Drapacz Chmur (Katowice)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Drapacz Chmur
Obiekt zabytkowy nr rej. A/1559/94 z 30 grudnia 1994[1]
Ilustracja
Drapacz chmur
Państwo  Polska
Miejscowość Katowice
Adres ul. Żwirki i Wigury 15−17
Architekt S. Bryła i M. Kozłowski
Wysokość całkowita 62 m
Wysokość do dachu 60 m
Kondygnacje 14 (nad ziemią)
Rozpoczęcie budowy 1929
Ukończenie budowy 1934
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
Drapacz Chmur
Drapacz Chmur
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Drapacz Chmur
Drapacz Chmur
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Drapacz Chmur
Drapacz Chmur
Ziemia50°15′15,8″N 19°00′51,2″E/50,254389 19,014222

Drapacz Chmur − siedemnastokondygnacyjny budynek w Katowicach, przy ulicy Żwirki i Wigury 15.

Budynek jest zbudowany na bazie nowatorskiej (na owe czasy) stalowej konstrukcji szkieletowej i uważa się go za najciekawszy i najbardziej spektakularny przykład funkcjonalizmu w Polsce[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Projektanci i projekt[edytuj | edytuj kod]

Projekt architektoniczny oraz plany przygotowało biuro konstrukcyjne Wydziału Robót Publicznych Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Obliczenia do projektu wykonał prof. Stefan Bryła. Kierownikiem budowy był inż. Henryk Griffel[3].

Śląski Urząd Wojewódzki na początku lat 30. XX wieku podjął decyzję o budowie gmachu, w którym można by umieścić urzędy skarbowe, kasę skarbową, urząd katastralny i urząd akcyz i monopoli. Ponieważ w Katowicach odpowiednie parcele były zbyt drogie, a dodatkowo nie na wszystkich można było budować ze względu na roboty górnicze, wybrano dwie parcele u zbiegu ulic Zielonej i Wandy. Obie należały do Skarbu Państwa, a najbliższy podkop górniczy znajdował się w odległości 800 metrów od nich. Aby lepiej wykorzystać budynek postanowiono podzielić go na dwie części: w jednej umieścić urzędy, a w drugiej mieszkania dla urzędników. W narożnej 14-piętrowej części zaprojektowano poniżej parteru dwie kondygnacje: suteryny (umieszczono tu kotłownię centralnego ogrzewania, stację transformatorową, instalację wodociągową, pralnię i suszarnię) oraz piwnice dla lokatorów, podczas gdy część 6-piętrowa miała tylko suteryny (na magazyny dla urzędów skarbowych i skarbiec)[4].

W 14-piętrowej części oprócz klatki schodowej zaprojektowano trzy windy: jedną ciężarową i dwie osobowe (jedna zatrzymywała się na każdym piętrze, a druga dopiero od 7 piętra w górę). W części 6-piętrowej przeznaczonej na urzędy oprócz klatki schodowej umieszczono dwie windy osobowe, z tego jeden dźwig okrężny (paternoster)[5].

Ostatnie dwa piętra w części 14-piętrowej zostały przeznaczone na umieszczenie różnych potrzebnych instalacji, w tym zbiorników wody[5].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Roboty ziemne rozpoczęto 14 maja 1930 roku. Wykopy wykonała firma "Triton"[6]. 5 lipca ukończono pierwszy etap, a do 4 października wykonano resztę wykopów. 2 sierpnia rozpoczęto betonowanie ławy fundamentowej[7]. Roboty żelbetonowe wykonała firma Karol Korn S.A. z Bielska (filia Katowice)[8]. Szkielet części 14-piętrowej w całości wykonały warsztaty konstrukcyjne Zjednoczonych Zakładów Huty Królewskiej i "Laury" w Hucie Królewskiej[9]. Konstrukcję dla części 6-piętrowej wykonano w Hucie Pokój w Nowym Bytomiu. Szkielet po zmontowaniu i pospawaniu obetonowano na siatce drucianej metodą torkretowania. W całym budynku wykonano stropy Kleina, także na dachach, które po zaizolowaniu termicznym i pokryciu żużlobetonem zabezpieczono warstwą asfaltu[10]. Cała budowa została ukończona w roku 1934.

Inne wieżowce[edytuj | edytuj kod]

Był drugim wybudowanym w Katowicach wieżowcem, po ukończonym w 1931 (po 2 latach budowy), dziewięciopiętrowym domu mieszkalnym profesorów Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych i w momencie ukończenia, obok warszawskiego budynku Prudential, był jednym z najwyższych budynków w Polsce.

9 lipca 1931 r. w katowickim kinie Rialto odbyła się premiera filmu "Budownictwo żelazno-szkieletowe, jego zasady i zastosowanie", który następnie wyświetlano na terenie całej Polski, a jego bohaterem był Drapacz Chmur.

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

W dwudziestoleciu międzywojennym istniały tu[11]: Inspektorat Kontroli Skarbowej, Urząd Akcyz i Monopolów, Urząd Katastralny, Urząd Kontroli Skarbowej, Urząd Opłat Stemplowych, Urzędy Skarbowe Podatków i Opłat Skarbowych I, II i III.

Mieszkania w Drapaczu Chmur są duże i luksusowe, w latach międzywojennych mieszkali w nich pracownicy Urzędu Skarbowego. Po wojnie mieszkali w nim m.in. pisarze Kalman Segal i Bolesław Lubosz oraz reżyserzy Gustaw Holoubek i Kazimierz Kutz.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30. [dostęp 2011-07-19].
  2. Wojewódzki Program Opieki nad Zabytkami w województwie śląskim na lata 2010−2013 (pol.) www.slaskie.pl [dostęp 2011-07-19]
  3. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 2 s. 58.
  4. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 1 s. 3-4.
  5. a b Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 1 s. 5.
  6. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 2 s. 21.
  7. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 2 s. 23.
  8. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 4 s. 53.
  9. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 4 s. 54.
  10. Bryła S. Griffelt Budowa 14-stopiętorwego gmachu na szkielecie stalowym w Katowicach Czasopismo Techniczne 1932 nr 4 s. 57.
  11. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 70. ISBN 978-83-7729-021-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]