Drapacz Chmur (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Drapacz Chmur
Obiekt zabytkowy nr rej. A/1559/94 z 30 grudnia 1994[1]
Ilustracja
Drapacz chmur
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice Flaga.svg Katowice
Adres ul. Żwirki i Wigury 15−17
Architekt S. Bryła i T. Kozłowski
Wysokość całkowita 62 m
Wysokość do dachu 60 m
Kondygnacje 14 (nad ziemią)
Rozpoczęcie budowy 1929
Ukończenie budowy 1934
Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, u góry znajduje się punkt z opisem „Drapacz Chmur”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Drapacz Chmur”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Drapacz Chmur”
Ziemia50°15′15,8″N 19°00′51,2″E/50,254389 19,014222

Drapacz Chmur – siedemnastokondygnacyjny budynek w Katowicach, przy ulicy Żwirki i Wigury 15.

Budynek jest zbudowany na bazie nowatorskiej (na owe czasy) stalowej konstrukcji szkieletowej i uważa się go za najciekawszy i najbardziej spektakularny przykład funkcjonalizmu w Polsce[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Projektanci i projekt[edytuj | edytuj kod]

Projekt architektoniczny oraz plany przygotowało biuro konstrukcyjne Wydziału Robót Publicznych Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Obliczenia do projektu wykonał prof. Stefan Bryła. Kierownikiem budowy był inż. Henryk Griffel[3].

Śląski Urząd Wojewódzki na początku lat 30. XX wieku podjął decyzję o budowie gmachu, w którym można by umieścić urzędy skarbowe, kasę skarbową, urząd katastralny i urząd akcyz i monopoli. Ponieważ w Katowicach odpowiednie parcele były zbyt drogie, a dodatkowo nie na wszystkich można było budować ze względu na roboty górnicze, wybrano dwie parcele u zbiegu ulic Zielonej i Wandy. Obie należały do Skarbu Państwa, a najbliższy podkop górniczy znajdował się w odległości 800 metrów od nich. Aby lepiej wykorzystać budynek postanowiono podzielić go na dwie części: w jednej umieścić urzędy, a w drugiej mieszkania dla urzędników. W narożnej 14-piętrowej części zaprojektowano poniżej parteru dwie kondygnacje: suteryny (umieszczono tu kotłownię centralnego ogrzewania, stację transformatorową, instalację wodociągową, pralnię i suszarnię) oraz piwnice dla lokatorów, podczas gdy część 6-piętrowa miała tylko suteryny (na magazyny dla urzędów skarbowych i skarbiec)[4].

W 14-piętrowej części oprócz klatki schodowej zaprojektowano trzy windy: jedną ciężarową i dwie osobowe (jedna zatrzymywała się na każdym piętrze, a druga dopiero od 7 piętra w górę). W części 6-piętrowej przeznaczonej na urzędy oprócz klatki schodowej umieszczono dwie windy osobowe, z tego jeden dźwig okrężny (paternoster)[5].

Ostatnie dwa piętra w części 14-piętrowej zostały przeznaczone na umieszczenie różnych potrzebnych instalacji, w tym zbiorników wody[5].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Roboty ziemne rozpoczęto 14 maja 1930 roku. Wykopy wykonała firma „Triton”[6]. 5 lipca ukończono pierwszy etap, a do 4 października wykonano resztę wykopów. 2 sierpnia rozpoczęto betonowanie ławy fundamentowej[7]. Roboty żelbetonowe wykonała firma Karol Korn S.A. z Bielska (filia Katowice)[8]. Szkielet części 14-piętrowej w całości wykonały warsztaty konstrukcyjne Zjednoczonych Zakładów Huty Królewskiej i „Laury” w Hucie Królewskiej[9]. Konstrukcję dla części 6-piętrowej wykonano w Hucie Pokój w Nowym Bytomiu. Szkielet po zmontowaniu i pospawaniu obetonowano na siatce drucianej metodą torkretowania. W całym budynku wykonano stropy Kleina, także na dachach, które po zaizolowaniu termicznym i pokryciu żużlobetonem zabezpieczono warstwą asfaltu[10]. Cała budowa została ukończona w roku 1934.

Inne wieżowce[edytuj | edytuj kod]

Był drugim wybudowanym w Katowicach wieżowcem, po ukończonym w 1931 (po 2 latach budowy), dziewięciopiętrowym domu mieszkalnym profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych i w momencie ukończenia, obok warszawskiego budynku Prudentialu, był jednym z najwyższych budynków w Polsce.

9 lipca 1931 r. w katowickim kinie Rialto odbyła się premiera filmu „Budownictwo żelazno-szkieletowe, jego zasady i zastosowanie”, który następnie wyświetlano na terenie całej Polski, a jego bohaterem był Drapacz Chmur.

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

W dwudziestoleciu międzywojennym istniały tu[11]: Inspektorat Kontroli Skarbowej, Urząd Akcyz i Monopolów, Urząd Katastralny, Urząd Kontroli Skarbowej, Urząd Opłat Stemplowych, Urzędy Skarbowe Podatków i Opłat Skarbowych I, II i III.

Mieszkania w Drapaczu Chmur są duże i luksusowe, w latach międzywojennych mieszkali w nich pracownicy Urzędu Skarbowego. Po wojnie mieszkali w nim m.in. pisarze Kalman Segal i Bolesław Lubosz oraz reżyserzy Gustaw Holoubek i Kazimierz Kutz.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30. [dostęp 2011-07-19].
  2. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010–2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19].
  3. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 2 s. 58.
  4. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 1 s. 3–4.
  5. a b Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 1 s. 5.
  6. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 2 s. 21.
  7. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 2 s. 23.
  8. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 4 s. 53.
  9. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 4 s. 54.
  10. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 4 s. 57.
  11. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 70. ISBN 978-83-7729-021-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]