Miłomłyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Miłomłyn
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół św. Bartłomieja
Herb
Herb Miłomłyna
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Miłomłyn
Prawa miejskie 1335 (ponownie 1998)
Burmistrz Stanisław Siwkowski
Powierzchnia 12,38[1] km²
Wysokość 102 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

2 430[2]
196,3 os./km²
Strefa numeracyjna +48 89
Kod pocztowy 14-140
Tablice rejestracyjne NOS
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Miłomłyn
Miłomłyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Miłomłyn
Miłomłyn
Ziemia53°45′51″N 19°50′17″E/53,764167 19,838056
TERC (TERYT) 2815074
SIMC 0482192
Urząd miejski
ul. Twarda 12
14-140 Miłomłyn
Strona internetowa
BIP

Miłomłyn (dawniej niem. Liebemühl[3] – Liebe (miłość) + Mühle (młyn); prus. Līwasmalūns) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, nad Kanałem Elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Miłomłyn. Według danych z 2015 roku miasto liczyło 2434 mieszkańców. Ważny węzeł wodny na Kanale Elbląskim. Miłomłyn znajduje się na terenie krainy historycznej Prusy Górne. Nazwa zniekształcona przez miejscowy dialekt niemiecki – Liebemühl zamiast Liwemühl – została przetłumaczona przez Polaków jako Miłomłyn[4].

Miłomłyn uzyskał lokację miejską przed 1335 rokiem, zdegradowany w 1945 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1998 roku[5].W latach 1945–1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o osadzie datuje się na 1315 rok. Należała ona początkowo do komturstwa dzierżgońskiego, którego komtur – Hartung von Sonnenborn – 31 grudnia 1335 roku nadał miastu herb i przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim. Na początku XIV w. na miejscu osady Krzyżacy zbudowali zamek i młyn, a obok powstało osiedle targowe Liwemühl (Młyn nad Liwą), które w 1335 r. uzyskało prawa miejskie. Od XIV w. miasto miało swoje władze – radę miejską i sąd. Ratusz został zbudowany w 1406 roku.

Wojny i spustoszenia[edytuj | edytuj kod]

W 1414 roku, podczas wojny głodowej, Polacy zajęli miasto na krótko i dokonali dużych zniszczeń. Ponownego spustoszenia podczas wojny polsko-krzyżackiej dokonały wojska krzyżackie w listopadzie 1520 roku, a potem miasto zostało zajęte przez wojska polskie.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej w 1414 r. i w trakcie wojny trzynastoletniej miasto na krótko przechodziło w ręce polskie.

W latach 1567–1587 na tutejszym zamku rezydowali ostatni ewangeliccy biskupi pomezańscy. W wieku XVII Miłomłyn zniszczyli Szwedzi, a w roku 1807 i 1813 – kolejne przemarsze wojsk francuskich, pruskich i rosyjskich.

Miłomłyn nie uniknął klęsk w postaci epidemii i pożarów.

Rok Rodzaj spustoszenia Skutki Uwagi
1414 atak Polaków na Miłomłyn; wojna głodowa ogólne zniszczenia miasta
1520 atak Krzyżaków na Miłomłyn; wojna polsko-krzyżacka bardzo duże zniszczenia, Krzyżacy wycięli w pień ludność
1653 wielki pożar spłonęło niemalże całe miasto m.in. ratusz w centrum rynku pozostał jedynie kościół i 4 domy
1700 pożar zniszczył to, co ocalało z poprzedniego pożaru spłonęły 2 domy
1710 epidemia dżumy śmierć kilkudziesięciu osób
wiek XVII zniszczenia dokonane przez Szwedów
1807, 1813 przemarsze wojsk francuskich, pruskich i rosyjskich

Rozkwit Miłomłyna[edytuj | edytuj kod]

W latach 1818–1945 należał do wschodniopruskiego powiatu ostródzkiego. Do rozwoju miejscowości w XIX w. przyczyniła się budowa Kanału Elbląskiego w latach 1844–1860 oraz doprowadzenie kolei (trasa OstródaElbląg) w roku 1893. Linia kolejowa została rozebrana w 1945 r. Druga linia kolejowa o numerze 257 łączyła Ostródę i Morąg (zbudowana w 1903 r.). W tym czasie Miłomłyn stał się węzłem dróg wodnych i kolejowych oraz ośrodkiem handlu drewnem.

Na przełomie XIX i XX w. zbudowano w Miłomłynie tartak oraz stocznie naprawy statków pływających po kanale. W mieście istniała czynna cegielnia oraz znany w okolicy browar Mierau. W roku 1888 zdecydowano się na oświetlenie Miłomłyna lampami gazowymi.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1945 roku do Miłomłyna wycofała się jedna z trzech grup kompanii piechoty garnizonu czerwonych koszar broniących Ostródy przed Armią Czerwoną, a dokładnie odcinka KajkowoBukwałd. Grupą tą dowodził Bruno Kowalzik, liczyła ona 50-60 żołnierzy. Żołnierze przedzierali się przez lasy miejscowości Piławki pod ostrzałem artylerii, gdy już dotarli do samego Miłomłyna, zostali załadowani na ciężarówkę i ewakuowani do Morąga. Po dużych zniszczeniach w 1945 spowodowanych przez wojska Armii Czerwonej wynoszących 90% całego miasta Miłomłyn stracił prawa miejskie.

Miłomłyn jako gromada[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gromada Miłomłyn.

Obszar ochrony uzdrowiskowej[edytuj | edytuj kod]

W 2008 roku gmina Miłomłyn rozpoczęła starania o przyznanie jej statusu uzdrowiska. Aktualnie prowadzone są rozmowy z potencjalnymi inwestorami. Uzdrowisko w Miłomłynie miałoby przyjmować pacjentów z chorobami dróg oddechowych, reumatologicznymi i urazami ortopedycznymi. Argumentem popierającym powstanie uzdrowiska jest obecność cennej borowiny.

W 2016 r. Miłomłyn wraz z sołectwami Bagieńsko i Tarda w gminie Miłomłyn uzyskał na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Miłomłyn”)[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Miłomłyna w 2014 roku[2]:

Piramida wieku Milomlyn.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pod wezwaniem św. Bartłomieja
Dzwonnica w Miłomłynie z 1341 roku, przed nią dom należący do zabudowy małomiasteczkowej
  • Neogotycki kościół parafialny pod wezwaniem św. Bartłomieja wzniesiony w latach 1898–1901
  • Dzwonnica z 1341 r. w stylu gotyckim, będąca pozostałością po poprzednim gotyckim kościele rozebranym około 1898 r.,
  • Fragment gotyckiego muru północnej nawy rozebranego kościoła
  • Pozostałości murów miejskich z XIV w.
  • Kaplica poewangelicka, obecnie rzymskokatolicka św. Elżbiety (przy ul. Twardej) z lat 1931–1932
  • Neogotycka kaplica cmentarna z początku XX w.
  • Domy z XVIII i XIX w. – zabudowa małomiasteczkowa:
    • ul. Kościelna,
    • ul. Rynkowa,
    • ul. Twarda,
  • Dawny folwark Przejazd (niem. Sonnenhof)
  • Dwór z XIX w. (przy śluzie Miłomłyn).
  • Zespół cmentarza ewangelicko-augsburskiego, obecnie komunalnego, XVIII, XIX/XX wiek
  • Budynek gimnazjum z 1867 roku[7].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

S7E77 GdańskWarszawaRadomKielceKrakówChyżne

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Miłomłyn od 1893 do końca drugiej połowy XX w. przebiegała linia z Elbląga do Ostródy. Została rozebrana przez Sowietów. Od 1909 do 1994 roku istniało stałe połączenie kolejowe Morąg – Ostróda (linia nr 257). W 2006 roku zlikwidowano linię[8].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W wyniku wprowadzenia reformy systemu oświaty z 2017 roku trwa okres przejściowy, w którym oddziały gimnazjalne przynależą do Publicznej Szkoły Podstawowej w Miłomłynie. W Miłomłynie znajdują się obecnie dwie szkoły:

Do 1999 roku istniała ośmioklasowa szkoła podstawowa, a później, po reformie oświaty w 1999 roku, do 2001 dwie szkoły stanowiły zespół. W roku szkolnym 2001/2002 nastąpiło rozdzielenie szkoły podstawowej i gimnazjum[7]. Po kolejnej reformie Publiczne Gimnazjum im. Ziemi Mazurskiej przestało istnieć jako samodzielna jednostka.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przystań przy śluzie Miłomłyn z widocznym pomostem służącym do wsiadania i wysiadania ze statków oraz Kanałem Iławskim.

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Szlaki samochodowe[edytuj | edytuj kod]

Punkty widokowe[edytuj | edytuj kod]

  • Wieża widokowa przy ul. Hotelowej[11]
    Śluza Miłomłyn po remoncie przystani

Przystanie[edytuj | edytuj kod]

Budynek nad kanałem – Miłomłyn. W oddali statki – Cyranka i Cyraneczka.
  • Przystań przy ul. Ostródzkiej na Kanale Elbląskim[12]
  • Przystań przy ul. Przejazdowej i Kościelnej przy śluzie Miłomłyn[13]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Ośrodki kultury[edytuj | edytuj kod]

  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Miłomłynie, ul. Nadleśna 1A
  • Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Miłomłynie, ul. Ostródzka 10

Cykliczne imprezy, festiwale[edytuj | edytuj kod]

  • Festiwal Młodych Talentów – maj/czerwiec
  • Dni Miłomłyna – lipiec/sierpień
  • Rajd Rowerowy – czerwiec
  • Gminne Dożynki – wrzesień
  • Inne imprezy okolicznościowe (Dni Rodziny, Dzień Seniora, Dzień Strażaka itp.)[14]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje klub sportowy LKS Tęcza Miłomłyn. Ponadto młodzież może korzystać od 2012 roku z rozbudowywanego kompleksu sportowego wraz z boiskiem Orlik 2012[16]. W jego skład wchodzi również bieżnia 60 m, pole do pchnięcia kulą, urządzenia rekreacyjne tzw. „siłownia pod chmurką”, plac zabaw. Dodatkowo kompleks wyposażono w trybuny[17].

Portale informacyjne[edytuj | edytuj kod]

Znani mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Milomlyn, w oparciu o dane GUS.
  3. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  4. Mapa województwa pomorskiego, Wyd. Atlas Lwów, 1923, przedstawia formę Miłomłynek.
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 52-53.
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej miastu Miłomłyn i sołectwom Bagieńsko i Tarda położonym na obszarze gminy Miłomłyn (Dz.U. z 2016 r. poz. 756).
  7. a b Publiczne Gimnazjum im. Ziemi Mazurskiej w Miłomłynie – O szkole. milgim.edupage.org. [dostęp 2015-07-08].
  8. Linia 257 (Ostróda – Miłomłyn). www.bazakolejowa.pl. [dostęp 2015-07-12].
  9. Urząd Miasta i Gminy Miłomłyn – Charakterystyka. milomlyn.pl. [dostęp 2015-07-08].
  10. Biuletyn Informacji Publicznej – BIP, www.bip.milomlyn.pl [dostęp 2017-10-28] (pol.).
  11. Wieża widokowa znajdująca się w pobliży... – Hotel Miłomłyn Zdrój Medical Spa & Vitality | Facebook. www.facebook.com. [dostęp 2015-07-12].
  12. Mapy Google. Mapy Google. [dostęp 2015-07-12].
  13. Mapy Google. Mapy Google. [dostęp 2015-07-12].
  14. Urząd Miasta i Gminy Miłomłyn – Imprezy 2015. milomlyn.pl. [dostęp 2015-07-11].
  15. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 2 stycznia 2015.
  16. Artykuł Gazety Ostródzkiej http://web.archive.org/web/20150708133513/http://milomlyn.wm.pl/132403,Milomlyn-ma-Orlika.html#axzz4eJGcbsc8 dostęp 2017-04-15.
  17. Urząd Miasta i Gminy Miłomłyn – Aktualności z gminy 2016, milomlyn.pl [dostęp 2016-07-26].
  18. Miłomłyn – Miłomłyn. milomlyn.wm.pl. [dostęp 2015-07-11].
  19. Milomlyn24.pl Lokalne źródło informacji. milomlyn24.pl. [dostęp 2015-07-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 44–45
  • „Kraina Kanału Elbląskiego” Przewodnik turystyczny, ​ISBN 978-83-7560-075-9​.
  • Paweł Jaskółowski, Miłomłyn 1990-2010, Miłomłyn: Paweł Jaskółowski, 2013, ISBN 978-83-937157-0-1, OCLC 860446053.
  • Miłomłyn 1335-2015 – folder wydany z okazji rocznicy uzyskania praw miejskich

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]