Wojna domowa w Kambodży

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wojna domowa w Kambodży
Wojna wietnamska
Cambodia sm04.png
Kambodża
Czas 1970–1975
Miejsce Kambodża/Republika Khmerów
Wynik utworzenie Demokratycznej Kampuczy
Strony konfliktu
 Republika Khmerów
 Stany Zjednoczone
 Wietnam Południowy
FUNK:

 Wietnam Północny
FNL Flag.svg Wietkong

Dowódcy
Kambodża Lon Nol
Stany Zjednoczone Henry Kissinger
Demokratyczna Kampucza Pol Pot
Siły
ok. 250 tys. żołnierzy ok. 100 tys. (60 tys.) Czerwonych Khmerów

Wojna domowa w Kambodży – konflikt na terenie Kambodży toczący się w latach 1970–1975 pomiędzy Zjednoczonym Frontem Narodowym Kambodży, Wietnamem Północnym i Wietkongiem (ugrupowania wietnamskie prowadziły odrębną kampanie a od 1974 roku walczyły również z khmerską opozycją) a Republiką Khmerów wspieraną przez Stany Zjednoczone i Wietnam Południowy.

Walki pochłonęły w sumie według różnych szacunków od 200 tys. do 300 tys. ofiar, a ranionych zostało około 750 tys. osób[1].

Wczesne rządy Sihanouka[edytuj | edytuj kod]

W latach 60. władzę jako prezydent sprawował król Norodom Sihanouk. Sihanouk chciał ochronić kraj od chaosu jaki ogarnął sąsiedni Laos i Wietnam[2]. Władca zawiązał koalicję rządową z lewicową partią Pracheachon. Pod wpływem koalicjanta w 1965 roku Sihanouk zerwał stosunki dyplomatyczne ze Stanami Zjednoczonymi tym samym kończąc okres amerykańskiego wsparcia dla jego rządu. Tym samym o pomoc zwrócił się do Chin i Związku Radzieckiego które ofiarowały Kambodży pomoc gospodarczą i militarną[3]. W 1966 roku król podpisał z Chinami porozumienie na mocy którego zgodził się na stacjonowanie we wschodnich regionach przygranicznych wojsk Armii Ludowej Wietnamu i utworzenie przez nią w tamtym regionie baz wojskowych[4]. Król zgodził się także aby przez miasto Sihanoukville płynęła pomoc dla wojsk Wietkongu[5]. Prochińska polityka Sihanouka wynikała z jego przekonania co do tego że to właśnie Chiny w przyszłości będą państwem wywierającym największy wpływ na teren Indochin[6]. Równocześnie mimo prokomunistycznej polityki zagranicznej jeszcze w tym samym roku król pozwolił proamerykańskiemu ministrowi obrony generałowi Lon Nolowi na rozprawienie się z lewicową Pracheachon pod pretekstem działalności wywrotowej i rzekomej służalczości tej frakcji względem Hanoi[7]. Niszcząc dotychczasowych lewicowych sojuszników, Sihanouk nie wziął pod uwagę że już wcześniej utracił poparcie konserwatystów a sytuacja gospodarcza kraju uległa pogorszeniu[8]. 11 września odbyły się pierwsze wolne wybory. Konserwatyści wygrali je na skutek fałszerstw wyborczych zdobywając (ku zaskoczeniu króla) 75 procent mandatów w Zgromadzeniu Narodowym[9][10]. Lon Nol został desygnowany na premiera a duże wpływy w rządzie zdobył ultrakonserwatywny członek rządzącego klanu Sisowath Sirik Matak znany z wrogości wobec Sihanouka. Rządy konserwatystów doprowadziły do napięć społecznych i stworzyły korzystne warunki do budowy na obszarach wiejskich partyzantki komunistycznej[11].

Rebelia w Battambang[edytuj | edytuj kod]

11 marca 1967 roku gdy Sihanouk był z wizytą we Francji, w miejscowości Battambang wybuchło powstanie w trakcie którego chłopi zaatakowali miejscowych poborców podatków. Powstanie rozprzestrzeniło się na cały rejon. Lol Non pod nieobecność króla lecz działając za jego zgodą ogłosił stan wojenny. W wyniku represji zginęły setki chłopów a całe wioski zostały zniszczone[12][13]. Po powrocie do kraju król nakazał aresztowanie czołowych działaczy bardziej radykalnej lewicy (z której część uczestniczyła w jego wcześniejszych rządach) a w tej liczbie znaleźli się Khieu Samphan, Hou Yuon i Hu Nim[14]. Król zmusił Lol Nona do dymisji a do rządu wprowadził nowe grupy lewicowe co miało zrównoważyć wpływy konserwatywne[15]. Kryzys minął aczkolwiek wywołał tragiczne w skutkach konsekwencje. Radykalna frakcja Komunistycznej Partii Kambodży określona przez króla jako Czerwoni Khmerzy przyciągnęła tysiące rekrutów którzy utworzyli oddziały partyzanckie a postać Lol Nona dla chłopstwa zaczęła kojarzyć się z brutalnymi represjami[16].

Przegrupowanie komunistów[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Czerwoni Khmerzy.

O ile powstanie z 1967 roku było nieplanowane to Czerwoni Khmerzy na następny rok próbowali zorganizować rewoltę na większą skalę. Wśród przywódców Czerwonych Khmerów znaleźli się Pol Pot, Ieng Sary i Son Sen. Grupa przyjęła prochińskie poglądy[17] przez co nie otrzymali wsparcia z Wietnamu Północnego. W styczniu 1968 roku Czerwoni Khmerzy rozpoczęli swoją pierwszą ofensywę. Liczba rebeliantów która wzięła w niej udział wyniosła od czterech do pięciu tysięcy żołnierzy[18][19]. Jeszcze w tym samym miesiącu rebelianci utworzyli Rewolucyjną Armię Kampuczy. W listopadzie 1968 roku w obliczu postępującej rebelii król przywrócił do rządu Lon Nola który został ministrem obrony. W maju 1969 roku Kambodża przywróciła normalne stosunki dyplomatyczne z USA a król utworzył Rząd Ocalenia Narodowego z Lon Nolem jako premierem[20]. Wojsko amerykańskie wsparło rząd Kambodży organizując naloty na siły północnowietnamskie ukrywające się w Kambodży. W praktyce naloty przyczyniły się do licznych strat w cywilach które wyniosły od 40 do 150 tysięcy zabitych[21].

Podczas gdy król udał się do Francji w kraju wybuchły częściowo sponsorowane przez rząd antywietnamskie zamieszki. Lon Nol nie zrobił nic aby je powstrzymać[22] a ponadto wysłał ultimatum do sił Wietkongu żądając wycofania się jednostek z terenów Kambodży grożąc podjęciu przeciwko nim działań wojskowych[23]. 18 marca 1970 roku Lon Nol złożył wniosek o odsunięcie króla od władzy. W wyniku głosowania król został pozbawiony władzy a Lon zwiększył zakres swojej władzy[24]. Odsunięcie od władzy spowodowało protesty przeciwko Lon Nol[25]. W trakcie zamieszek z rąk tłumu zginął brat Lon Nola, Lon Nil któremu to rozwścieczony tłum wyrwał wątrobę która została następnie zjedzona[26]. Lon Nol winą za chaos w kraju obarczył mniejszość Wietnamczyków która liczyła około 400 tysięcy osób. Wojsko z jego rozkazu dokonywało masakr ludzi pochodzenia wietnamskiego[27]. Wietnam Północny, Wietnam Południowy i Wietkong potępiły czystki[28]. Generał w miejsce królestwa powołał Republikę Khmerów.

Król udał się na emigrację do Pekinu gdzie utworzył Zjednoczony Front Narodowy Kambodży[29]. Król zawarł sojusz z Wietnamem Północnym i Czerwonymi Khmerami. Król osobiście poparł Czerwonych Khmerów i chociaż miał nad nimi niewielką kontrolę to przyczynił się w ten sposób do ogromnego zwiększenia poparcia dla rebeliantów[30]. Sihanouk utworzył następnie Królewski Rząd Jedności Narodowej[31]. Król i jego współpracownicy pozostali na emigracji lecz kilkukrotnie odwiedził on tereny Kambodży zajęte przez Czerwonych Khmerów, wizyty te miały jednak czysto propagandowy charakter[32]. Król starał się zdobyć poparcie ZSRR i północnego Wietnamu. Na wiosnę 1970 roku król złożył wizytę w Korei Północnej gdzie zgłosił propozycję utworzenia jednolitego frontu krajów rewolucyjnych - Chin, Laosu, Wietnam Północnego, KRLD i Kambodży. Przywódcy KRLD przyjęli ten plan z zadowoleniem, upadł on jednak na skutek opozycji ze strony Wietnamu[33]. Król o poparcie dla swojego rządu na uchodźstwie apelował też na łamach ONZ[34].

W tym samym roku doszło do interwencji wojsk północnowietnamskich przeciwko rządowi Lon Nola w obliczu czego USA wysłały do Kambodży swoje wojska[35]. Czerwoni Khmerzy niezależnie od Wietnamu zdobyli kontrolę nad częścią kraju i zachowali swoją niezależność od komunistów wietnamskich[36]. Czerwoni Khmerowie w tym czasie nie wykazywali większych oznak fanatyzmu który ujawnił się w okresie ich rządów a przynajmniej nie był on dostrzeżony przez ogół społeczeństwa i władze[37]. Z czasem gdy Czerwoni Khmerowie na kontrolowanych obszarach zaczęli wprowadzać swoje porządki, Wietnamczycy z Północy starli się z nimi zbrojnie (od 1974) a następnie wycofali się z konfliktu kambodżańskiego obawiając się że upadek reżimu Lon Nola doprowadzi do znacznego wzrostu wpływów rebeliantów Pol Pota[38]. W tym czasie rozpoczął się konflikt na linii wietnamscy komuniści-Czerwoni Khmerowie który wynikał z m.in. różnić ideologicznych (Czerwoni Khmerowie byli prochińscy a Wietnamczycy bardziej proradzieccy)[39].

Zakończenie wojny[edytuj | edytuj kod]

Wojna zakończyła się w kwietniu 1975 roku gdy wojska Czerwonych Khmerów otoczył stolicę kraju i doprowadziły do upadku rządu. W miejsce dotychczasowej republiki Czerwoni Khmerzy utworzyli państwo o nazwie Demokratyczna Kampucza. Początkowo głową państwa został król Sihanouka jednak państwo szybko przybrało skrajnie totalitarny charakter a pełnię władzy objęli sfanatyzowani przywódcy Czerwonych Khmerów. Jak się okazało ideologia Pol Pota była daleka od marksizmu ze względu na elementy szowinistyczne i rasistowskie a rząd Pol Pota doprowadził do eksterminacji wielu mieszkańców kraju w tym mniejszości wietnamskiej[40][41][42].

Przypisy

  1. The Demographic Analysis of Mortality in Cambodia. W: Patrick Heuveline: In Forced Migration and Mortality. Waszyngton: National Academy Press, 2001.
  2. Isaacs, Hardy i Brown. s. 54–58.
  3. Isaacs, Hardy i Brown. s. 83.
  4. Lipsman i Doyle, s. 127.
  5. Victory in Vietnam, s. 465.
  6. Lipsman i Doyle, s. 127.
  7. Isaacs, Hardy and Brown, s. 85.
  8. Lipsman and Doyle, s. 127.
  9. Chandler, s. 153–156.
  10. Osborne, s. 187.
  11. Chandler, s.157.
  12. Isaacs, Hardy i Brown, s. 86.
  13. Chandler, s. 165.
  14. Chandler, s. 166.
  15. Chandler, s. 166.
  16. Isaacs, Hardy i Brown, s. 87.
  17. Chandler, s. 128.
  18. Sutsakhan, s. 32.
  19. Chandler, s. 174–176.
  20. Isaacs, Hardy i Brown, s. 90.
  21. Marek Sliwinski, Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique (L’Harmattan, 1995), s.41-48.
  22. Lipsman i Doyle, s. 142.
  23. Sutsakhan, s. 42.
  24. Lipsman and Doyle, s. 143.
  25. Deac, s. 69.
  26. Lipsman i Doyle, s. 144.
  27. Lipsman i Doyle, s. 144.
  28. Lipsman and Doyle, s. 146.
  29. Lipsman i Doyle, s. 144.
  30. David P. Chandler, The Tragedy of Cambodian History, New Haven CT: Yale University Press, 1991, s. 231.
  31. Lipsman i Doyle, s. 144.
  32. Chandler, s. 228–229.
  33. Szalontai, Balázs (2014). "Political and Economic Relations between Communist States". In Smith, Stephen Anthony. Oxford Handbook in the History of Communism. Oxford: Oxford University Press. s. 316.
  34. Lipsman i Brown, s. 146.
  35. Karnow, s. 608.
  36. Sutsakhan, s. 32.
  37. Isaacs, Hardy i Brown, s. 106.
  38. Isaacs, Hardy i Brown, s. 107.
  39. Deac, s. 216, 230
  40. Robert S. Robins, Jerrold M. Post, Paranoja polityczna. Psychopatologia nienawiści, s. 307-321, Wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1999.
  41. Bestie XX wieku,cz.I:Pol Pot, [w:] Fakty i Mity Nr 1 (618) 12 stycznia 2012 roku,s.12-13, ISSN 1509-460X
  42. Dobijanie Pol Pota, [w:] Wprost 19 grudnia 2011 roku-1 stycznia 2012 roku,s.92-94 ISSN 0209-1747

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sutsakhan, Lt. Gen. Sak, The Khmer Republic at War and the Final Collapse. Washington DC: United States Army Center of Military History, 1987.
  • Chandler, David P. (1991). The Tragedy of Cambodian History. New Haven CT: Yale University Press. ISBN 0-300-04919-6.
  • Deac, Wilfred P. (2000). Road to the Killing Fields: the Cambodian War of 1970–1975. College Station TX: Texas A&M University Press.
  • Dougan, Clark; Fulghum, David et al. (1985). The Fall of the South. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-16-6.
  • Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon (1988). Pawns of War: Cambodia and Laos. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-24-7.
  • Karnow, Stanley (1983). Vietnam: A History. New York: Viking Press. ISBN 0-670-74604-5.
  • Lipsman, Samuel; Doyle, Edward et al. (1983). Fighting for Time: 1969–1970. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-07-7.
  • Lipsman, Samuel; Weiss, Stephen (1985). The False Peace: 1972–74. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-15-8.
  • Osborne, Milton (1979). Before Kampuchea: Preludes to Tragedy. Sydney: George Allen & Unwin. ISBN 0-86861-249-9.