Historia Kazachstanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kazachstan na mapie świata

Starożytność i średniowiecze przedmongolskie[edytuj | edytuj kod]

Do najbardziej istotnych kultur archeologicznych z terenów Kazachstanu należą Kultura Botai – wiązana z udomowieniem konia, oraz Kultura andronowska. Pod koniec I tys p.n.e. na terenie dzisiejszego państwa zamieszkiwali Sakowie, Wusunowie, Kangju (najprawdopodobniej nad Jeziorem Aralskim)[1]. Później zaś państwo znalazło się w składzie Kaganatu Tureckiego. W 751 na pograniczu dzisiejszego Kazachstanu i Kirgistanu doszło do wielkiej bitwy nad rzeką Tałas między wojskami Dynastii Tang i jej sojusznikami oraz wojskami Kalifatu Abbasydów. Na przełomie pierwszego i drugie tysiąclecia w południowo-wchodnim Kazachstanie rozwija się państwo muzułmańskiej dynastii Karachanidów o tureckim pochodzeniu.

W przededniu podboju mongolskiego tereny przyszłego Kazachstanu rozdzielone były przez Chanat Kara Kitajów na wschodzie i Połowców na zachodzie.

Czasy mongolskie i kształtowanie się Kazachstanu[edytuj | edytuj kod]

Abyłaj-chan 1771-1781

W XIII wieku przybyli Mongołowie, po fragmentaryzacji ich imperium na tych terenach funkcjonowały takie państwa jak Biała Orda czy Chanat Uzbecki. Od roku 1470 na tych ziemiach zaczęło się kształtować nowe państwo[2].

 Osobny artykuł: Chanat Kazachski.

W połowie XVIII w. Kazachstan przyjął zwierzchnictwo rosyjskie. Do Imperium Rosyjskiego Kazachstan włączył się w 1873. W następnych latach jego ziemie wchodziły w skład: Obwodu zakaspijskiego, Obwodu siemirieczeńskiego i Obwodu semipałatyńskiego.

Podział administracyjny terytorium obecnego Kazachstanu oraz Azji Środkowej w roku 1903

Okres sowiecki[edytuj | edytuj kod]

W 1920 roku ogłoszono powstanie Kirgiskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, która w 1925 zmieniła nazwę na Kazachską ASRR[3].W 1936 roku Kazachska Socjalistyczna Republika Radziecka jako republika związkowa weszła w skład ZSRR.

W latach 50. rozpoczęto realizację planu Nikity Chruszczowa – zagospodarowanie ugorów[3]. Od 24 stycznia 1953 roku obowiązuje nowa flaga. Kazachowie w latach 60. stali się mniejszością narodową ze względu na masowy napływ osadników rosyjskich[3]. W tym samym dziesięcioleciu w Kazachstanie powstał ośrodek lotów kosmicznych Bajkonur. Na terenach w okolicach Semipałatyńska do roku 1993 testowano broń atomową[3]. W roku 1986 wzrosły nastroje antyrosyjskie, co doprowadziło do zamieszek w stolicy. Trzy lata później Nursułtan Nazarbajew stał się liderem Kazachskiej Partii Komunistycznej i wprowadził program reform gospodarczych i kulturalnych. Rok później został prezydentem[3]. Na skutek rozpadu Związku Radzieckiego 16 grudnia 1991 roku Kazachstan ogłosił niepodległość[4].

Flaga Kazachskiej SRR od 1953 r.

1991 – czasy obecne[edytuj | edytuj kod]

Po ogłoszeniu niepodległości Kazachstan przystąpił do WNP. W 1992 Kazachstan przystąpił do Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE). Rozpoczęto handel zagraniczny z USA, państwo weszło w skład ONZ. Rok później kraj ogłosił konstytucję, która dwa lata później została poprawiona[3]. W 1993 zakończono testowanie bomb atomowych w okolicach Bajkonuru[3]. Oprócz tego język kazachski stał się językiem urzędowym. Rok później rozpoczęto handel zagraniczny z Uzbekistanem[3]. W 1998 nową stolicą państwa zostało miasto Astana. Trzy lata później nastąpił kryzys polityczny. Do dymisji podał się zastępca szefa Komitetu Bezpieczeństwa Narodowego. W tym samym czasie powstał Demokratyczny Wybór Kazachstanu oraz opozycyjny ruch polityczny[3]. W 2001 roku do Kazachstanu dotarł papież Jan Paweł II[1]. W 2002 nowym premierem państwa został Imangali Tasmagambetow. Rok później zastąpił go Daniał Achmetow[3]. Dekretem prezydenta z dnia 26 października 2017 roku został wprowadzony nakaz zastąpienia w języku kazachskim cyrylicy alfabetem łacińskim do 2025 roku[5][6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Kazachstan. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2010-06-01].
  2. Ambasada Republiki Kazachstanu w Polsce. [dostęp 2010-06-01].
  3. a b c d e f g h i j Oxford Wielka Encyklopedia Świata tom 15. Poznań: Oxford Educational, 2004, s. 89–90. ISBN 83-7325-547-8.
  4. Kazachstan. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-05-09].
  5. О переводе алфавита казахского языка с кириллицы на латинскую графику (ros.). akorda.kz, 2017-10-27. [dostęp 2019-01-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-27)].
  6. Elya Altynsarina: Kazakhstan adopts new version of Latin-based Kazakh alphabet (ang.). astanatimes.com, 2018-02-26. [dostęp 2019-01-11].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]