Diecezja pomezańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Diecezja pomezańska
Katedra w Kwidzynie
Katedra w Kwidzynie
Państwo państwo zakonu krzyżackiego
Siedziba Kwidzyn Prabuty
Data powołania 28 lipca 1243
Data zamknięcia 1525
Wyznanie katolicyzm
Kościół Kościół rzymskokatolicki
Metropolia ryska (od 31 marca 1255 r.[1])
katedra Katedra św. Jana Ewangelisty w Kwidzynie
Stolica tytularna
Data ustanowienia 2014
Obecny biskup Adam Wodarczyk
Rzeczywista funkcja
biskupa
biskup pomocniczy archidiecezji katowickiej
Dane statystyczne
Powierzchnia 8400 km²
Położenie na mapie Kwidzyna
Mapa lokalizacyjna Kwidzyna
Katedra w Kwidzynie
Katedra w Kwidzynie
Położenie na mapie powiatu kwidzyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kwidzyńskiego
Katedra w Kwidzynie
Katedra w Kwidzynie
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Katedra w Kwidzynie
Katedra w Kwidzynie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katedra w Kwidzynie
Katedra w Kwidzynie
Ziemia53°44′09″N 18°55′17″E/53,735833 18,921389
Herb diecezji pomezańskiej
Chorągiew biskupa pomezańskiego spod Grunwaldu

Diecezja pomezańska – jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Została utworzona 28 lipca 1243 r. decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, zatwierdzoną przez papieża Innocentego IV 30 lipca 1243 r. Granice diecezji zostały wyznaczone następująco: „zamyka ją Osa, Wisła i jezioro Drużno, postępując w górę rzeką Pasłęką tak, że powinny się w niej znaleźć żuławy: kwidzyńska i zantyrska”[2]. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.

Na początku XV w. w diecezji pomezańskiej było 235 parafii skupionych w 16 dekanatach.

Po sekularyzacji państwa krzyżackiego i swojej konwersji w 1525 roku książę pruski Albrecht Hohenzollern przystąpił do propagowania luteranizmu. W latach 1542-1543 brał udział w wizytacjach kościelnych w towarzystwie biskupa Jerzego Polentza z Sambii i Speratusa z Pomezanii. Sekularyzacji kraju i reformacji w diecezji pomezańskiej sprzeciwiła się jedynie kapituła pomezańska, natomiast niższe duchowieństwo przyjęło nowe wyznanie. Biskupi sambijski i pomezański opublikowali tzw. agendę pt. „Artikel der Ceremonien und anderen kirchenordung”, w której czytanie Pisma Świętego miało odbywać się tylko w języku niemieckim. Podobnie kazania, śpiewy i sakramenty święte mogły być sprawowane tylko w tym języku. Nakazano ograniczenie liczby świąt kościelnych oraz udzielanie chrztu świętego tylko w kościele.

W wyniku rozwoju protestantyzmu zanikła diecezja pomezańska, a jej parafie zostały w 1577 r. objęte administracją biskupów chełmińskich, co zostało potwierdzone przez Stolicę Apostolską w 1601 r.

Obecnie tradycje diecezji pomezańskiej kontynuuje diecezja elbląska. Ponad 90% jej terytorium to dawna diecezja pomezańska. Jej siedzibą były Kwidzyn i Prabuty, mieszczące dzisiaj konkatedry diecezji elbląskiej. Znaczenie kwidzyńskiej katedry wzrosło, kiedy znalazł się tam grób błogosławionej Doroty z Mątowów. Do jej grobu pielgrzymował m.in. Władysław Jagiełło, który odwiedził Kwidzyn po zwycięstwie pod Grunwaldem.

Obecnie diecezja tytularna bp. Adama Wodarczyka. Kwidzyn stał się decyzją Papieża Franciszka znów siedzibą biskupa. Jest to siedziba tytularna i honorowa.

Dekanaty diecezji pomezańskiej na początku XV wieku[edytuj]

Dekanaty[3]:

Lista biskupów pomezańskich[edytuj]

Biskupi pomezańscy[4]:

katoliccy
  • 1217 – biskup Chrystian z Zantyru
  • 1249-1254 – Ernest von Torgau OP
  • 1254-1285 – Albert OFM
  • 1277/78-1292 – Henryk (wybrany przeciwko biskupowi Albertowi)
  • 1286-1302 – Henryk
  • 1303-1309 – Chrystian
  • 1309-1321 – Ludeko
  • 1322-1332 – Rudolf
  • 1333-1346 – Berthold
  • 1346-1360 – Arnold
  • 1360-1376 – Mikołaj I
  • 1376-1409 – Jan I Moench
  • 1409-1417 – Jan II Rieman
  • 1417-1427 – Gerhard Stolpmann
  • 1428-1440 – Jan III Winkler
  • 1440-1464 – Kacper Linke
  • 1464-1466 – Mikolaj II (biskup elekt)
  • 1466-1478 – Wincenty Kiełbasa (biskup chełmiński, administrator diecezji pomezańskiej)
  • 1479-1501 – Jan IV von Lassen
  • 1501-1521 – Hiob von Dobeneck
  • 1521-1523 – Achilles de Grotis
protestanccy
  • 1523-1529 – Erhard von Queis (od 1526 biskup protestancki)
  • 1530-1551 – Paweł Speratus (biskup protestancki)
  • 1561-1574 – Jerzy von Vehediger (biskup protestancki)
  • 1575-1587 – Johann Wigand (biskup protestancki, po 1587 zniesienie biskupstwa i jego ostateczna sekularyzacja)

Po 1577 roku opiekę nad katolikami w diecezji pomezańskiej pełnili biskupi chełmińscy. W 1601 roku papież Klemens VIII dokonał inkorporacji katolickiej diecezji pomezańskiej do diecezji chełmińskiej.

Biskupstwo tytularne[edytuj]

W 2014 ustanowione zostało tytularne biskupstwo pomezańskie.

Biskupi tytularni[edytuj]

Przypisy

  1. Zenon Hubert Nowak: Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach: Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku. Toruń: 2000, s. 68. ISBN 8387639265.
  2. Zenon Hubert Nowak: Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach: Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku. Toruń: 2000, s. 68-71. ISBN 8387639265.
  3. A. Radzimiński, Podziały kościelne, [w:] Z.H. Nowak (red.), Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku, Toruń 2000, s. 73.
  4. Tadeusz Wiśniewski: Katedra i zamek kapituły biskupstwa pomezańskiego w Kwidzynie. Przewodnik. Kwidzyn: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kwidzyńskiej, 1994, s. 28.