dóbr zakonnych w 1821 roku majątek przejęły władze pruskie, w imieniu których zarządzał Urząd Domenalny w Unisławiu podległy Rejencji Królewskiej w Kwidzynie. Folwark zakonny wydzierżawiono dwóm osadnikom: Szymonowi Zielińskiemu i Janowi Kociniewskimu. Odtąd wieś nosiła nazwę dwuczłonową: Jarzębiniec Królewski (były folwark zakonny) i Jarzębiniec Szlachecki (folwark majątku gzińskiego)[5]. Po wejściu w życie pruskiej ustawy uwłaszczeniowej, w 1852 roku nastąpiło nowe wytyczenie granic i regulacja gruntów. W drugiej połowie XIX wieku nastąpiła powolna wyprzedaż ziemi należącej do folwarku w Jarzębińcu, dotychczas będącej własnością majątku w Gzinie. Pod koniec XIX wieku Jarzębiniec Szlachecki i leżący obok Jarzębiniec Królewski zostały włączone do wsi Czemlewo[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. a b c d e f g Zdzisław Raszeja: Ostromecko i okolice. Bydgoszcz: Wydawnictwo Margrafsen, 2002, s. 25-28. ISBN 83-87070-78-5. (pol.)
  3. Włodzimierz Bykowski: Weekend w drodzie – interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy. Bydgoszcz: Wydawnictwo Aperion, 1999, s. 51-88. ISBN 83-911441-0-0.
  4. Zapomnieni - zdjęcia cmentarza. [dostęp 29-12-2011].
  5. a b c d Jerzy Świetlik: Historia wokół nas. Część 1. Zbiór artykułów o historii wsi wokół Dąbrowy Chełmińskiej. Ostromecko: Nakład własny – Jerzy Świetlik, 2003.