Morąg

Morąg

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ratusz w Morągu
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	ostródzki
Gmina	Morąg
Prawa miejskie	1327
Burmistrz	Tomasz Orłowski
Powierzchnia	12,37 km²
Wysokość	115 m n.p.m.
Populacja (01.01.2024) • liczba ludności • gęstość	12 757 2087,9 os./km²
Strefa numeracyjna	89
Kod pocztowy	14-300, 14-331
Tablice rejestracyjne	NOS
Położenie na mapie gminy Morąg Morąg
Położenie na mapie Polski Morąg
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego Morąg
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego Morąg
53°54′55″N 19°55′38″E
TERC (TERYT)	2815084
SIMC	0964850
Urząd miejski ul. 11 Listopada 9 14-300 Morąg
Strona internetowa

Morąg (niem. Mohrungen) – miasto w północnej Polsce, w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Morąg.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 12 757 mieszkańców.

Położenie

Morąg leży na terenie krainy historycznej Prusy Górne, na terenie dawnej pruskiej Pogezanii. Znajduje się 22 km od Ostródy, 40 km od Olsztyna i 48 km od Elbląga.

Od północnego wschodu Morąg graniczy z jeziorem Skiertąg, z południowego zachodu miasta znajduje się Rozlewisko Morąskie. Około 4–5 km na zachód od Morąga leży jezioro Narie. Geograficznie znajduje się na Pojezierzu Iławskim, w jego południowej części określanej jako Pojezierze Dzierzgońsko-Morąskie.

W latach 1752-1975 siedziba powiatu morąskiego. W latach 1946–1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Nazwa miasta

Nazwa miasta w dokumentach, począwszy od średniowiecza, zapisywana była jako: Morungen (1328, 1340), Marungen (1364), Morung (pieczęć miejska) lub Mohrungen (oficjalna nazwa przed 1945), ale także jako Moring, Moringen, Merinck, Maronis, Marung.

Polskojęzyczna publikacja Uwaga nad Proroctwem Pawła Apostoła..., wydana w Morąngu w 1835 r.

Obecna nazwa jest spolszczeniem formy Morung. Była ona używana na długo przed 1945 rokiem. W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1885 r. miasto notowane pod nazwą Morąg.

Administracyjnie zaś została zatwierdzona 7 maja 1946.

Etymologia nazwy

Morąg (Morung) na mapie z 1584 roku

Anonimowy autor kontynuacji Kroniki ziemi pruskiej Piotra z Dusburga zapisał w XV wieku, że miasto Morąg (Morungen) założone w 1327 roku "swoje imię bierze od jeziora, nad brzegiem którego leży". Wyjaśnienie to powtórzył niemiecki historyk Max Toeppen w pracy z 1858 roku. W tekście przywileju z 1331 roku jezioro zostało zapisane: lacus Maurin.

Według powojennego historyka Andrzeja Wakara nazwa ta jest pochodzenia pruskiego i wywodzi się od nazwy Jeziora Morąskiego: Mawrin, Maurin lub Morina. Nazwa ta pochodziłaby od pruskiego rdzenia mare/mary i oznaczałaby "bagna" lub "zatokę". Za hipotezą pruskiego pochodzenia przemawia również sufiks „-ąg” (niem. – ung, -ungen) występujący często w nazwach pochodzenia pruskiego, np. Elbląg, Bałąg, Piłąg, Isąg, Bartąg, Wadąg, Skiertąg i inne. Dodatkowo w tej okolicy, ok. 10 km na wschód od Morąga, leży jezioro Marąg (niem. Mahrung See) i płynie rzeka Marąg, które noszą pruską nazwę o bardzo podobnym brzmieniu.

Natomiast według lokalnej tradycji nazwa była przeniesieniem identycznej nazwy miasta Morungen leżącego w regionie Harzu na pograniczu Górnej Saksonii i Turyngii (obecnie dzielnica Sangerhausen, powiat Mansfeld-Südharz w landzie Saksonia-Anhalt). Znajdował się tam od XI wieku zamek Morungen (Burg Alt-Morungen), który dał nazwę rodowi, z którego pochodził słynny średniowieczny poeta i minnesänger (trubadur) Heinrich von Morungen. Nazwa zamku i miasta wywodzi się od staroniemieckiego rdzenia mōr (współczesne Moor) "bagno, torfowisko" z sufiksem osadniczym -ung i oznacza "osadę przy bagnie".

Nazwę Morąga mieliby zatem przenieść pierwsi mieszkańcy miasta, kolonizatorzy z południowego Harzu, sprowadzeni stamtąd przez zasadźcę Petera von Sumpfa (Piotra z Sąp).

Takie wyjaśnienie podał też niemiecki historyk Adolf Bötticher (konserwator zabytków prowincji Prusy Wschodnie) w swojej pracy z 1893 roku. Odrzucił on wersję kontynuatora Kroniki Dusburga o pochodzeniu nazwy od jeziora, a wywodził ją od "zamku Morungen w hrabstwie Mansfeld, który krótko w XII wieku był w posiadaniu rodu von Hohenstein". Wersję tę przekazał również Arthur Weyde – burmistrz i autor niemieckiej monografii Morąga wydanej na 600-lecie lokacji.

Za tą hipotezą przemiawia fakt, że z Turyngii i Saksonii pochodziło wielu dostojników zakonu krzyżackiego, którzy w XIII i XIV wieku prowadzili w Prusach Górnych akcję zakładania miast i wsi. Prawdopodobnie również stamtąd wywodzili się zasadźcy, którzy sprowadzali niemieckich kolonizatorów. Napływowi ludności z regionu Harzu do Prus sprzyjała tamtejsza niestabilna sytuacja polityczna i ekonomiczna. Dowodem na pochodzenie osadników z Turyngii i Górnej Saksonii jest powstały w XIII wieku w Prusach Górnych specyficzny dialekt wysokopruski (i jego gwara górnopruska), który zachował cechy języka środkowoniemieckiego.

Dodatkowo przenoszenie nazw miejscowych przez niemieckich osadników nie było czymś niezwykłym. W Prusach Górnych oprócz Morąga kilka miast nosi nazwy miejscowe z regionu Harzu, np. Ostróda (od miasta Osterode am Harz), Zalewo (od miasta Saalfeld/Saale) czy Olsztynek (od zamku Hohnstein w Neustadt/Harz, siedziby rodowej komtura Günthera von Hohenstein) oraz z Turyngii (Młynary od miasta Mühlhausen/Thüringen) i Górnej Saksonii (Miłakowo od miasta Liebstadt).

Możliwe też, że niemieccy osadnicy przenieśli nazwę dobrze znanego im miasta ze względu na podobieństwo do nazwy miejscowego jeziora (podobnie polscy osadnicy przenieśli nazwę Olsztyna koło Częstochowy na miasto Olsztyn na Warmii).

W XVI wieku i później nazwę miasta błędnie łączono z niemieckim słowem Mohr (dopełniacz i l. mn. Mohren) oznaczającym murzyna lub Maura. Z tego względu postać w herbie miasta była czarnoskóra.

Historia

Pomnik upamiętniający nadanie praw miejskich

Okolice Morąga były słabo zasiedlone w okresie Prusów. Źródła notują na terenie późniejszego komornictwa tylko 5 pruskich pól (lauksów): Kiełkuty, Kretowiny, Marzewo, Woryty i pole nad jez. Marąg. Odnaleziono tam też zaledwie kilka stanowisk archeologicznych. Dużo liczniejsze osadnictwo pruskie znajdowało się we wschodniej Pogezanii, między jez. Narie a Pasłęką, czyli w okolicach Miłakowa.

Teren Prus Górnych zamieszkiwany przez pruskie plemiona Pogezanów i Pomezanów był pierwszą częścią Prus zajętych w XIII wieku przez Zakon krzyżacki wspierany przez książąt i rycerzy polskich, głównie z Mazowsza i Pomorza. Na mocy układu w Dzierzgoniu z 1249 tereny aż po rzekę Pasłękę stały się częścią Państwa zakonnego. Późniejszy rejon morąski podlegał komturii w Elblągu.

Około 1280 komturzy elbląscy rozpoczęli tu budowę drewnianej strażnicy, nad Jeziorem Morąskim. Zamek wzniesiono prawdopodobnie na miejscu dawnej pruskiej osady. Zamek ten stał się z czasem siedzibą urzędników Zakonu – wójtów morąskich.

Zachowane przebudowane skrzydło zamku krzyżackiego (XIV w.)

W 1327 komtur elbląski i wielki szpitalnik Hermann von Öttingen w pobliżu zamku założył na prawie chełmińskim miasto Morąg. Nowe miasto otrzymało 108 łanów, a zasadźcą i pierwszym sołtysem miasta został Peter von Sumpf (łac. Petrus de Sumpe, pol. Piotr z Sąp), dotychczasowy sołtys wsi Sąpy koło Młynar. Według lokalnej tradycji pochodził on z regionu Harzu i sprowadził do miasta pierwszych osadników z Turyngii.

Herb Morąga na najstarszej pieczęci miasta. W środku postać w stroju pielgrzyma z tykwą z dyni. W otoku napis: S CONSULUM CIVITATIS MORUNG (Pieczęć rady miasta Morąga).

Pierwotny przywilej lokacyjny z 1327 nie zachował się. 17 grudnia 1331 roku powtórnie nadano miastu przywilej miejski.

Miasto ulokowano w dogodnych warunkach terenowych, ułatwiających obronę. Od strony południowej dostępu broniło Jezioro Morąskie (obecnie Rozlewisko Morąskie), od zachodu – strumień zwany Młyńskim, od strony północnej znajdował się Staw Młyński, natomiast ze strony wschodniej wykopano dwa rowy wypełnione wodą. Na przełomie XIV i XV wieku miasto otoczono murami, w murach znajdowały się trzy bramy: ostródzka (wschodnia), pasłęcka (zachodnia). Miasto zbudowano na planie czworokąta. Od szczytu południowo-wschodniego stanął kościół parafialny pod wezwaniem św. Piotra i Pawła wraz z okazałą wieżą. Budowę kościoła zakończono w 1331, w 1370 drewnianą strażnicę przebudowano w murowaną twierdzę. Na środku rynku zbudowano ratusz (gotycki, najprawdopodobniej już w XV w.).

W 1410 Morąg został zajęty przez wojska Władysława Jagiełły, które spod Grunwaldu kierowały się na Malbork. W czasie wojny polsko-krzyżackiej (nazywanej „głodową”), w 1414 miasto zostało spalone. Od 1440 Morąg był członkiem antykrzyżackiego Związku Pruskiego. W 1454 Związek Pruski wypowiedział posłuszeństwo Zakonowi i poddał Prusy królowi polskiemu. Związkowcy opanowali zamek w Morągu przed 22 lutego 1454, a w czerwcu tego roku w Elblągu miasto złożyło hołd Kazimierzowi Jagiellończykowi. Jednak w 1461 miasto zajęte zostało przez wojska Zakonu. Po wojnie trzynastoletniej, od 1466, miasto pozostało w Prusach Zakonnych, które stanowiły część Królestwa Polskiego jako lenno. W latach 1466–1525 znajdowało się w komturii pasłeckiej.

Morąg nabrał znaczenia, gdy w 1467 roku komtur pasłęcki (wcześniej elbląski) Henryk Reuss von Plauen stanął na czele Prus Zakonnych – jako zastępca wielkiego mistrza, a w 1469 jako wielki mistrz. Nie przeniósł się on do Królewca, ale swoją siedzibą uczynił zamek w Morągu, skąd zarządzał całym państwem krzyżackim. Tutaj też zmarł na początku 1470 roku po złożeniu hołdu królowi polskiemu.

Po sekularyzacji w 1525 Morąg należał do Prus Książęcych, które do 1657 stanowiły lenno Polski. Znajdował się na terenie okręgu górnopruskiego, który powstał z połączenia byłych komturii elbląskiej, ostródzkiej i dzierzgońskiej oraz dominium biskupów pomezańskich.

Po zniesieniu urzędu wójtów krzyżackich, od 1525, Morąg był siedzibą starosty książęcego (sprawował władzę administracyjną nad byłymi komornictwami Morąg i Łukta). Pierwszym starostą został Piotr Dohna, a następnymi jego potomkowie. Miasto zaś zostało prywatną własnością księżnej pruskiej i zyskało na znaczeniu jako nieformalna stolica Prus Górnych (formalną stolicą było Zalewo).

Za czasów Achacego Dohny zamek morąski został częściowo rozebrany, a pozyskane w ten sposób materiały zostały wykorzystane do budowy pałacu Dohnów. Miasto przez następne stulecia należało do państwa pruskiego. Położenie Morąga na szlaku komunikacyjnym oraz bliskość Polski, spowodowała napływ ludności polskiej do miasta już od wieku XVI. W wieku XVII Bramę Ostródzką zwano także Bramą Polską, natomiast przedmieście, które powstała za tą bramą (wzdłuż drogi do Ostródy i Olsztyna) nazywane było Polskim Przedmieściem.

Panorama Morąga w XVIII wieku

W 1627 roku podczas wojny polsko-szwedzkiej pod Morągiem wojska szwedzkie Gustawa II Adolfa zatrzymały około 2 tys. żołnierzy elektora brandeburskiego Jerzego Wilhelma Hohenzollerna, którzy zostali wysłani w celu pomocy dla polskiego króla.

W XVII w. w czasie przemarszu wojsk szwedzkich miasto poniosło znaczne straty. W 1656 żołnierze szwedzcy w celach rabunkowych rozbijali nawet trumny, grabiąc kosztowności i odzież ze zwłok. Także pożar z 1697 przyniósł zniszczenia, m.in. częściowo zniszczony został ratusz i zameczek Dohnów, w 1754 spłonęło Polskie Przedmieście. Odbudowa miasta zajęła około 50 lat.

Do XVIII w. w Morągu i okolicach nabożeństwa były odprawiane w języku polskim.

W 1752 powstał pierwszy powiat morąski, który w 1818 roku został podzielony na mniejsze powiaty morąski, pasłęcki i ostródzki (przetrwały one do 1975 roku).

W czasie wojny siedmioletniej w latach 1758–1762 Morąg był okupowany przez wojska rosyjskie.

Tablica upamiętniająca pobyt Jana Henryka Dąbrowskiego w Morągu

W 1807 miasto zajęły wojska napoleońskie, stacjonował tu marszałek Bernadotte (późniejszy król Szwecji), który 25 stycznia stoczył tutaj bitwę z Rosjanami. W bitwie tej zginął rosyjski generał Roman von Anrep, co upamiętnia stojący do dziś wsi Plebania Wólka pomnik. W dniach 9-10 czerwca 1807 r. w mieście stacjonowała polska dywizja generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Wojska napoleońskie ponownie przeszły przez miasto w 1812. Wtedy też doszło do zatargu mieszczan z żołnierzami armii francuskiej (napoleoński marszałek pisemnie domagał się ukarania winnych mieszczan, grożąc zniszczeniem miasta).

Pożary z lat 1822, 1848, 1858 i 1868 poczyniły mniejsze lub większe zniszczenia w Morągu. W 1832 po upadku powstania listopadowego w Morągu kwaterowało dwóch polskich oficerów, 36 podoficerów, 28 żołnierzy i lekarz wojskowy.

Morąg na początku XX wieku

W 1927 roku miasto uroczyście obchodziło 600 lat od swojego założenia. Z tej okazji 24 i 25 września odbył się dwudniowy festyn. Jego kulminacją był pochód 18 grup rekonstruujących najważniejsze wydarzenia z historii miasta.

W 1938 miasto zajmowało powierzchnię 7312 m.kw. Do końca II wojny światowej w mieście istniał zbór baptystyczny, który posiadał kościół przy Reibnitzweg 4 (obecnie: ul. Kajki 4)

Podczas II wojny światowej wysiedleni Polacy z Mazowsza byli przetrzymywani w okolicach Morąga jako robotnicy przymusowi. W dniu 23 stycznia 1945 miasto zostało zdobyte przez 10 korpus pancerny Armii Czerwonej, jednak w wyniku walk i rabunków zostało poważnie zniszczone śródmieście. W tym czasie 26 pielęgniarek ze szpitala w Moragu, diakonis z protestanckiego zgromadzenia zakonnego z przełożoną Anni Knopke, popełniło zbiorowe samobójstwo, aby uniknąć gwałtów dokonywanych przez żołnierzy radzieckich.

Po II wojnie światowej w granicach Polski. W czasach PRL wybudowano zakłady przemysłu spożywczego, drzewnego i fabrykę materiałów budowlanych, powstało kilkadziesiąt bloków mieszkalnych, osiedle domków jednorodzinnych, trzy szkoły podstawowe, stadion. Do 1975 było siedzibą powiatu morąskiego.

W Morągu stacjonował 19 Dywizjon Rakiet Taktycznych oraz 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana, którą zlikwidowano z końcem 2008.

Od maja 2010 w mieście stacjonują amerykańscy żołnierze 5 batalionu wchodzącego w skład 7 pułku artylerii obrony powietrznej (Rough Riders) obsługujący bazę rakiet Patriot.

Ludność Morąga na przestrzeni lat

Dane historyczne
Rok	Ludność	Zm., %
1843	2770	–
1890	3776	36,3%
1900	4025	6,6%
1910	4147	3%
1925	4934	19%
1933	5422	9,9%
1950	5702	5,2%
1960	8303	45,6%
2010	13 895	67,3%

Ludność Morąga na przestrzeni lat

W czasie epidemii dżumy z lat 1709–1711 w okręgu morąsko-miłakowskim zmarło 860 osób. We wsi, należącej do miasta Morąg, noszącej wówczas nazwę Stary Raj zmarli wszyscy mieszkańcy.

Wraz z rozrostem miasta zburzono dawne wieże oraz bramy miejskie (Brama Polska została rozebrana w 1815). Mury miejskie częściowo ocalały, gdyż wykorzystano je do budowy nowych domów. W ocalałym skrzydle zamku umieszczono szkołę i sąd powiatowy.

W grudniu 2008 według GUS miasto zamieszkiwało 14 147 osób. Gminę Morąg w 2010 zamieszkiwało 24 983 osób.

Ludzie związani z Morągiem

Najwybitniejszy morążanin Johann Gottfried von Herder

W Morągu pracował jako nauczyciel polski duchowny luterański, ks. Wawrzyniec Rast. Tu urodził się, mieszkał i tworzył Johann Herder, wybitny pisarz i filozof niemiecki. W Morągu urodził się także Carl Leopold Lohmeyer, niemiecki farmaceuta, autor pierwszego drukowanego przewodnika po Tatrach (wydanego w Nysie w 1842). Bywał tu również Józef Ignacy Kraszewski, najpłodniejszy polski pisarz, autor Starej Baśni, który w Morągu umieścił akcję wielu swoich książek historycznych. Zmarły w Morągu Zbigniew Nienacki nawiązywał w swoich powieściach do miasta, w morąskim Ratuszu rozgrywa się ważny wątek powieści Pan Samochodzik i Niewidzialni. Reinhold von Thadden, prostestant, członek kościoła wyznajęcego, założyciel powojennego Kirchentag urodził się w Morągu.

W Morągu wychował się i mieszka znany polski raper Szpaku. Z miastem związany jest również zespół Mejk.

Zabytki

• Gotycki ratusz, zbudowany 1444 Zniszczony w późniejszych pożarach, poddany renowacji i przywrócony do użytkowania. Obecnie (2009) mieszczą się w nim siedziby organizacji pozarządowych.
• Pałac Dohnów zbudowany w latach 1562–1571 przez Achacego Dohnę, przebudowany w stylu barokowym w latach 1717–1719. Zniszczony w 1945 i odbudowany w latach 70. XX wieku. Obecnie mieści się w nim Muzeum Prus Górnych w Morągu.
• Fragmenty miejskich murów obronnych i baszt z XIV wieku
• Pozostałości zamku krzyżackiego rozebranego w 1815. Obecnie w trakcie odbudowy i udostępniony do zwiedzania.
• Gotycki kościół parafialny pw. św. św. Piotra i Pawła z 1303–1331.
• Zabytkowe wieże ciśnień
• cerkiew prawosławna św. Włodzimierza z około 1920?, dawna kaplica ewangelicka, położona w obrębie cmentarza tego wyznania
• cmentarz żydowski założony w XIX wieku

• Wybrane zabytki miasta
• 
  Ratusz
• 
  Kościół św. św. Piotra i Pawła
• 
  Mury miejskie
• 
  Pałac Dohnów
• 
  Wieża ciśnień

Natura

Jezioro Skiertąg

Rozlewisko Morąskie

Pierwotnie miasto leżało nad dwoma jeziorami – Morąskim i Skiertąg. W 1867 prywatny właściciel – za zgodą władz miasta – osuszył Jezioro Morąskie, znajdujące się z południowej strony miasta. Tym samym powstało Rozlewisko Morąskie.

Rozlewisko jest ostoją ptactwa wodnego. Gniazduje na niej około 150 gatunków ptaków, w tym między innymi: kania rdzawa, kania czarna, orlik krzykliwy, trzmielojad, błotniak zbożowy, bielik, krogulec i kobuz.

Demografia

Piramida wieku mieszkańców Morąga w 2014

Transport

W Morągu działa dworzec kolejowy, na którym zatrzymują się pociągi PKP Intercity oraz Przewozów Regionalnych, a także przystanek osobowy Morąg Kolonia obsługiwany przez Przewozy Regionalne. Z Morąga można dojechać bezpośrednio m.in. do Warszawy, Szczecina, Koszalina, Słupska, Gdyni, Sopotu, Gdańska, Tczewa, Malborka, Elbląga, Pasłęka, Olsztyna, Kętrzyna, Giżycka, Ełku oraz Białegostoku. Dawniej kursował także bezpośredni pociąg do Ostródy oraz Ornety. Ostatni przejazd na tej trasie odbył się 30 czerwca 1992. W późniejszym czasie nieużywana linia została rozebrana.

W mieście funkcjonują prywatne linie autobusowe, które zapewniają częste połączenia z Olsztynem i Ostródą, rzadsze z Miłomłynem, Miłakowem, Wenecją, Zalewem, Braniewem, Ornetą, Elblągiem, Gdańskiem i innymi miejscowościami.

Stowarzyszenia i fundacje

• Lokalna Organizacja Turystyczna „Kraina Nieodkrytych Tajemnic”
• Fundacja Pogezania
• Stowarzyszenie Ludności Niemieckiej Herder
• Związek Ukraińców w Polsce oddział Morąg
• Związek Harcerstwa Polskiego- Hufiec Morąg
• Morąscy Posiadacze Motocykli „MPM”
• Morąskie Stowarzyszenie Motocyklowe „Szerszeń”
• Morąskie Bractwo Historyczne „Mawrin”
• Morąskie Stowarzyszenie Biegowe „Finisz Morąg”
• Stowarzyszenie „Morąg aktywnie”

Media lokalne

• Telewizja lokalna „TV Morąg” – program emitowany w sieci telewizji kablowej Vectra
• Tygodnik „Gazeta Morąska” – wydawany na terenie gmin Morąg, Miłakowo, Zalewo.
  • portal informacyjny morag.wm.pl – witryna internetowa „Gazety Morąskiej”
• portal informacyjny mediagroupinfo.pl.

Wspólnoty religijne

Greckokatolicka cerkiew św. Jerzego

Cerkiew prawosławna św. Włodzimierza, współużytkowana przez ewangelików

Na terenie Morąga działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

• Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP:
  • filiał Morąg parafii w Ostródzie
• Kościół greckokatolicki:
  • parafia św. Jerzego
• Kościół rzymskokatolicki:
  • parafia św. Józefa
  • parafia bł. Michała Kozala
  • parafia Trójcy Przenajświętszej
  • parafia wojskowa św. Królowej Jadwigi
• Kościół Zielonoświątkowy w RP:
  • zbór „Syloe”
• Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny:
  • filia parafii św. Mikołaja w Ornecie
• Świadkowie Jehowy:
  • zbór Morąg-Południe
  • zbór Morąg-Północ (Sala Królestwa ul. Śląska 8).

Sport

Stadion miejski

W Morągu większość sportowców uprawia swoje dyscypliny w wielosekcyjnym klubie – Huragan Morąg. Klub ten zajmuje się następującymi dyscyplinami: piłka nożna, piłka koszykowa, piłka ręczna, piłka siatkowa kobiet, piłka siatkowa mężczyzn, szachy, tenis stołowy, tenis ziemny, lekkoatletyka, brydż sportowy. Sport uprawia się także w uczniowskich klubach sportowych „UKS” taekwondo, a także stowarzyszeniach np. Morąski Klub żeglarski Keja.

Od kwietnia 2013 działa Morąskie Stowarzyszenie Biegowe „Finisz Morąg” zrzeszające biegaczy, którego celem jest promocja aktywnego stylu życia oraz upowszechnianie biegania jako najprostszej formy ruchu. Finisz Morąg jest organizatorem wielu imprez sportowych na terenie Gminy Morąg (między innymi Grand Prix „Cztery pory roku” lub „przebiegnij kilometr, zdobądź złotówkę” podczas akcji WOŚP). MSB Finisz organizuje akcje charytatywne, wspólne treningi oraz wyjazdy na zawody sportowe.

Turystyka

Ostoja ptactwa wodnego

Baza turystyczna to głównie ośrodki wypoczynkowe i prywatne domki letniskowe na półwyspie nad jeziorem Narie, w Kretowinach, a także ośrodki wypoczynkowe i prywatne kwatery w Bogaczewie, hotele Hotel Elektor na Starym Mieście w centrum przy Ratuszu Morąg (przy miejskim stadionie), Irena (u wylotu na Olsztyn, Kretowiny), oraz kwatery prywatne.

Atrakcje turystyczne

Cmentarz żołnierzy Armii radzieckiej

Armaty z wojny francusko-pruskiej 1870–1871 przed morąskim ratuszem

• Punkt informacji turystycznej mieści się w ratuszu miejskim.
• Domy i kamieniczki z XIX i początku XX w.
• Fragmenty murów miejskich i baszt z XIV w.
• Kirkut – cmentarz dawnej morąskiej gminy żydowskiej, która rozwiązała się po dojściu Adolfa Hitlera do władzy.
• prawosławna cerkiew pw. św. Włodzimierza przy ul. Jana Henryka Dąbrowskiego 2. Jest to świątynia filialna parafii św. Mikołaja w Ornecie. Użytkowana też przez wyznawców Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (filiał parafii w Ostródzie). Zbudowana ok. 1920 jako kaplica cmentarna, położona na starym cmentarzu ewangelickim.
• Cmentarz żołnierzy armii radzieckiej
• Cmentarze katolickie
• Gotycki kościół św. Apostołów Piotra i Pawła z początku XIV w.
  • późnogotycka polichromia, odkryta podczas prac konserwatorskich
  • wyposażenie barokowe i rokokowe
  • drewniany krucyfiks z XIV w.
  • epitafia Dohnów
  • barokowy ołtarz główny z 1690 (pełna konserwacja w latach 2002–2006, przeprowadzona przez Małgorzatę Birezowską i Annę Szymańską)
  • rzeźbione organy z 1705
• Jeziora Skiertąg (Klasa czystości: bardzo zanieczyszczona) i Narie (zaliczane do II klasy czystości oraz do I kategorii podatności na degradację)
• Ostoja ptactwa wodnego Rozlewisko Morąskie (użytek ekologiczny, dawna nazwa Jezioro Morąskie) z gniazdującymi na niej 150 gatunkami ptaków. Wokół użytku wiedzie ścieżka edukacyjna z dwiema ambonami do obserwacji ptaków.
• Zamek krzyżacki z 1. połowy XIV wieku prawdopodobnie posadowiony na miejscu byłej pruskiej strażnicy (w trakcie odbudowy)
• Renesansowy pałac Dohnów z lat 1562–1570, a w nim Muzeum Prus Górnych.
• Mury obronne i baszty z 1717
• Rynek z odbudowanym ratuszem gotyckim z około 1444
• Armaty pochodzące z wojny francusko-pruskiej.
• Trzy wieże ciśnień.
• Ośrodki wypoczynkowe nad jeziorem Narie – Kretowiny, Bogaczewo
• Morąska Izba Pamięci Historycznej w ratuszu miejskim
• Pomnik Johanna Gottfrieda Herdera

Morąskie szlaki rowerowe

szlak czerwony: długość 37,2 km. Morąg › Bogaczewo › Gulbity › Niebrzydowo Wielkie › Naryjski Młyn › Roje › Ponary › Boguchwały › Wilnowo › Lusajny Małe › Kretowiny › Dury › Morąg.

szlak niebieski: długość 36,5 km. Morąg › Raj › Lubin › Bożęcin › Ruś › Prośno › Tarda › Bartężek › Słonecznik › Wenecja › Kudypy › Jędrychówko › Morąg.

szlak zielony: długość 40,3 km. Morąg › Nowy Dwór › Chojnik › Kępa Kalnicka › Kalnik › Złotna › Markowo › Strużyna › Jurki › Morąg.

Współpraca międzynarodowa

• Velbert, Niemcy

Zobacz też

• Bitwa pod Morągiem
• Wieża czarownic w Morągu
• Huragan Morąg
• Jezioro Narie

Bibliografia

• Morąg – z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1973.
• Arthur Weyde, Mohrungen in Ostpreussen, Morąg 1927.
• Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ISBN 83-902165-0-7, s. 149.

Linki zewnętrzne

• Cyfrowe Archiwum Tradycji Lokalnej – Morąg. morag.archiwa.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-15)].
• Morąg stary i nowy
• Plan miasta. morag.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-02-22)].
• Muzeum im. J.G. Herdera
• Witryna traktująca o historii Morąga
• Morąg, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 672 .