Herbert George Wells

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herbert George Wells
Ilustracja
Wells w roku 1920
Data i miejsce urodzenia 21 września 1866
Bromley
Data i miejsce śmierci 13 sierpnia 1946 (79 lat)
Londyn
Narodowość angielska
Język angielski
Alma Mater Royal College of Science
Okres 1901–1946
Gatunki science fiction
Ważne dzieła Wehikuł czasu
Niewidzialny człowiek

Wyspa doktora Moreau
Wojna światów

Herbert George Wells (ur. 21 września 1866 w Bromley, zm. 13 sierpnia 1946 w Londynie) – brytyjski pisarz i biolog. Po napisaniu powieści takich jak Wojna światów, Wehikuł czasu i Wyspa doktora Moreau stał się jednym z pionierów gatunku science fiction.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Urodził się 21 września 1866 roku[1] w Bromley, hrabstwo Kent (obecnie dzielnica Londynu) jako czwarty, ostatni syn Josepha Wellsa i Sarah Neal. Dzieciństwo spędził w „Atlas House” przy „47 The High Street” – nędznej kamienicy[2]. Jego rodzice z trudem radzili sobie z utrzymaniem rodziny. Ojciec, Joseph Wells, próbował swych sił prowadząc mały sklepik, pracując jako ogrodnik i jako zawodowy gracz w krykieta. Jednak w 1877 r. złamał nogę, w związku z czym nie mógł zarabiać na życie. Z tego powodu matka Herberta – Sarah Neal zaczęła pracę jako służąca w „Up Park” – siedzibie miejscowych bogaczy. Jednak jej charakter spowodował utratę pracy w 1893 roku.

W 1874 r. Herbert również złamał nogę. To nieszczęśliwe zdarzenie spowodowało, że przykuty na dłuższy czas do łóżka ośmioletni wówczas Herbert z nudów zaczął czytać dużą liczbę książek, co w znaczącym stopniu ukształtowało jego osobowość i bogatą wyobraźnię. W tym samym roku wstąpił do szkoły podstawowej nazwanej na cześć Thomasa Morleya – „Akademią Handlową pana Morleya”. Tam uczył się podstaw ortografii, matematyki, stylistyki, historii i księgowości. Jednak wypadek ojca zmusił Herberta w 1879 r. do opuszczenia szkoły. W 1880 r. próbował swych sił jako stażysta w sklepie tekstylnym w Windsorze, jednak ta trudna i monotonna praca stanowiła dla młodego człowieka ciężkie przeżycie. Następnie został pomocnikiem nauczyciela w malutkiej, prywatnej szkole w Wookey. Jednak szkoła zbankrutowała i Wells trafił do apteki w Midhurst jako uczeń. Rodzice nie byli w stanie utrzymać Herberta, więc i ten etap jego życia zakończył się niepowodzeniem. Zmuszony przez życie piętnastoletni chłopiec wrócił znów do sklepu tekstylnego, tym razem w Southsea, ale ciężka wielogodzinna praca dawała mu się we znaki i po dwóch latach wrócił do matki do „Up Park”.

Studia[edytuj]

Wells trafił następnie do szkoły średniej w Midhurst prowadzonej przez Horacego Byatta, gdzie uczył się już wcześniej łaciny podczas pracy w aptece. Tam został nauczycielem na stażu. W tym też czasie podnosił swe kwalifikacje pedagogiczne i w 1884 r. uzyskał roczne stypendium w „Kensington Normal School” w Londynie za świetne wyniki egzaminów. Studiował tam głównie biologię pod okiem Tomasza Huxleya, osiągając bardzo dobre oceny. Niestety nie stać go było na zamieszkanie w Londynie, więc zajmował ciasny i zimny pokoik w Westbourne Park, codziennie dojeżdżając lub gdy go nie było na to stać – docierał pieszo do szkoły. W następnym roku studiował fizykę, ale już nie z tak świetnymi wynikami. Następny rok studiował geologię, ale nie zdał egzaminów i w 1887 r. musiał opuścić szkołę. W tym czasie był także redaktorem w czasopiśmie studenckim „The Science School Journal”, gdzie ukazała się w 1888 jego pierwsza wersja późniejszego Wehikułu czasu.

Praca[edytuj]

W 1887 r. trafił do szkoły pod nazwą „Akademia Holt” we Wrexham w Walii. Tam podczas rozgrywek sportowych doznał ciężkiego urazu nerki, a po tym wypadku i po stwierdzeniu gruźlicy wrócił do „Up Park”. W 1888 r. znalazł pracę jako nauczyciel języka angielskiego, matematyki i rysunków w „Henley House School” w Londynie, zdobywając uznanie wśród swych uczniów. W latach 1890-1893 uczył w „University Correspondence College”, lecz jego praca polegała bardziej na sprawdzaniu testów uczniów niż na nauczaniu. Tutaj też napisał swój podręcznik biologii Textbook of Biology wydany w 1893 r.

Życie osobiste[edytuj]

H.G. Wells w 1943

W październiku 1891 r. Wells poślubił swą daleką kuzynkę Izabelę Marię i zamieszkali w wynajętym domku. Ich życie nie układało się dobrze, dochodziło do kłótni z ograniczoną intelektualnie żoną. Małżonkowie rozstali się i Wells od 1894 r. związał się ze swą, poznaną wcześniej, studentką Amy Catherine Robbins, którą poślubił w 1895 roku. W tym też czasie pogorszył się stan jego zdrowia i musiał zrezygnować z nauczania i zająć się pisarstwem. Pisał coraz więcej materiałów dziennikarskich do prasy, zaczął także wydawać nowele i powieści. Przyniosło mu to sukces finansowy, a za uzyskane w ten sposób pieniądze kupił posiadłość w Heatherlea, by w końcu w 1900 r. osiąść w wybudowanym przez siebie domu o nazwie „Spade House” na wybrzeżu Anglii.

W 1898 r. wraz z żoną i z przyjacielem George’em Gissingiem wyruszył w podróż do Włoch. Jednakże w tym czasie nasiliły się kłopoty z nerką.

W 1901 r. urodził się pierwszy syn Herberta i Katarzyny – George Philip, a dwa lata później drugi syn – Frank Richard. Potem stosunki między małżonkami zaczęły się psuć za sprawą romansów pisarza.

W 1902 r. wstąpił do Towarzystwa Fabiańskiego („Fabian Society”) głoszącego ideały o podłożu socjalistycznym. Na skutek wewnętrznych tarć w ugrupowaniu i konfliktu z Bernardem Shawem opuścił zniechęcony to ugrupowanie w 1906 roku.

W 1910 r. sprzedał „Spade House”, a w 1911 r. przeniósł się do Francji. Jednak w 1912 r. powrócił do Anglii. W 1914 i 1920 r. odwiedził Rosję. Zwłaszcza ta druga podróż, rosyjska bieda i katastrofa gospodarcza skłoniły pisarza do snucia katastroficznych wizji w swych powieściach fantastycznych. Lenina po rozmowie z nim oceniał jako marzyciela. Ponownie odwiedził ten kraj w 1934 r. przeprowadzając między innymi długi wywiad ze Stalinem.

Wybuch I wojny światowej traktował początkowo jako szansę dla Anglii na zdobycie dominującej roli, dzięki której na świecie miał zapanować pokój, wkrótce jednak zmienił zdanie i stał się pacyfistą. Z tego powodu II wojna światowa była dla niego ciężkim przeżyciem. Spędził ją w Londynie, doświadczając bombardowania stolicy Wielkiej Brytanii.

Twórczość[edytuj]

Wells tworzył bardzo dużo. Pisał również pod pseudonimem Reginald Bliss. Książki Niewidzialny człowiek czy Wojna światów stały się kanonem gatunku. Adaptacja radiowa Wojny światów wykonana przez Orsona Wellesa wywołała w 1938 r. panikę w USA, gdyż słuchacze uznali słuchowisko za relację z prawdziwej inwazji. Wojna światów doczekała się również wersji muzycznej. „Jeff Wayne’s Musical Version of the War of the Worlds” to jedno z ciekawszych dzieł muzyki rozrywkowej lat 70. XX wieku. W rolę narratora wcielił się Richard Burton. Kolejne reedycje płyty ukazały się w latach 1995 i 2005. Wojna światów została sfilmowana dwukrotnie – w 1953 i 2005 r. przez Stevena Spielberga (adaptacja budzi jednak liczne kontrowersje).

Najsłynniejsza powieść Wellsa Wehikuł czasu, opublikowana w 1895 roku, doczekała się licznych wydań na całym świecie. Również zekranizowana dwukrotnie, po raz pierwszy w 1960 r., po raz drugi w 2002.

Wyspę doktora Moreau zekranizowano trzykrotnie – w latach: 1933, 1977 i 1996.

Jego twórczość z tego okresu przepełniona jest pesymistyczną wizją świata. Po sukcesie, jaki przyniosły Wellsowi powieści science-fiction, skierował swoje zainteresowania w stronę literatury obyczajowo-społecznej. Kolejny etap jego twórczości to utopie i traktaty, a także dzieła encyklopedyczne z zakresu historii, filozofii, biologii i nauk ekonomicznych.

W roku 1933 w powieści The Shape of Things to Come przewidział, że wojna światowa, której się bał wybuchnie w styczniu 1940[3].

Znaczenie[edytuj]

Przez sobie współczesnych był uważany za publicystę oraz rzecznika postępu kulturalnego i reform społecznych o poglądach pacyfistycznych. Jest jednym z najpoczytniejszych pisarzy fantastyki naukowej, wywarł duży wpływ na przemiany polityczne w Anglii po I wojnie światowej.

Publikacje[edytuj]

Wells napisał sześćdziesiąt trzy książki, głównie z obszaru fantastyki, ale także powieści obyczajowe, filozoficzno-historyczne oraz z zakresu biologii.

Fantastyka i biologia[edytuj]

  • 1893Text-Book of Biology
  • 1895Wehikuł czasu (The Time Machine), po raz pierwszy wydany w Polsce jako „Podróż w czasie. Opowieść fantastyczna” Warszawa 1899 w tłumaczeniu Feliksa Wermińskiego
  • 1895Cudowny gość (The Wonderful Visit)
  • 1896The Wheels of Chance
  • 1896Wyspa doktora Moreau (The Island of Dr Moreau)
  • 1897Niewidzialny człowiek (The Invisible Man)
  • 1898Wojna światów (The War of the Worlds), pierwsze polskie wydanie: 1899 r. Nakładem Redakcyi „Gazety Polskiej” Druk J.Sikorskiego, Warecka 14 / Przekład Maryi Wentz’l[4]
  • 1899Kiedy śpiący budzi się (When the Sleeper Wakes)
  • 1901 – Pierwsi ludzie na księżycu (The First Men In The Moon), polskie wydanie: PIW, Warszawa 1959
  • 1901 – Wizje przyszłości (Anticipations)
  • 1902 – Syrena (The Sea Lady)
  • 1903 – Prawda o Pyecrafcie (The Truth About Pyecraft)
  • 1904 – Pokarm bogów (The Food of the Gods and How It Came to Earth)
  • 1905 – Współczesna utopia (A Modern Utopia)
  • 1906 – W dni komety (In the Days of the Comet)
  • 1907 – The Future in America
  • 1908 – Wojna w przestworzu (The War in the Air)
  • 1909 – Anna Weronika (Ann Veronica)
  • 1914 – The World Set Free
  • 1914 – The War That Will End War
  • 1915 – Bealby
  • 1915 – Boon
  • 1917 – God the Invisible King
  • 1917 – The Soul of a Bishop
  • 1918 – Janka i Piotr (Joan and Peter)
  • 1919 – Nieśmiertelny ogień (The Undying Fire)
  • 1920 – Rosja we mgle (Russia in the Shadows)
  • 1922 – Krótka historia świata (A Short History of the World)
  • 1923 – Ludzie jak bogowie (Men Like Gods)
  • 1924 – Sen (The Dream)
  • 1925 – Ojciec Krystyny Alberty (Christina Alberta’s Father)
  • 1927 – Strajk (Meanwhile)
  • 1928 – Wyspa wariatów (Mr. Blettsworthy on Rampole Island)
  • 1930 – Nauka o życiu (The Science of Life)
  • 1930 – The Autocracy of Mr. Parham
  • 1932 – Praca, bogactwo i szczęście ludzkości (The Work, Wealth and Happines of Mankind)
  • 1932 – The Bulpington of Blup
  • 1933 – The Shape of Things to Come
  • 1934 – Próba autobiografii (Experiment in Autobiography)
  • 1936 – Gracz w krokieta (The Croquet Player)
  • 1937 – Brynhild
  • 1938 – Dolores (Apropos of Dolores)
  • 1938 – Mózg świata (World Brain)
  • 1938 – The Brothers
  • 1939 – The Fate of Homo Sapiens
  • 1939 – The Holly Terror
  • 1940 – New World Order
  • 1940 – Babes In The Darkling Wood
  • 1941 – You Can’t Be Too Careful
  • 1945 – Mind at the End of Its Tether

Powieści obyczajowe[edytuj]

  • 1900Miłość i pan Lewisham (Love and Mr Lewisham)
  • 1905 – Kipps
  • 1909 – Tono-Bungay
  • 1910 – Historia pana Polly (The History of Mr. Polly)
  • 1910 – Nowy Machiavelli (The New Machiavelli)
  • 1911 – Małżeństwo (Marriage)
  • 1913 – Namiętni kochankowie (The Passionate Friends)
  • 1914 – Żona Sir Izaaka Harmana (The Wife of Sir Isaac Harman)
  • 1915 – Wspaniałe poszukiwanie (The Research Magnificent)
  • 1916 – Mr. Britling Sees It Through
  • 1926 – Świat Williama Clissolda (The World of William Clissold)

Filozoficzno-historyczne[edytuj]

  • 1908 – First and Last Things
  • 1920 – Historia świata (The Outline of History)
  • 1921 – The Salvaging of Civilization

Przypisy

  1. Norman Cornthwaite Nicholson: H.G. Wells (ang.). britannica.com. [dostęp 2012-03-24].
  2. H.G. Wells: A Modern Utopia. Penguin Classics, 1905. ISBN 9780141441122.
  3. H.G. Wells: The Shape of Things to Come. Penguin Classics, 1933. ISBN 0141441046.
  4. H.G. Wells „Wojna światów” Gazeta Polska – Warszawa 1899 r.

Linki zewnętrzne[edytuj]