Stefan Bryła

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stefan Bryła
Stefan Władysław Bryła
Stefan Bryła
Data i miejsce urodzenia 17 sierpnia 1886
Kraków
Data i miejsce śmierci 3 grudnia 1943
Warszawa
Zawód inżynier
Narodowość polska
Alma Mater Politechnika Lwowska
Odznaczenia
Krzyż Walecznych
pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi
Dom bez kantów w Warszawie
Prudential w Warszawie
mister KatowicDrapacz Chmur w Katowicach

Stefan Bryła (ur. 17 sierpnia 1886 w Krakowie, zm. 3 grudnia 1943 w Warszawie) – polski inżynier budowlany, pionier spawalnictwa i konstrukcji spawanych, polityk lwowskiej chadecji i poseł na sejm II RP.

Kariera zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Absolwent szkoły realnej w Stanisławowie i Wydziału Inżynierii Szkoły Politechnicznej we Lwowie (1908; obecnie Politechnika Lwowska). Wykładowca w tej szkole od roku 1907. W 1909, rok po uzyskaniu dyplomu, obronił doktorat[1][2]. W 1910 uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego[3]. Kontynuował naukę na uczelniach zagranicznych – w latach 1910–1912 pogłębiał wiedzę na politechnice w Charlottenburgu koło Berlina, École des Ponts et Chaussees w Paryżu oraz na University of London[1]. Pracował na budowach w Niemczech, Francji, Anglii, Kanadzie, USA[1]. W latach 1915–1917 wykładowca Polskiego Kolegium Uniwersyteckiego w Kijowie[3].

W 1918 uczestniczył w walkach o Lwów, a w latach 1919–1920 brał udział w obronie Warszawy[4].

Od 1921 wykładał budowę mostów na Politechnice Lwowskiej (profesor zwyczajny)[1][3], a od 1934 budownictwo na Politechnice Warszawskiej[1][3], gdzie w latach 1938–1939 był dziekanem Wydziału Architektury[3].

W 1928 roku opracował dla Ministerstwa Robót Publicznych pierwsze na świecie przepisy spawania konstrukcji stalowych w budownictwie[1][5]. Stały się one wzorem dla podobnych przepisów w innych krajach[1]. Autor lub konsultant wielu konstrukcji w tej technologii, m.in. pierwszego na świecie drogowego mostu na rzece Słudwi w Maurzycach pod Łowiczem (oddany do użytku 12 sierpnia 1929) i wieżowca ˌˌPrudentialˈˈ w Warszawie (1933)[1]. W 1929 został powołany na członka stałej międzynarodowej komisji mostów i konstrukcji inżynierskich[1]. Napisał ok. 250 prac naukowych, podręczników i artykułów[1]. Był cenionym inżynierem oraz teoretykiem spawalnictwa o międzynarodowym uznaniu; współpracował m.in. przy budowie wieżowców w USA – np. Woolworth Building w Nowym Jorku (wówczas najwyższego budynku na świecie)[1].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Stefan Bryła zajmował się również polityką. W latach 1923–1926 szefował lwowskiemu oddziałowi chrześcijańskiej demokracji. Piastował mandat posła na sejm I, II i III kadencji (1926–1935) z okręgu Lwów. Był zwolennikiem porozumienia się z sanacją, w 1934 roku dokonał rozłamu w ChD powołując propiłsudczykowskie Zjednoczenie Chrześcijańsko-Społeczne[6].

Działalność w czasie okupacji[edytuj | edytuj kod]

Od 1939 roku, w czasie okupacji niemieckiej pełnił funkcję dziekana tajnego Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej[7]. W strukturach podziemnego państwa polskiego w Biurze Delegata Rządu na Kraj był szefem komórki Robót Publicznych i Odbudowy[3][8]. Opracował w nim min. 10-letni plan powojennej odbudowy Polski ze zniszczeń wojennych[1] oraz instrukcję dla Kedywu (AK): Jak niszczyć stalowe mosty[9]. Za organizowanie tajnego nauczania został wraz z całą rodziną aresztowany przez Niemców (16 listopada 1943)[a][5] i rozstrzelany 3 grudnia 1943 w ulicznej egzekucji w rejonie zajezdni tramwajowej przy ul. Puławskiej 13[10]. Jego symboliczny grób znajduje się na ˌˌStarych Powązkachˈˈ[11].

Konstrukcje Stefana Bryły[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[1].

Publikacje (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Podręcznik statyki budowli, Dla średnich szkół technicznych; Warszawa 1920, Lwów-Warszawa 1925,
  • Podręcznik budownictwa żelaznego; Lwów-Warszawa 1924,
  • Przepisy dotyczące obliczeń statycznych w budownictwie lądowym; Lwów-Warszawa 1928,
  • Most na rzece Słudwi pod Łowiczem: (1-szy most spawany elektrycznie w Europie); Warszawa 1929,
  • Rekonstrukcje budowli żelbetowych; Lwów 1929,
  • Spawane konstrukcje rurowe; Warszawa 1933,
  • Przepisy projektowania i wykonywania stalowych konstrukcji spawalnych w budownictwie; Warszawa 1934,
  • Badanie jakości połączeń spawanych; Warszawa 1934,
  • Beton w budownictwie wiejskim; Lwów-Warszawa 1937,
  • Drogi polskiego mostownictwa; Lwów 1937,
  • Metody badania spoin; Warszawa 1938,
  • Beton i żelbet,
  • Statyka budowli,
  • Podręcznik inżynierski (cztery tomy); Lwów-Warszawa (1927–1936).

Wydana przez PAN monografia obejmująca wykaz jego publikacji zawiera 265 pozycji[21][22].

Stefan Bryła opublikował także książki o tematyce podróżniczej:

  • Jeden dzien w Jokohamie: kartki z podróży po Japonji Lwów 1913[23],
  • Honolulu: wrażenia z podróży; Lwów 1913,
  • Ameryka; Lwów 1921,
  • Daleki Wschód; Lwów 1923,

oraz wydawnictwa publicystyczne np. Rola polityków katolickich; Warszawa 1937.

Źródło: Katalog Biblioteki Narodowej.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa ustanowił w roku 1964 nagrodę PZITB im. Stefana Bryły, która jest przyznawana corocznie, indywidualnie i jednorazowo za osiągnięcia naukowo-badawcze lub naukowo-techniczne w dziedzinie konstrukcji budowlanych. Nagroda ta cieszy się wysokim prestiżem w środowisku inżyniersko-budowlanym[24].

W 1995 American Welding Society uhonorowało dorobek Stefana Bryły nagrodą „Historic Welded Structure Award” za spawany most na Słudwi[25].

W roku 1994 Rada Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej nadała jednej z sal Gmachu Architektury przy ul. Koszykowej 55 imię profesora Stefana Bryły[1] – dziekana od 1938 do śmierci w 1943. W Warszawie jego imieniem nazwano także ulicę[26]. Ponadto imię Stefana Bryły nosi Zespół Szkół Budowlano-Geodezyjnych w Białymstoku[27] oraz Zespół Szkół nr 24 w Warszawie[28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Strony Biblioteki Sejmowej oraz Biblioteki Politechniki Warszawskiej podają datę aresztowania 15 listopada 1943; vide bibliografia

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 Anna Bielska, Marek Bielski: Przypadek profesora Bryły. przeglad-techniczny.pl, 2011. [dostęp 2012-07-06].
  2. Zbysław Popławski: Zarys dziejów Uczelni. W: Politechnika Lwowska 1844-1945; Wydawnictwo Politechniki Wrocławskiej [on-line]. lwow.home.pl, 1993. [dostęp 2012-07-09]. s. 3. Szkoła Politechniczna 1877-1918.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 bibliografia; Parlamentarzyści RP, bs.sejm.gov.pl
  4. Stefan Bryła – wspomnienie konstruktora Prudentialu. gazetadom.pl, 2009-12-03. [dostęp 2012-07-06].
  5. 5,0 5,1 Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. Wyd. I. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 177.
  6. Tadeusz Tulibacki: Prof. Stefan Bryła (1886–1943). warszawa.gazeta.pl, 2009-11-01. [dostęp 2012-07-09].
  7. bibliografia; Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej, bcpw.bg.pw.edu.pl
  8. Sztraj Elżbieta, Udział Stefana Bryły w finansowaniu działalności naukowej i dydaktycznej Politechniki Warszawskiej w konspiracji, [w:] Materiały i dokumenty do dziejów nauki polskiej w czasie II wojny światowej, Tom 1: pod red. Zygm. Kolankowskiego i Leona Łosia, Wrocław 1980, ss. 81-104 [+ fotografia portretowa ze zbiorów Archiwum PAN], ISBN 83-04-00680-4
  9. Rafał Jabłoński: Dom wieżowy na placu Napoleona. zw.com.pl, 2011-01-20. [dostęp 2012-07-09].
  10. Władysław Bartoszewski: Warszawski pierścień śmierci 1939-1944. Warszawa: Interpress, 1970, s. 321–325.
  11. Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim. sowa.website.pl. [dostęp 2012-07-06].
  12. 12,0 12,1 Polski inżynier i mąż stanu profesor Stefan Bryła. gddkia.gov.pl, 2011-12-19. [dostęp 2012-07-06].
  13. 13,0 13,1 13,2 Pierwszy na świecie most spawany. mmgorzow.pl, 2010-07-09. [dostęp 2012-07-09].
  14. ul. Kolejowa 57. madein.waw.pl. [dostęp 2012-07-09].
  15. Krzysztof Stefański: Ludzie którzy zbudowali Łódź; Leksykon architektów i budowniczych miasta (do 1939 roku). Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2009, s. 39. ISBN 9788361253440.
  16. Joanna Olenderek: Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa; Tom 1, Obiekty użyteczności publicznej. Łódź: Dom Wydawniczy Księży Młyn, 2011, s. 36. ISBN 9788377290873.
  17. Witold Kłębkowski: Pierwsze drapacze śląskie. W: Architektura i Budownictwo [on-line]. bcpw.bg.pw.edu.pl, 1932, nr 6 [dostęp 2012-07-09]. s. 180.
  18. Juliusz Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Arkady, 1977, s. 171.
  19. Rzeczpospolita: Czarny Jastrząb w hali Łosia. epmlspotters.pl. [dostęp 2015-03-17].
  20. Waldemar Bałda: Zakłady lotnicze w Mielcu – jeden z symboli Centralnego Okręgu Przemysłowego. nowahistoria.interia.pl, 2014-10-25. [dostęp 2015-03-17].
  21. Agnieszka Górska: Lwowiana w zbiorach Biblioteki Politechniki Krakowskiej. Analiza najstarszych inwentarzy przybytków (1946–1961). W: Biblioteka – Rocznik [on-line]. amu.edu.pl, 2010, Nr 14 (23) [dostęp 2012-07-08]. s. 251 (przypis 9). PL ISSN 0551-6579.
  22. Monografia działalności naukowej Stefana Bryły, Bolesław Mayzel (red.); Polska Akademia Nauk, Warszawa 1959, Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Katalog Biblioteki Narodowej).
  23. Witold Nowakowski: Oblicza Japonii. Stowarzyszenie EBIB, 2011. [dostęp 2012-07-09]. s. 10.
  24. Regulamin przyznawania Nagród Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa imienia Profesora Stefana Bryły i Profesora Wacława Żenczykowskiego. zgpzitb.org.pl. [dostęp 2015-03-17].
  25. Welding Timeline. Years 1900–1950; 1929 (ang.). weldinghistory.org. [dostęp 2015-03-17].
  26. Bryły Stefana. targeo.pl. [dostęp 2012-07-06].
  27. Patron; Stefan Władysław Bryła. zsbg.bialystok.pl. [dostęp 2013-11-30].
  28. Zespół Szkół nr 24. wsisiz.edu.pl. [dostęp 2012-07-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bryła Stefan Władysław 1886–1943. W: Parlamentarzyści RP [on-line]. bs.sejm.gov.pl. [dostęp 2012-07-06].
  • Aurelia Jermakowicz: Stefan Bryła (1886–1943). W: Sylwetki profesorów Politechniki Warszawskiej [on-line]. bcpw.bg.pw.edu.pl. [dostęp 2012-07-06].
  • Bryła, Stefan (1886-1943). W: Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. bn.org.pl. [dostęp 2012-07-06].
  • Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954.
  • Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 427-428. ISBN 83-211-1055-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]