Historia Kambodży

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Azja Płd.-Wsch. w X w., Imperium Khmerów zaznaczone na czerwono

Terytorium Kambodży było zamieszkiwane przynajmniej od V tysiąclecia p.n.e. Do najwcześniejszych, zorganizowanych form politycznych w tym rejonie zalicza się państwo Funan (okres od I wieku n.e.). W tym okresie dominującą religią rejonu stał się hinduizm, w ramach którego władcy Funanu mieli godność boską. Ok. VI w. Funan zostaje podbity przez powstałe w wyniku secesji księstwo Czenla. Początek IX w. to powstanie zjednoczonego państwa Khmerów pod rządami dynastii angkorskiej (pozostałością tego okresu jest kompleks archeologiczny Angkor, znajdujący się w pobliżu rzeki Siem Reap). Jego złoty wiek to okres IX-XIII wieku. W skład imperium Khmerów wchodziły także terytoria znajdujące się we współczesnym Laosie, Mjanmie, Tajlandii, Wietnamie i Malezji. W XIV wieku roku imperium Khmerów zostaje zajęte przez sąsiednich Tajów, a stolica przeniesiona z Angkor Thom do Phnom Penh a część terenów znajduje się od tej chwili w strefie wpływów Wietnamu. Wraz z upadkiem imperium w kraju zanikają wierzenia hinduistyczne a w ich miejsce wpływy zyskuje buddyzm. Około XVI wieku na obszar Kambodży przybywają misjonarze europejscy.

W XIX wieku Kambodżę podbija Francja. Kambodża w 1863 roku staje się protektoratem Francji, w 1884 roku kolonią a w 1887 roku zostaje włączona w skład kolonialnych Indochin Francuskich. Na przełomie wieku XIX i XX doszło do serii nieudanych powstań niepodległościowych. W latach 1941-1945 ma miejsce okupacja japońska a od 1945 do 1946 roku okupacja tajlandzka. W trakcie I wojny indochińskiej na terenie Kambodży dochodziło do walk między wojskami kolonialnymi a niepodległościową organizacją Việt Minh z Wietnamu. Walki doprowadziły do ożywienia narodowego Khmerów którzy również rozpoczęli batalie przeciwko Francuzom. Z wojskami francuskimi starli się miejscowi komuniści i ruch Khmer Issarak[1]. W 1949 roku Kambodża proklamowała niepodległość w ramach Unii Francuskiej. Na skutek konferencji genewskiej w połowie lat 50. Francuzi wycofali się z Wietnamu. W 1955 roku Kambodża przyjęta została do ONZ po ówczesnym odejściu z Unii Francuskiej[2].

Indochiny Francuskie w 1913 roku

W niepodległej Kambodży władzę objął król Norodom Suramarit[3] a następnie Norodom Sihanouk. Sihanouk rządził w oparciu o monarchistyczną Powszechną Wspólnotę Socjalistyczną[4] i realizował politykę współpracy z Chinami. W trakcie wojny wietnamskiej umożliwił Wietkongowi poruszanie się po obszarze Kambodży. Lewicowy kurs monarchy szczególnie przybrał na silę w połowie lat 60. Sytuacja zmieniła się gdy premierem rządu został proamerykański Lon Nol który władzę objął na skutek sfałszowanych przez konserwatystów wyborów parlamentarnych[5][6]. Lon Nol za zgodą monarchy rozpoczął rozprawę z dotychczasowymi lewicowymi sojusznikami z partii Pracheachon. Rządy Lon Nola doprowadziły do pogorszenia się sytuacji gospodarczej i napięć społecznych które w 1967 roku doprowadziły do wybuchu chłopskiej rebelii w Battambangu. Lon Nol pod nieobecność króla ogłosił stan wojenny i rozbił powstańców niszcząc przy tym szereg wiosek. Pacyfikacja doprowadziła do powstania partyzantki na czele której stanęli Czerwoni Khmerowie do tej pory funkcjonujący jedynie jako jedna z kilku frakcji Komunistycznej Partii Kambodży[7].

Pol Pot, przywódca Demokratycznej Kampuczy

Król na skutek narastającego zamieszenia zdymisjonował Lon Nola jednak ten powrócił do łask po sukcesach partyzantki i pod koniec lat 60. powrócił do rządu jako premier. W 1970 roku Lon Nol przeprowadził zamach stanu w wyniku którego obalono króla. Lon Nol zlikwidował Królestwo Kambodży a w jego miejsce utworzył Republikę Khmerów. Po puczu król udał się na emigracje do Chin. Na emigracji utworzył Zjednoczony Front Narodowy Kambodży i poparł Czerwonych Khmerów w ich walce z reżimem. Rząd Lon Nola winą za fatalną sytuację kraju obarczał mniejszość wietnamską i pomógł organizować czystki wymierzone w tą grupę etniczną[8]. Represje wobec Wietnamczyków zezłościły siły Wietkongu który rozpoczął walkę z rządem Kambodży. Lon Nol nie radząc sobie z siłą wietnamskiej partyzantki poprosił o pomoc USA które rozpoczęło bombardowanie pozycji Wietkongu w Kambodży. Rząd Kambodży tracił stopniowo kolejne części kraju. W połowie lat 70. z wojny przeciwko Lon Nolowi wycofał się Wietkong który popadł w konflikt z Czerwonymi Khmerami. W 1975 roku Czerwoni Khmerzy obalili rządzący reżim a w jego miejscu utworzyli Demokratyczną Kampuczą.

 Osobny artykuł: Demokratyczna Kampucza.

Dowodzenie przez Pol Pota Czerwoni Khmerowie wprowadzili politykę znaną jako „Rok Zerowy”. Polityka ta doprowadziła do śmierci ogromnej liczby osób, zarówno wskutek głodu, jak i przepracowania i egzekucji. W wyniku krwawych rządów Pol Pota zginęło od 10 do 20-25% populacji. Czerwoni Khmerzy początkowo mianowali głową państwa króla potem jednak został on przez ich odwołany i wysłany na emigrację. Demokratyczna Kampucza szybko popadła w konflikt z Wietnamem co spowodowane było skrajnie nacjonalistycznymi i antywietnamskimi poglądami Czerwonych Khmerów. Demokratyczna Kampucza rozpoczęła serie ataków na sporne obszary i dokonywała licznych czystek etnicznych przeciwko Wietnamczykom. Brutalna polityka Czerwonych Khmerów spotkała się z oporem części armii która zdezerterowała i przeszła na stronę Wietnamu. W 1979 roku reżim Pol Pota został obalony przez armię wietnamską (wspartą przez ZSRR) i siły opozycyjne skupione w organizacji Zjednoczony Front Ocalenia Narodowego Kambodży[9][10][11].

 Osobny artykuł: Ludowa Republika Kampuczy.

Po obaleniu Czerwonych Khmerów proklamowana jest Ludowa Republika Kampuczy. Władzę w niej obejmują politycy prowietnamscy a premierem zostaje Hun Sen który w okresie dyktatury Czerwonej Khmerów zdezerterował z armii i przedostał się do Wietnamu. Czerwoni Khmerzy przedostali się głównie na zachód kraju gdzie po wsparciu ze strony Tajlandii i CIA zaczęli formować partyzantkę antyrządową[12]. Wietnam i nowy rząd Kambodży znalazły się w ogniu krytyki po tym gdy przedstawiciele Demokratycznej Kampuczy wezwali do nadzwyczajnego spotkania Rady Bezpieczeństwa ONZ na którym przedstawiciele obalonego reżimu oprotestowali naruszenie suwerenności Wietnamu. Pomimo że polityka eksterminacji prowadzona przez reżim Pol Pota została już ujawniona to państwa zachodnie poparły rząd Demokratycznej Kampuczy i włączyły się w akcje izolacji nowych władz[13]. Czerwoni Khmerzy ponownie zostają poparci przez króla Sihanouka który w 1982 roku tworzy Koalicyjny Rząd Demokratycznej Kampuczy. W połowie lat 80. koalicja Czerwonych Khmerów i mniejszych grup partyzantki antywietnamskiej ponosi poważne straty w starciach z siłami Ludowej Republiki Kampuczy i Wietnamu co skłania ją do rozpoczęcia rozmów z rządem. Na skutek rozmów pokojowych we wrześniu 1989 roku Wietnam wycofuje swoje wojska z Kambodży a w październiku 1991 roku powstaje Rada Państwowa Kambodży w której wchodzą przedstawiciele zarówno rządu jak i opozycji. W tym samym roku zostaje też podpisany układ pokojowy. Wkrótce z układu wyłamują się Czerwoni Khmerzy którzy kontynuują działania partyzanckie[14].

Flaga Demokratycznej Kampuczy

W maju 1993 roku odbywają się wybory parlamentarne nadzorowane przez ONZ; zwycięstwo odnoszą zwolennicy Sihanouka dochodzi do utworzenia koalicji z ugrupowaniem prowietnamskim. W październiku 1993 roku restaurowana jest monarchia z elementami demokracji parlamentarnej. Od tamtej pory w dalszym ciągu główną postacią sceny politycznej pozostaje Hun Sen. W 1998 roku ginie Pol Pot a w grudniu tego roku przywódcy Czerwonych Khmerów poddają się[15]. W 1999 roku Kambodża oficjalnie zostaje członkiem Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN). W 2000 roku ma miejsce wizyta przewodniczącego ChRL którą zaowocowała podpisaniem porozumienia o współpracy i handlu. Chiny zobowiązały się także do bezinteresownej pomocy finansowej. W XXI wieku rusza proces zbrodni reżimu Czerwonych Khmerów. W 2001 roku przyjęto ustawę o powołaniu specjalnego trybunału a w 2003 roku utworzono Nadzwyczajną Izbę Sądu Kambodży[16] której celem jest postawienie przed sądem odpowiedzialnych za zbrodnie w czasie ery Czerwonych Khmerów. Pierwszy wyrok ws. zbrodni przeciwko ludzkości zapadł 26 lipca 2010 roku[17]. W międzyczasie w 2004 roku król Norodom Sihanouk abdykuje a na tron wstępuje jego syn, Norodom Sihamoni. W XXI wieku odżył konflikt graniczny z sąsiednią Tajlandią (starcia o Preah Vihear w 2008 i 2011 roku).

Przypisy

  1. Becker, E. (1998). When the war was over: Cambodia and the Khmer rouge revolution. s. 70, New York: Public Affairs.
  2. Kambodża. Historia.
  3. Adam W. Jelonek: Kambodża. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2008, s. 78. ISBN 978-83-7436-157-6.
  4. Adam W. Jelonek, Kambodża, Warszawa: Trio 2008, s. 122
  5. Osborne, Milton (1979). Before Kampuchea: Preludes to Tragedy. s.187 Sydney: George Allen & Unwin. ISBN 0-86861-249-9.
  6. Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon (1988). Pawns of War: Cambodia and Laos. s.185, Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-24-7.
  7. Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon (1988). Pawns of War: Cambodia and Laos. s.87, Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-24-7.
  8. Lipsman, Samuel; Doyle, Edward. (1983). Fighting for Time: 1969–1970. s.144. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-07-7.
  9. Sophal Ear: The Khmer Rouge Canon 1975-1979: The Standard Total Academic View on Cambodiahe Khmer Rouge Canon 1975-1979. 1995.
  10. Farrell, Epsey C. (1998). The Socialist Republic of Vietnam and the Law of the Sea: An Analysis of Vietnamese Behaviour within the Emerging International Oceans Regime. s.195, The Hague: Kluwer Law International. ISBN 90-411-0473-9.
  11. O’Dowd, Edward C. (2007). Chinese military strategy in the third Indochina war: the last Maoist war. s.40, Abingdon: Routledge. ISBN 978-0-203-08896-8.
  12. Martin, Marie A. (1994). Cambodia: A Shattered Society. s. 211, Berkeley: California University Press. ISBN 978-0-520-07052-3.
  13. Wim Swann: 21st century Cambodia: view and vision. s.99, New Delhi: Global Vision Publishing House, 2009. ISBN ISBN 978-8-1822-0-2788. (ang.)
  14. Corfield, Justin (2009). The History of Cambodia s.111. Santa Barbara: ABC CLIO. ISBN 978-0-313-35722-0.
  15. Spooner, Andrew (2003). Footprint Cambodia. s.236, London: Footprint Handbooks. ISBN 978-1-903471-40-1.
  16. Dzień Międzynarodowej Sprawiedliwości: Wszystkie państwa muszą umocnić swoje zobowiązanie przestrzegania międzynarodowego prawa (pol.). Amnesty International. [dostęp 26 lipca 2010].
  17. 35 lat więzienia za śmierć 14 tysięcy ludzi (pol.). Radio ZET. [dostęp 26 lipca 2010].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jelonek A.W., Kambodża, Warszawa 2008